นั่งส้วมเล่นมือถือนานแค่ไหนถึงเริ่มเสี่ยงริดสีดวง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลายคนตั้งใจเข้าห้องน้ำแค่ไม่กี่นาที แต่พอหยิบมือถือขึ้นมาเปิดคลิป อ่านแชต หรือไถฟีดเพลินๆ เวลากลับยืดยาวจนแทบลืมไปว่านั่งอยู่บนชักโครก พฤติกรรมเล็กๆ แบบนี้ดูเหมือนไม่มีอะไร ทว่าถ้าทำซ้ำทุกวัน อาจเพิ่มแรงกดบริเวณทวารหนักและทำให้อาการริดสีดวงกำเริบง่ายขึ้น

คำเตือนเรื่องนั่งส้วมเกิน 10 นาทีมีส่วนที่ควรฟัง แต่ตัวเลขนี้ไม่ใช่เส้นตายทางการแพทย์ และไม่ได้หมายความว่านั่งครบ 10 นาทีแล้วริดสีดวงจะพุ่งออกมาทันที ความเสี่ยงขึ้นกับหลายอย่างร่วมกัน ทั้งการเบ่ง อุจจาระแข็ง ท้องผูก การนั่งนานเป็นประจำ น้ำหนักตัว อายุ และประวัติเดิมของแต่ละคน

เวลานั่งบนชักโครก กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อรอบทวารหนักต้องรับแรงกดในท่าที่ไม่มีเบาะรองรับเหมือนเก้าอี้ทั่วไป หากนั่งค้างนาน เลือดดำบริเวณนั้นอาจไหลกลับได้ไม่ดีนัก ความดันในหลอดเลือดจึงเพิ่มขึ้นชั่วคราว โดยเฉพาะคนที่นั่งหลังค่อม โน้มตัวไปข้างหน้า หรือเผลอเบ่งทั้งที่ยังไม่มีอุจจาระออกมา

คำว่าแรงดันไฮโดรสแตติกอาจฟังดูเป็นวิทยาศาสตร์ แต่ไม่ใช่คำอธิบายหลักที่ใช้ยืนยันว่ามือถือทำให้เกิดริดสีดวงโดยตรง ประเด็นสำคัญอยู่ที่การนั่งนานและการเบ่งซ้ำๆ จนเนื้อเยื่อพยุงหลอดเลือดบริเวณทวารหนักรับแรงมากขึ้น หลอดเลือดที่โป่งพองอยู่เดิมจึงอาจบวม คัน เจ็บ หรือมีเลือดสดติดกระดาษชำระได้

มือถือทำให้เราไม่รู้สึกถึงเวลาที่ผ่านไป เพราะสมองได้รับสิ่งกระตุ้นต่อเนื่องจากคลิปสั้นและข้อความใหม่ ยิ่งถ้าท้องผูกหรือถ่ายไม่สุด ก็มีโอกาสนั่งรอพร้อมกับเบ่งเป็นระยะ พฤติกรรมนี้อันตรายกว่าการเข้าห้องน้ำแล้วถ่ายเสร็จอย่างรวดเร็ว แม้เวลาของแต่ละคนจะไม่เท่ากันก็ตาม

ถ้ารู้ตัวว่านั่งส้วมนานเป็นประจำ ให้เริ่มจากวางมือถือไว้นอกห้องน้ำ ตั้งใจเข้าห้องน้ำเมื่อมีสัญญาณปวดถ่าย และลุกออกทันทีเมื่อเสร็จ ไม่ควรนั่งรอให้อุจจาระออกด้วยการเบ่งแรง หากยังไม่ออก ให้ลุกไปเดินหรือกลับมาลองใหม่เมื่อมีความรู้สึกอยากถ่ายจริงๆ

การลดความเสี่ยงไม่ได้จบแค่การจับเวลา ควรกินผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี และอาหารที่มีใยอาหารให้เพียงพอ ดื่มน้ำตามความเหมาะสมของร่างกาย ขยับตัวสม่ำเสมอ และอย่ากลั้นอุจจาระนานจนก้อนแข็ง การใช้ที่วางเท้าเตี้ยๆ เพื่อยกเข่าให้สูงกว่าสะโพกอาจช่วยจัดท่าให้ถ่ายง่ายขึ้นในบางคน แต่ไม่ควรฝืนหรือเบ่งจนหน้าแดง

หากมีเลือดออกทางทวารหนัก อย่ารีบสรุปว่าเป็นริดสีดวงเสมอไป เพราะเลือดอาจมาจากแผลปริ ติ่งเนื้อ ลำไส้อักเสบ หรือโรคอื่นได้ ควรพบแพทย์หากเลือดออกซ้ำ เลือดออกมาก อุจจาระดำ ปวดรุนแรง มีก้อนบวมเจ็บมาก น้ำหนักลด ไข้ หรืออาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลตัวเอง

ริดสีดวงไม่ได้เกิดจากการเล่นมือถือครั้งเดียว และการนั่งเกิน 10 นาทีไม่ได้แปลว่าจะป่วยแน่นอน สิ่งที่ควรเปลี่ยนคือการปล่อยให้ห้องน้ำกลายเป็นที่นั่งเล่นทุกวัน เพราะยิ่งลดเวลาบนชักโครก เลี่ยงการเบ่ง และแก้ท้องผูกได้เร็วเท่าไร ก็ยิ่งลดโอกาสที่อาการระคายเคืองและหลอดเลือดโป่งพองจะกลับมากวนใจ

ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีเลือดออกหรือมีอาการผิดปกติซ้ำๆ