สตาร์ตอัปเริ่มจ้างผู้บริหารระดับสูงแบบพาร์ตไทม์

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บริษัทเกิดใหม่จำนวนไม่น้อยกำลังเปลี่ยนวิธีเติมตำแหน่งสำคัญ จากเดิมที่ต้องจ้างผู้บริหารเต็มเวลา กลายเป็นการเชิญผู้มีประสบการณ์สูงเข้ามาดูแลงานเพียงบางวันหรือบางชั่วโมงต่อสัปดาห์ แนวทางนี้เรียกว่าการจ้างผู้บริหารระดับสูงแบบแบ่งเวลา

ผู้บริหารลักษณะนี้ไม่ได้เข้ามาแค่ให้คำแนะนำเป็นครั้งคราว แต่ทำงานร่วมกับทีมอย่างจริงจัง เข้าประชุมวางแผน รับผิดชอบเป้าหมาย ตัดสินใจในขอบเขตที่ตกลงกัน และบางรายดูแลงบประมาณหรือทีมงานโดยตรง บริษัทจึงได้ความสามารถระดับผู้บริหารโดยไม่ต้องแบกค่าใช้จ่ายของตำแหน่งเต็มเวลาตั้งแต่วันแรก

ตำแหน่งที่พบได้บ่อย ได้แก่ ผู้บริหารการเงิน ผู้บริหารฝ่ายการตลาด ผู้บริหารเทคโนโลยี ผู้บริหารฝ่ายปฏิบัติการ และผู้บริหารทรัพยากรบุคคล บางบริษัทจ้างเป็นรายเดือน บางแห่งตกลงจำนวนวันที่เข้าทำงานต่อสัปดาห์ และบางโครงการจ้างจนกว่าจะบรรลุเป้าหมายเฉพาะด้าน

ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่อำนาจและความรับผิดชอบ ที่ปรึกษามักเข้ามาวิเคราะห์ปัญหาแล้วเสนอแนวทาง ส่วนผู้บริหารแบบแบ่งเวลาต้องช่วยนำแนวทางไปปฏิบัติจริง เช่น วางระบบรายงานการเงิน สร้างกระบวนการขาย จัดทีมเทคโนโลยี หรือแก้ปัญหาการทำงานที่ซ้ำซ้อน

รูปแบบนี้ต่างจากผู้บริหารชั่วคราวด้วย ผู้บริหารชั่วคราวมักเข้ามาแทนตำแหน่งที่ว่างและทำงานเต็มกำลังในช่วงเปลี่ยนผ่าน ส่วนผู้บริหารแบบแบ่งเวลามักทำงานต่อเนื่องในจำนวนชั่วโมงที่กำหนด เหมาะกับบริษัทที่ยังไม่ต้องการตำแหน่งเต็มเวลา แต่ต้องการคนที่ช่วยวางระบบและตัดสินใจเชิงกลยุทธ์

สาเหตุหนึ่งมาจากเงินทุนของสตาร์ตอัปมีจำกัด ทุกบาทต้องใช้เพื่อพัฒนาสินค้า จ้างทีมหลัก ทำตลาด และรักษากระแสเงินสด การจ่ายค่าตอบแทนผู้บริหารเต็มเวลาพร้อมสวัสดิการและค่าใช้จ่ายอื่นอาจทำให้ระยะเวลาที่บริษัทดำเนินงานต่อได้สั้นลง การจ้างเฉพาะเวลาที่จำเป็นจึงช่วยให้บริษัทควบคุมค่าใช้จ่ายได้ละเอียดขึ้น

ตัวอย่างที่เห็นชัดคือบริษัทกำลังเตรียมระดมทุน แต่ยังไม่มีความซับซ้อนทางการเงินมากพอสำหรับผู้บริหารการเงินเต็มเวลา ผู้บริหารการเงินแบบแบ่งเวลาอาจเข้ามาช่วยจัดระเบียบตัวเลข สร้างประมาณการกระแสเงินสด วางแผนค่าใช้จ่าย และเตรียมข้อมูลสำหรับพูดคุยกับนักลงทุน เมื่อการระดมทุนเสร็จสิ้น บริษัทอาจลดจำนวนชั่วโมงหรือส่งต่องานให้ทีมประจำ

