การบิดคอแรงอาจเชื่อมโยงกับหลอดเลือดคอฉีกขาด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เสียงกึกไม่ใช่หลักฐานว่าคอกำลังพัง

เสียงดังจากการบิดหรือขยับข้อต่อคออาจเกิดจากฟองก๊าซในน้ำหล่อเลี้ยงข้อต่อเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เสียงลักษณะนี้มักไม่ใช่สัญญาณอันตรายด้วยตัวเอง และคนจำนวนมากขยับคอเบา ๆ แล้วมีเสียงโดยไม่เกิดปัญหาร้ายแรง

สิ่งที่ควรระวังคือการบิดคอแบบกระชาก การแหงนคอสุดแรง การหมุนคอเร็ว ๆ หรือการใช้มือดัดจนรู้สึกเจ็บ เพราะแรงและทิศทางของการเคลื่อนไหวอาจมากกว่าการขยับตามธรรมชาติของร่างกาย

ภาวะที่พบได้น้อยแต่รุนแรงคือการฉีกของผนังหลอดเลือดแดงบริเวณคอ ในทางการแพทย์เรียกภาวะนี้ว่าการแยกชั้นของหลอดเลือดแดงคอ เส้นเลือดที่เกี่ยวข้องมีทั้งหลอดเลือดแดงคาโรติดและหลอดเลือดแดงเวอร์ทีบรัล ซึ่งนำเลือดไปเลี้ยงสมอง

หลอดเลือดแดงเวอร์ทีบรัลทอดผ่านช่องเล็ก ๆ ตามแนวกระดูกคอ ก่อนเข้าสู่กะโหลกศีรษะเพื่อร่วมส่งเลือดไปยังสมองส่วนหลัง ก้านสมอง และสมองน้อย บริเวณช่วงคอด้านบนมีการเปลี่ยนทิศทางหลายครั้ง จึงต้องระวังแรงหมุนและแรงแหงนที่รุนแรงเป็นพิเศษ

หากชั้นในของหลอดเลือดเกิดรอยฉีก เลือดอาจแทรกเข้าไปในผนังเส้นเลือด ทำให้ช่องทางไหลเวียนแคบลง หรือเกิดลิ่มเลือดเกาะบริเวณรอยโรค ลิ่มเลือดอาจเคลื่อนไปอุดหลอดเลือดในสมอง ส่งผลให้เกิดสมองขาดเลือด อาการอาจรุนแรงถึงขั้นอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด เดินไม่ได้ หรือมีความผิดปกติของการทรงตัว

ข้อมูลทางการแพทย์ในปัจจุบันพบความสัมพันธ์ระหว่างการบาดเจ็บหรือการจัดกระดูกคอที่ใช้แรงมากกับภาวะหลอดเลือดคอแยกชั้น แต่ยังไม่ควรสรุปว่าการทำให้คอมีเสียงทุกครั้งเป็นสาเหตุโดยตรงของโรคหลอดเลือดสมอง ภาวะนี้พบไม่บ่อย และบางกรณีเกิดขึ้นเองโดยไม่มีเหตุการณ์ชัดเจนมาก่อน การมีอาการปวดคอหลังขยับคอจึงไม่ได้แปลว่าเส้นเลือดฉีกเสมอไป

ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ลักษณะของอาการ หากเพียงมีเสียงกึกชั่วครู่แล้วไม่มีอาการเจ็บ ชา อ่อนแรง เวียนศีรษะ หรือการมองเห็นผิดปกติ ความเสี่ยงรุนแรงย่อมไม่เหมือนกรณีที่มีอาการปวดคอใหม่แบบฉับพลันและไม่เหมือนอาการเดิม

อาการปวดจากภาวะหลอดเลือดคอแยกชั้นอาจอยู่ด้านใดด้านหนึ่งของคอ ร้าวไปท้ายทอย รอบตา หรือศีรษะ บางรายรู้สึกปวดตุบ ๆ หรือปวดต่อเนื่องหลายชั่วโมง บางรายเริ่มจากปวดคอเพียงอย่างเดียว แล้วจึงมีอาการทางระบบประสาทตามมาในเวลาต่อมา

สัญญาณที่ต้องรีบประเมิน ได้แก่ หน้าเบี้ยว แขนหรือขาอ่อนแรงข้างเดียว ชาครึ่งซีก พูดไม่ชัด ฟังคำพูดไม่เข้าใจ มองเห็นภาพซ้อน เดินเซมาก เวียนศีรษะรุนแรง กลืนลำบาก เสียงเปลี่ยนกะทันหัน หมดสติ หรือปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ อาการเหล่านี้อาจเกิดเพียงชั่วคราวแล้วดีขึ้น จึงไม่ควรรอดูอาการเอง

