นักร้องไห้งานศพมีอยู่จริงและทำหน้าที่มากกว่าการร้องไห้

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ในงานศพบางวัฒนธรรม เสียงร้องไห้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะจากญาติพี่น้องเท่านั้น แต่ยังมีคนที่ถูกว่าจ้างมาเพื่อแสดงความอาลัยโดยเฉพาะ พวกเขาอาจร้องไห้คร่ำครวญ เรียกชื่อผู้เสียชีวิต เล่าคุณงามความดี หรือเดินตามขบวนศพด้วยท่าทางเศร้าโศก เพื่อให้งานไว้อาลัยมีบรรยากาศสมเกียรติมากขึ้น

อาชีพนี้เรียกว่า Professional Mourner หรือผู้รับจ้างคร่ำครวญ บางพื้นที่ใช้คำว่า wailer หรือ moirologist คนทำงานไม่ได้มีหน้าที่แค่บีบน้ำตา แต่ต้องรู้จังหวะของพิธี สังเกตอารมณ์ของครอบครัว และแสดงความเศร้าให้สอดคล้องกับขนบของชุมชนนั้น

รูปแบบการทำงานแตกต่างกันไป บางคนยืนร้องไห้เสียงดังอยู่ข้างโลงศพ บางคนร้องเป็นทำนองคล้ายบทเพลง บางกลุ่มใช้การสวด การตบอก การยกมือขึ้นฟ้า หรือการเคลื่อนไหวเป็นจังหวะร่วมกับขบวนแห่ การแสดงเหล่านี้ไม่ได้มีสูตรเดียว และไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องแสดงรุนแรงเหมือนกัน

ในอดีต ครอบครัวที่มีผู้มาร่วมงานจำนวนมากมักถูกมองว่าผู้เสียชีวิตเป็นคนสำคัญ มีญาติพี่น้องกว้างขวาง หรือได้รับความเคารพจากชุมชน การจ้างผู้คร่ำครวญจึงช่วยเติมเต็มภาพของงานศพให้ดูยิ่งใหญ่ อีกด้านหนึ่ง เสียงร่ำไห้ที่ดังขึ้นยังทำหน้าที่บอกคนในละแวกนั้นว่ามีคนกำลังจากไป และเปิดพื้นที่ให้ชุมชนเข้ามาร่วมแสดงความเสียใจ

หลักฐานเกี่ยวกับผู้ร้องไห้มืออาชีพปรากฏในเรื่องเล่าและภาพสลักของหลายสังคม ตั้งแต่อียิปต์โบราณ แถบเมดิเตอร์เรเนียน ตะวันออกกลาง ไปจนถึงเอเชีย บางประเพณีให้ผู้หญิงรับบทบาทนี้เป็นหลัก เพราะสังคมในเวลานั้นเชื่อว่าผู้หญิงสามารถถ่ายทอดความเศร้าออกมาอย่างเปิดเผยและเข้าถึงอารมณ์ของผู้ร่วมพิธีได้ดี

ในกรีซยังมีธรรมเนียมการคร่ำครวญที่เรียกว่า moirologia ซึ่งผู้ร้องจะใช้ถ้อยคำสดุดีและทำนองเฉพาะเพื่อพูดถึงชีวิตของผู้ตาย ส่วนในชุมชนลัวของเคนยา มีผู้รับจ้างทั้งชายและหญิงร้องไห้ ร้องเพลง และเคลื่อนไหวตามจังหวะในงานศพ การแสดงจึงเชื่อมโยงทั้งความเชื่อท้องถิ่น ศาสนา และความรู้สึกของคนในครอบครัวเข้าด้วยกัน

คนที่ทำอาชีพนี้ต้องมีทักษะด้านการควบคุมเสียงและอารมณ์ รู้ว่าจะเริ่มร้องเมื่อใด จะลดเสียงตอนไหน และควรพูดถึงผู้เสียชีวิตด้วยถ้อยคำแบบใด บางรายต้องฟังข้อมูลของผู้ตายล่วงหน้า เพื่อจำชื่อ อาชีพ ความสัมพันธ์ และเรื่องราวสำคัญมาใช้ถ่ายทอดให้ฟังดูเป็นธรรมชาติ หากแสดงผิดจังหวะหรือพูดข้อมูลคลาดเคลื่อน อาจทำให้ครอบครัวรู้สึกไม่สบายใจได้

หลายคนมองอาชีพนี้ว่าเป็นการแกล้งเศร้า แต่สำหรับผู้ว่าจ้างและคนทำงาน ความหมายอาจซับซ้อนกว่านั้น ผู้รับจ้างทำหน้าที่ช่วยเปิดอารมณ์ให้คนที่ยังช็อกจนร้องไม่ออก ช่วยพยุงพิธีให้ดำเนินไปตามแบบแผน และทำให้ครอบครัวรู้สึกว่าไม่ได้เผชิญความสูญเสียเพียงลำพัง

ทุกวันนี้อาชีพนักร้องไห้งานศพค่อยๆ ลดลงในบางพื้นที่ เพราะพิธีศพเปลี่ยนไป ผู้คนย้ายถิ่นฐาน และการแสดงความเสียใจกลายเป็นเรื่องส่วนตัวมากขึ้น ถึงอย่างนั้น ในชุมชนที่ยังรักษาธรรมเนียมเดิมไว้ ผู้คร่ำครวญมืออาชีพยังมีบทบาทสำคัญ เพราะการร้องไห้ต่อหน้าสาธารณะไม่ได้เป็นเพียงการแสดง แต่เป็นภาษาทางวัฒนธรรมที่ช่วยบอกว่า ชีวิตของคนคนหนึ่งมีคุณค่าและควรได้รับการจดจำ