ประโยชน์จึงไม่ได้มีแค่การประหยัดเงิน แต่ยังเกี่ยวกับจังหวะการเติบโตด้วย สตาร์ตอัปสามารถดึงคนที่เคยผ่านวิกฤต เคยขยายธุรกิจ หรือเคยเตรียมบริษัทเข้าสู่ตลาดขนาดใหญ่เข้ามาช่วยในช่วงที่ต้องตัดสินใจเร็ว ประสบการณ์เหล่านี้อาจช่วยลดการลองผิดลองถูกที่มีต้นทุนสูง

ผู้บริหารระดับสูงหลายรายเองก็สนใจรูปแบบนี้ เพราะสามารถทำงานกับหลายธุรกิจ เลือกโครงการที่ตรงกับประสบการณ์ และรักษาความยืดหยุ่นของชีวิตได้มากขึ้น บางรายเป็นอดีตผู้บริหารบริษัทใหญ่ที่ไม่ต้องการกลับไปทำงานเต็มเวลา แต่ยังต้องการใช้ความรู้ช่วยสร้างธุรกิจใหม่

ถึงจะมีข้อดี แต่คำว่าแบบแบ่งเวลาไม่ได้หมายความว่าบริษัทจะจ่ายน้อยเสมอไป ผู้บริหารที่มีประสบการณ์สูงอาจคิดค่าตอบแทนต่อวันหรือต่อชั่วโมงในระดับสูง หากบริษัทเรียกใช้งานมากเกินขอบเขต ค่าใช้จ่ายรวมอาจใกล้เคียงหรือสูงกว่าการจ้างเต็มเวลาได้

อีกข้อจำกัดคือเวลา ผู้บริหารหนึ่งคนอาจทำงานกับหลายบริษัท จึงไม่สามารถตอบสนองทุกเรื่องได้ทันทีเหมือนผู้บริหารประจำ บริษัทต้องแยกเรื่องเร่งด่วนออกจากเรื่องที่รอได้ และกำหนดช่วงเวลาทำงานให้ชัดเจน หากทีมยังคาดหวังให้ผู้บริหารคอยรับสายตลอดวัน ความขัดแย้งจะเกิดขึ้นง่าย

อำนาจหน้าที่ก็ต้องเขียนให้ละเอียด ผู้บริหารมีสิทธิอนุมัติงบประมาณหรือไม่ สั่งงานทีมได้แค่ไหน เข้าถึงข้อมูลลูกค้าได้หรือไม่ และใครเป็นผู้ตัดสินใจขั้นสุดท้าย หากปล่อยให้ทุกอย่างคลุมเครือ ทีมภายในอาจไม่แน่ใจว่าต้องฟังคำสั่งจากใคร ขณะที่ผู้บริหารเองอาจทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

ก่อนตกลงจ้าง บริษัทควรเริ่มจากผลลัพธ์ที่ต้องการ ไม่ใช่เริ่มจากชื่อตำแหน่ง เช่น ต้องการลดค่าใช้จ่ายในสามเดือน ต้องการเตรียมระบบการเงินสำหรับการระดมทุน ต้องการสร้างทีมขาย หรือจำเป็นต้องวางโครงสร้างเทคโนโลยีใหม่ เป้าหมายที่ชัดทำให้เลือกคนได้ตรงกว่าและประเมินผลงานได้จริง

สัญญาควรระบุจำนวนวันหรือชั่วโมงต่อเดือน ช่องทางติดต่อ ขอบเขตอำนาจ รายงานที่ต้องส่ง ตัวชี้วัดความสำเร็จ ระยะเวลาทดลอง และเงื่อนไขยุติงาน นอกจากนี้ควรพูดถึงการรักษาความลับ สิทธิในผลงาน ข้อมูลลูกค้า และข้อจำกัดเกี่ยวกับการทำงานให้บริษัทคู่แข่ง

การเข้าถึงระบบก็ต้องวางมาตรการป้องกัน ผู้บริหารภายนอกอาจต้องเห็นข้อมูลการเงิน ข้อมูลพนักงาน แผนสินค้า หรือฐานข้อมูลลูกค้า บริษัทควรเปิดเฉพาะสิทธิที่จำเป็น ใช้บัญชีแยกสำหรับผู้รับจ้าง บันทึกการเข้าใช้งาน และถอนสิทธิทันทีเมื่อจบโครงการ

ในบริบทไทย บริษัทต้องพิจารณารูปแบบสัญญาและสถานะการทำงานให้เหมาะกับข้อเท็จจริง เพราะการเรียกว่าอิสระหรือพาร์ตไทม์ไม่ได้ทำให้หน้าที่ทางกฎหมายและภาษีหายไป หากบริษัทกำหนดเวลาทำงาน ควบคุมการทำงาน และสั่งงานในลักษณะเดียวกับพนักงานประจำ ควรให้ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายแรงงานและบัญชีตรวจสอบก่อนเริ่มงาน

การประเมินผู้สมัครไม่ควรดูแค่ชื่อบริษัทในประวัติการทำงาน ควรถามถึงปัญหาที่เคยแก้ วิธีตัดสินใจในช่วงเงินสดตึงมือ วิธีทำงานกับผู้ก่อตั้ง และผลงานที่วัดผลได้ คนที่เหมาะกับสตาร์ตอัปต้องสื่อสารสั้นและชัด ลงมือทำได้ และยอมทำงานกับข้อมูลที่ยังไม่สมบูรณ์

บริษัทควรตรวจสอบด้วยว่าผู้บริหารคนนั้นมีเวลาจริงเพียงพอหรือไม่ การรับงานหลายแห่งไม่ใช่ปัญหาเสมอไป แต่ตารางงานต้องไม่ชนกันจนกระทบการตัดสินใจ หากเป็นตำแหน่งที่เกี่ยวข้องกับเหตุฉุกเฉินตลอดเวลา เช่น ระบบหลักล่มหรือปัญหาความปลอดภัย อาจต้องมีทีมประจำรองรับนอกเหนือจากผู้บริหารแบบแบ่งเวลา

รูปแบบนี้เหมาะกับบริษัทที่รู้ว่าตนเองขาดความสามารถด้านใดและต้องการคนมาช่วยเติมช่องว่างอย่างมีเป้าหมาย ไม่เหมาะกับบริษัทที่หวังให้ผู้บริหารภายนอกเข้ามาแก้ทุกเรื่องแทนผู้ก่อตั้ง หรือใช้ชื่อผู้บริหารระดับสูงเพื่อสร้างภาพโดยไม่มีอำนาจและทรัพยากรให้ทำงานจริง

เมื่อบริษัทโตขึ้น บทบาทอาจเปลี่ยนจากผู้บริหารแบบแบ่งเวลาเป็นตำแหน่งเต็มเวลา หรืออาจคงรูปแบบเดิมไว้หากงานไม่จำเป็นต้องใช้ทุกวัน สิ่งสำคัญคือการส่งต่อความรู้ให้ทีมภายใน ไม่ปล่อยให้ระบบ ข้อมูล และการตัดสินใจผูกติดกับคนภายนอกเพียงคนเดียว

กระแสนี้สะท้อนว่าวิธีจ้างงานระดับผู้บริหารกำลังยืดหยุ่นขึ้น บริษัทขนาดเล็กสามารถเข้าถึงความเชี่ยวชาญที่เคยจำกัดอยู่ในองค์กรขนาดใหญ่ ขณะที่ผู้บริหารสามารถเลือกใช้ประสบการณ์กับหลายธุรกิจ การจ้างแบบแบ่งเวลาจึงมีโอกาสเติบโตต่อ หากทั้งสองฝ่ายกำหนดเป้าหมาย อำนาจ และความรับผิดชอบไว้อย่างตรงไปตรงมา