การนวดคอหรือดัดคอซ้ำเพื่อแก้ความรู้สึกตึงอาจเพิ่มแรงกระทำต่อข้อต่อ กล้ามเนื้อ และเส้นเลือด โดยเฉพาะเมื่อใช้ท่าหมุนเร็วหรือมีคนอื่นออกแรงให้ การมีเสียงดังไม่ได้หมายความว่าคอเข้าที่แล้ว และการพยายามทำซ้ำหลายครั้งอาจทำให้กล้ามเนื้อระคายเคือง ปวดมากขึ้น หรือเกิดการบาดเจ็บจากแรงเกินจำเป็น

วิธีดูแลที่ปลอดภัยกว่าคือพักจากท่าเดิมเป็นระยะ ปรับระดับจอให้อยู่ใกล้ระดับสายตา ลดการก้มคอนาน ๆ และขยับไหล่กับคอในช่วงที่ไม่เจ็บโดยใช้ความเร็วช้า หยุดทันทีหากมีอาการปวดร้าว ชา หรือเวียนศีรษะ ไม่ควรฝืนหมุนคอจนสุดระยะเพื่อให้เกิดเสียง

ผู้ที่มีโรคของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน เคยบาดเจ็บบริเวณคอ มีอาการปวดศีรษะไมเกรน สูบบุหรี่ หรือมีประวัติหลอดเลือดผิดปกติ อาจต้องพูดคุยกับแพทย์ก่อนรับการจัดหรือดัดคอด้วยแรงสูง การตรวจร่างกายช่วยคัดกรองสาเหตุของอาการตึงคอ และช่วยเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกว่า

หากเพิ่งบิดคอแรงแล้วเกิดปวดคอหรือปวดศีรษะชนิดใหม่ โดยเฉพาะร่วมกับอาการชา อ่อนแรง เดินเซ เห็นภาพซ้อน หรือพูดไม่ชัด ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที ควรจำเวลาที่เริ่มมีอาการ ลำดับอาการ และท่าทางที่เกิดขึ้น เพื่อช่วยให้ทีมแพทย์ประเมินได้รวดเร็ว

ระหว่างรอความช่วยเหลือ ไม่ควรนวด ดัด หรือหมุนคอซ้ำ ไม่ควรขับรถเอง และไม่ควรซื้อยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดมากินเอง เพราะอาการที่คล้ายโรคหลอดเลือดสมองอาจมีหลายสาเหตุ การตรวจภาพหลอดเลือดและสมองจำเป็นต่อการตัดสินใจรักษา

การรักษาขึ้นอยู่กับตำแหน่งของหลอดเลือด ระดับการตีบ การมีลิ่มเลือด และอาการของแต่ละราย แพทย์อาจพิจารณายาที่ลดโอกาสเกิดลิ่มเลือด การดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือการรักษาผ่านหลอดเลือดในบางกรณี ยิ่งได้รับการประเมินเร็ว โอกาสป้องกันความเสียหายต่อสมองยิ่งดีขึ้น

คนที่ชอบบิดคอเพื่อคลายเมื่อยจึงไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกจากเสียงกึกเพียงอย่างเดียว แต่ควรเปลี่ยนนิสัยจากการกระชากเป็นการขยับเบา ๆ และสังเกตอาการร่วม เสียงที่ไม่มีอาการผิดปกติไม่ใช่ตัวชี้วัดที่ดีพอสำหรับวินิจฉัยโรค ขณะที่อาการปวดคอรุนแรงแบบใหม่ร่วมกับความผิดปกติทางระบบประสาทเป็นเรื่องที่ต้องให้ความสำคัญ

การดูแลคอที่เหมาะสมเน้นลดท่าค้าง ปรับสภาพงาน เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์เมื่ออาการเรื้อรัง การดัดคอด้วยแรงสูงไม่ควรเป็นกิจวัตร โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดผิดปกติหรือมีปัจจัยเสี่ยงของหลอดเลือด

สาระสำคัญจึงไม่ใช่การห้ามขยับคอทุกแบบ แต่คือการหลีกเลี่ยงแรงบิดกระชาก รู้จักสัญญาณเตือน และรีบขอความช่วยเหลือเมื่อมีอาการทางสมอง เพราะภาวะหลอดเลือดคอแยกชั้นพบไม่บ่อย แต่ผลกระทบอาจรุนแรงและต้องแข่งกับเวลา