ชีวิตทาสในสมัยกรุงศรีอยุธยา ตั้งแต่เช้าจรดค่ำ

รุ่งอรุณ-ตื่นก่อนแสงอาทิตย์

ก่อนที่แสงตะวันจะลอดผ่านยอดไม้  เสียงนกแรกเริ่มร้อง  ทาสตื่นแล้ว เสียงตะโกนเรียกของนายหรือผู้ดูแลเป็นสัญญาณเตือนให้ลุกจากที่นอนมีเพียงเสื่อผืนเก่า หรือพื้นดินใต้เพิงพักที่มุงจากหลังคาต่ำ เหยียบย่ำกันแออัด ไม่มีหมอนไม่มีผ้าห่ม

ล้างหน้าชำระตัวอย่างรีบเร่งด้วยน้ำจากสระหรือลำคลอง รับประทานอาหารเช้าเพียงเล็กน้อย มีข้าวเปล่าผสมข้าวโพดหรือถั่ว  บางครั้งมีปลาเค็มเล็กน้อยหรือผักป่าต้ม แล้วรับเครื่องมือ จอบ  เสียม  ขวาน ตะกร้า  เตรียมรับคำสั่ง

...เวลาเช้าถึงเที่ยง-แรงงานไม่มีวันหยุด

เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นเหนือยอดปรางค์  ทาสกระจายไปตามภารกิจที่นายสั่ง

.ทาสไร่นา  ไถนา  หว่านข้าว  ดำนา  เกี่ยวข้าว  ตากข้าว  ทั้งวันกลางแจ้งแดดร้อน  ฝนตกก็ต้องทำต่อจนกว่างานจะเสร็จ

.ทาสเรือน  ตักน้ำ  หุงข้าว ล้างจาน กวาดลาน  เลี้ยงลูกนาย  ดูแลสัตว์เลี้ยง  ทอผ้า  ทอไหม ปั่นด้าย

.ทาสช่าง/งานหนัก  ..ตัดไม้  เผาถ่าน  ขนของขึ้นเรือ  ลงเรือ  ขนทราย  ก่อสร้างวัด  ป้อม  ปรางค์

.ทาสในวัง/ขุนนาง..ทำหน้าที่เฝ้าประตู  ส่งสาร  รับใช้ใกล้ชิด  รับใช้ในพิธี

ไม่มีเวลาพักผ่อน พูดคุยกันได้เพียงกระซิบ  หยุดพักต้องขออนุญาต  เสียงตะคอกหรือคำด่าทอเกิดขึ้นได้หากทำช้าหรือพลาด

..บ่ายถึงเย็น ..เหนื่อยล้าแต่ยังไม่จบ

ถึงเวลาเที่ยง พักกินข้าวเพียงครู่เดียวแล้วลงมือทำงานต่อจนพระอาทิตย์ลับขอบฟ้า  บางคนต้องทำงานกลางคืนด้วย เช่นทอผ้า  ปั่นด้ายหรือเฝ้าเรือน

อาหารเย็นมักเหมือนมื้อเช้า  ข้าว  น้ำพริก ผักต้ม  ปลาเค็มหรือเศษเนื้อสัตว์ที่เหลือจากนาย  ดื่มน้ำจากโอ่งดินเผา  ไม่มีของหวาน

ค่ำคืน-พักผ่อนแต่ไม่เป็นอิสระ

เมื่อค่ำลง รวมตัวกันที่เพิงพัก เล่าสู่กันฟังเรื่องราวต่างๆ ความทุกข์  ความหวัง  นึกถึงบ้านเกิด ไม่รู้จะได้กลับไปไหม

การแต่งงานต้องขออนุญาตนาย มีลูก ลูกที่เกิดก็เป็นทาสของนาย หากนายขายทาสครอบครัวก็อาจถูกแยกจากกันได้ง่ายๆ

ก่อนนอนสวดมนต์ อธิษฐานขอให้ชาติหน้าไม่ต้องเกิดเป็นทาสอีกต่อไป

ข้อเท็จจริง

.ทาสในอยุธยา ไม่ใช่ทาสที่สามารถถูกฆ่าตายได้โดยพลการ

.มีโอกาสไถ่ตัวให้เป็นไทได้หากมีเงินทอง