วันสารทจีนคืออะไรและต้องทำอะไรบ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

วันสารทจีนเป็นวันสำคัญของชาวจีนและคนไทยเชื้อสายจีน ตรงกับวันที่ 15 เดือน 7 ตามปฏิทินจีน หลายบ้านเรียกช่วงนี้ว่าเดือนผี เพราะมีความเชื่อว่าประตูระหว่างโลกมนุษย์กับโลกวิญญาณเปิดกว้าง บรรพบุรุษที่ล่วงลับและดวงวิญญาณไร้ญาติอาจกลับมารับส่วนบุญหรือเยี่ยมลูกหลาน

หัวใจของวันสารทจีนไม่ได้อยู่ที่ความน่ากลัว แต่อยู่ที่การระลึกถึงบุพการี แสดงความกตัญญู และทำให้สมาชิกในครอบครัวกลับมาพบหน้ากันอีกครั้ง แต่ละบ้านอาจมีวิธีปฏิบัติไม่เหมือนกัน บางบ้านไหว้เต็มชุด บางบ้านทำเพียงบุญเล็กๆ หรือจัดอาหารให้บรรพบุรุษตามกำลังของตัวเองก็ถือว่าได้รักษาความหมายของประเพณีแล้ว

สิ่งแรกที่ควรทำคือเตรียมสถานที่ให้สะอาด เช็ดโต๊ะไหว้ จัดกระถางธูปและป้ายหรือรูปบรรพบุรุษให้เรียบร้อย จากนั้นเตรียมอาหารคาวหวาน ผลไม้ น้ำชา หรือน้ำเปล่า อาหารที่ใช้ไหว้มักเป็นเมนูที่คนในบ้านกินร่วมกันได้ เช่น ไก่ หมู เป็ด ปลา ไข่ ข้าว และกับข้าวต่างๆ ไม่จำเป็นต้องซื้อของแพงหรือจัดจำนวนมากจนเกินกำลัง

ผลไม้ควรเลือกชนิดที่สดและมีความหมายดี เช่น ส้ม องุ่น แอปเปิล สาลี่ หรือกล้วย ส่วนขนมที่พบได้บ่อย ได้แก่ ขนมเข่ง ขนมเทียน ขนมถ้วยฟู และขนมเปี๊ยะ หลายครอบครัวเลือกขนมตามความเคยชินของบ้านตัวเอง จึงไม่มีกฎตายตัวว่าต้องมีครบทุกชนิด สิ่งสำคัญคืออาหารสะอาด จัดอย่างตั้งใจ และไม่ปล่อยให้เหลือทิ้งจำนวนมาก

ตามธรรมเนียมของหลายครอบครัว การไหว้อาจแบ่งเป็นสามช่วง ช่วงเช้าไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือเจ้าที่ ช่วงสายถึงเที่ยงไหว้บรรพบุรุษ และช่วงบ่ายไหว้สัมภเวสีหรือวิญญาณไม่มีญาติ บางบ้านจะเตรียมอาหารแยกโต๊ะสำหรับแต่ละกลุ่ม พร้อมจุดธูปกล่าวเชิญด้วยถ้อยคำสุภาพ บอกชื่อผู้ล่วงลับและบอกว่าลูกหลานนำอาหารมาเซ่นไหว้

หลังธูปใกล้หมดจึงเก็บอาหารลงมาแบ่งกันรับประทาน หลายบ้านมีธรรมเนียมเสี่ยงเซียมซีหรือใช้เงินกระดาษ แต่สิ่งเหล่านี้เป็นรายละเอียดที่แตกต่างกันตามเชื้อสายและความเชื่อ ไม่ใช่ข้อบังคับสำหรับทุกคน คนที่ไม่สะดวกจุดธูปหรือเผากระดาษเงินกระดาษทอง สามารถระลึกถึงบรรพบุรุษ ทำบุญ ถวายสังฆทาน หรือบริจาคให้ผู้ยากไร้แทนได้

ถ้าจะไหว้ที่บ้าน ควรเตรียมของล่วงหน้า 1 วัน ตรวจดูว่าอาหารไม่บูดง่าย วางของไหว้ในพื้นที่โปร่ง และระวังธูป เทียน รวมถึงการเผากระดาษไม่ให้ใกล้วัสดุติดไฟ ควรดับไฟให้สนิท เก็บอาหารเข้าตู้เย็นหลังเสร็จพิธี และอุ่นให้ร้อนก่อนรับประทานเพื่อป้องกันอาหารเสีย

สิ่งที่ไม่ควรทำคือซื้อของจำนวนมากเพียงเพราะกลัวว่าของไหว้ไม่ครบ ใช้คำพูดล้อเลียนความเชื่อของผู้สูงอายุ หรือทะเลาะกันระหว่างทำพิธี วันสารทจีนควรเป็นช่วงเวลาที่ครอบครัวได้พูดคุยกันถึงคนรุ่นก่อน เล่าเรื่องความทรงจำดีๆ และสอนเด็กๆ ให้เข้าใจว่าประเพณีมีไว้เชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างคนในบ้าน

ถ้าไม่เคยจัดพิธีมาก่อน ให้เริ่มจากโต๊ะเล็กๆ อาหารที่ครอบครัวชอบ ผลไม้สองสามชนิด น้ำสะอาด ธูปตามธรรมเนียมของบ้าน และคำกล่าวรำลึกถึงบรรพบุรุษด้วยใจจริง ไม่จำเป็นต้องทำตามพิธีของบ้านอื่นทั้งหมด เพราะวันสารทจีนมีแก่นอยู่ที่ความกตัญญู ความเคารพ และการดูแลคนที่ยังอยู่ให้กินอิ่มและอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข