ฟันทองโจรสลัดมีจริงไหม? ไขปริศนาทันตกรรมกลางทะเล และภาพจำที่ฮอลลีวูดสร้างขึ้น

        เมื่อนึกถึงภาพของ “โจรสลัด” ในจินตนาการ สิ่งที่มักจะผุดขึ้นมาในหัวย่อมหนีไม่พ้นผ้าปิดตาข้างเดียว ขาไม้ นกแก้วบนบ่า และรอยยิ้มอวดฟันทองสุดเท่สไตล์กัปตันจอมทะเล้น ทว่าในความเป็นจริงทางประวัติศาสตร์ ภาพจำฟันทองระยิบระยับเหล่านั้นกลับเป็นเพียงภาพลวงตาที่สื่อบันเทิงและภาพยนตร์ฮอลลีวูดสร้างขึ้นมาหลอกคนดูมาอย่างยาวนาน เพราะชีวิตจริงใต้ธงหัวกะโหลกไขว้ สุขภาพช่องปากของพวกเขาไม่ได้ดูเท่เลยแม้แต่น้อย

สภาพชีวิตกลางทะเล: จุดเริ่มต้นของฟันผุและโรคร้าย

        ในยุคทองของโจรสลัดช่วงศตวรรษที่ 17–18 การใช้ชีวิตบนเรือเดินสมุทรเป็นเวลาแรมเดือนเปรียบเสมือนฝันร้าย กะลาสีและโจรสลัดต้องเผชิญกับภาวะขาดแคลนอาหารสด ผัก และผลไม้ อาหารหลักมีเพียง “ฮาร์ดแท็ก” (Hardtack) หรือขนมปังอบแห้งเนื้อแข็งโป๊กและเนื้อสัตว์หมักเค็ม การขาดวิตามินซีอย่างรุนแรงทำให้เกิด “โรคลักปิดลักเปิด” (Scurvy) ซึ่งส่งผลทำลายคอลลาเจนในเหงือก ทำให้เหงือกเน่าเปื่อย เลือดออกง่าย กระดูกเบ้าฟันละลาย และฟันโยกหลุดร่วงได้อย่างง่ายดาย

        นอกจากนี้ การต้องขบเคี้ยวขนมปังที่แข็งราวกับหิน บวกกับการดื่มเหล้ารัมหรือกากน้ำตาลหมักแทนน้ำสะอาด ยิ่งทำให้แบคทีเรียเติบโตอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้กะลาสีส่วนใหญ่ประสบปัญหาฟันผุลึกถึงโพรงประสาท และหากติดโรคซิฟิลิสจากการขึ้นฝั่ง การรักษาในยุคนั้นด้วยสารปรอทยิ่งเร่งให้เหงือกพังและฟันร่วงหมดปากเร็วขึ้นไปอีก

ทันตกรรมกลางทะเล: ถอนสดโดยช่างตัดผม

        เมื่อเกิดอาการปวดฟันจนทนไม่ไหว ผู้ที่ทำหน้าที่ถอนฟันบนเรือไม่ใช่ทันตแพทย์ แต่เป็น “ช่างตัดผมประจำเรือ” ซึ่งควบตำแหน่งศัลยแพทย์ เครื่องมือที่ใช้มีเพียงคีมเหล็กหน้าตาคล้ายกุญแจโบราณ (Toothkey) หรือคีมปากนกแก้ว ขั้นตอนการรักษาก็สุดแสนจะทรมาน โดยการจับคนไข้มัดติดกับเก้าอี้โดยไม่มียาชา แล้วออกแรงบิดกระชากรากฟันออกมาสด ๆ ทำให้ช่องปากของโจรสลัดตัวจริงส่วนใหญ่มีแต่ฟันหลอและรอยแผลเป็น

ทำไมโจรสลัดตัวจริงถึงไม่ทำฟันทอง?

        แม้ทองคำจะมีคุณสมบัติยอดเยี่ยมในการทำฟันเพราะไม่เป็นสนิมและทนต่อกรด แต่ในยุคนั้น ทันตกรรมฟันทองคำหรือสะพานฟันทองมีไว้สำหรับกลุ่มชนชั้นสูงและขุนนางที่ร่ำรวยมากเท่านั้น เนื่องจากค่าทำฟันทองสูงเทียบเท่าค่าแรงของคนงานทั่วไปถึง 5 เดือน

        เมื่อโจรสลัดปล้นชิงทรัพย์สินมาได้ สิ่งที่ได้ส่วนใหญ่มักเป็นน้ำตาล ไม้ หรือยาสูบ และหากได้เงินสดมา พวกเขาก็มักจะนำไปใช้จ่ายกับสุรา นารี และการพนันจนหมดอย่างรวดเร็ว มากกว่าจะนำไปลงทุนทำฟัน นอกจากนี้ ใน "กฎโจรสลัด" (Chasse-Partie) ที่มีระบบชดเชยค่าเสียหายเมื่อบาดเจ็บ เช่น สูญเสียตา แขน หรือขา กลับไม่มีการระบุเงินชดเชยสำหรับการสูญเสียฟันแม้แต่เหรียญเดียว เพราะถือว่าการฟันหลุดเป็นเรื่องปกติธรรมดาของคนเดินเรือ

        ส่วนความเชื่อที่ว่าใส่ฟันทองหรือต่างหูทองเพื่อเป็นค่าทำศพหากร่างลอยไปติดฝั่ง ก็ไม่เป็นความจริง เพราะหากโจรสลัดตายกลางทะเล ศพจะถูกห่อผ้าใบถ่วงน้ำทันที หรือหากถูกจับได้บนบก ก็จะถูกนำไปแขวนคอประจานโดยไม่มีใครมาจัดพิธีศพให้

ที่มาของภาพจำ: จากวรรณกรรมสู่ แจ็ค สแปร์โรว์

        ภาพจำเรื่องโจรสลัดฟันทองเริ่มต้นมาจากวรรณกรรมยุคศตวรรษที่ 19 อย่างเรื่อง Treasure Island ที่นักเขียนแต่งเติมให้โจรสลัดดูมีสมบัติพัสถานติดตัว และถูกตอกย้ำจนกลายเป็นภาพจำระดับโลกผ่านภาพยนตร์ Pirates of the Caribbean ซึ่งเกิดจากไอเดียส่วนตัวของ จอห์นนี เดปป์ (Johnny Depp) ที่ตัดสินใจไปครอบฟันทองคำจริง ๆ เพื่อใช้แสดงเป็น “กัปตันแจ็ค สแปร์โรว์” จนทำให้ผู้ชมทั่วโลกเข้าใจผิดว่าโจรสลัดยุคก่อนต้องมีฟันทอง

        ในความเป็นจริง โจรสลัดตัวจริงในประวัติศาสตร์เต็มไปด้วยปัญหาฟันผุ ฟันหลอ และเหงือกอักเสบ ส่วนรอยยิ้มฟันทองวิบวับสุดเท่นั้น เป็นเพียงจินตนาการที่ฮอลลีวูดสร้างสรรค์ขึ้นมาเพื่อความบันเทิงเท่านั้น