หัวเราะหนักแค่ไหนถึงทำให้เป็นลมได้?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

มุกที่แฟนเล่าให้ฟังก่อนนอนอาจเริ่มจากเสียงหัวเราะเบาๆ แล้วไหลยาวจนหยุดไม่ได้ ยิ่งขำยิ่งหายใจเป็นจังหวะสั้นๆ บางคนต้องก้มตัว เกร็งท้อง หรือกลั้นลมหายใจเพื่อหัวเราะต่อ ถ้าร่างกายไวต่อการเปลี่ยนแปลงของความดัน อาการอาจลามจากขำจนตัวงอไปเป็นหน้ามืด ทรุดลง หรือตื่นขึ้นมาอีกทีโดยจำช่วงสั้นๆ ก่อนหมดสติไม่ได้

ภาวะนี้มีชื่อเรียกในรายงานทางการแพทย์ว่า laughter induced syncope หรือภาวะเป็นลมจากเสียงหัวเราะ เป็นอาการที่พบไม่บ่อย แต่มีรายงานมาหลายครั้งจนถือเป็นรูปแบบหนึ่งของ situational syncope คำว่า gelastic syncope พบใช้เพื่อสื่อถึงการเป็นลมที่มีเสียงหัวเราะเป็นตัวกระตุ้น ทว่าไม่ควรนำไปปักใจว่าใครที่หัวเราะแล้วหน้ามืดจะมีโรคชนิดเดียวกันทั้งหมด

กลไกเริ่มจากการหัวเราะแรงและต่อเนื่องจนกล้ามเนื้อหน้าอกกับหน้าท้องเกร็ง แรงดันภายในทรวงอกสูงขึ้นชั่วคราว เลือดจากหลอดเลือดดำจึงไหลกลับเข้าสู่หัวใจได้น้อยลงในช่วงหนึ่ง หัวใจมีเลือดให้สูบฉีดออกไปเลี้ยงสมองลดลง ความดันจึงอาจตกตามมา โดยเฉพาะตอนที่ร่างกายกำลังขาดน้ำ เหนื่อย นอนน้อย หรือเพิ่งลุกเปลี่ยนท่า

ภาพรวมคล้ายกลไกของการเบ่ง ไอแรง หรือกลั้นหายใจที่ทำให้แรงดันในช่องอกเปลี่ยนเร็ว แพทย์มักอธิบายว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับ Valsalva effect เมื่อแรงหัวเราะทำให้เลือดกลับเข้าสู่หัวใจลดลง ระบบประสาทอัตโนมัติอาจตอบสนองด้วยการลดอัตราการเต้นของหัวใจหรือขยายหลอดเลือด ความดันจึงลดลงเร็วกว่าเดิม

ก่อนหมดสติอาจมีสัญญาณเตือน เช่น หูอื้อ ตาพร่า เหงื่อออก ตัวเย็น คลื่นไส้ ใจหวิว หรือรู้สึกว่าห้องหมุน บางคนยังได้ยินเสียงแฟนอยู่แต่ตอบไม่ทัน ขณะที่บางคนทรุดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่มีเวลาพูดเตือน การนั่งหรือนอนลงทันทีช่วยลดโอกาสศีรษะกระแทกพื้นได้มากกว่าการพยายามยืนฝืนต่อ

ถ้าเหตุการณ์เกิดบนเตียง ความเสี่ยงจากการล้มอาจน้อยกว่าการยืนหัวเราะอยู่บนพื้นแข็ง แต่ก็ยังมีอันตรายจากการตกขอบเตียง ชนหัวเตียง หรือหายใจไม่สะดวกหากล้มคว่ำ ผู้ที่เริ่มหน้ามืดควรนอนหงายหรือเอนตัวในท่าที่หายใจได้สะดวก คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น และให้คนข้างๆ อยู่ดูอาการจนรู้สึกตัวดี

อาการหมดสติจากเสียงหัวเราะไม่ใช่เรื่องเดียวกับการหัวเราะแล้วกล้ามเนื้ออ่อนแรงจาก cataplexy ในภาวะ cataplexy คนไข้อาจเข่าอ่อน คอตก หรือพูดไม่ชัดจากอารมณ์ขำ แต่ยังรู้สึกตัวอยู่ ภาวะนี้มักสัมพันธ์กับโรคลมหลับ จึงต้องอาศัยประวัติอาการอื่นประกอบ ไม่ควรใช้คำเรียกเดียวกันจนทำให้การตรวจคลาดเคลื่อน

อีกกลุ่มที่ต้องแยกให้ชัดคือโรคหัวใจบางชนิด ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ความดันตกจากยา ภาวะซีด น้ำตาลต่ำ หรือการขาดน้ำ โรคเหล่านี้อาจบังเอิญแสดงอาการในตอนหัวเราะพอดี ทำให้ดูเหมือนเสียงหัวเราะเป็นต้นเหตุ ทั้งที่ตัวกระตุ้นจริงอาจเป็นระบบไหลเวียนเลือดที่มีปัญหาอยู่ก่อนแล้ว

ถ้าเป็นครั้งแรก ควรเล่าเหตุการณ์ให้แพทย์ฟัง แม้จะกลับมาหายดีแล้วก็ตาม รายละเอียดที่ช่วยมากคือหัวเราะนานแค่ไหน หมดสตินานเท่าไร มีใจสั่น เจ็บหน้าอก หายใจไม่ทัน หรือชักเกร็งหรือไม่ ก่อนหน้านั้นกินยา ดื่มแอลกอฮอล์ ออกกำลังหนัก อดอาหาร หรือนอนน้อยหรือเปล่า

การประเมินอาจเริ่มจากการตรวจชีพจรและความดันทั้งท่านั่งกับท่ายืน ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ และตรวจเลือดตามความเหมาะสม หากมีประวัติเป็นซ้ำ แพทย์อาจพิจารณาติดตามจังหวะหัวใจ อัลตราซาวด์หัวใจ หรือทดสอบการเปลี่ยนท่าของร่างกาย การตรวจไม่ได้มีไว้ทำให้เรื่องขำกลายเป็นเรื่องใหญ่ แต่ช่วยตัดสาเหตุที่อันตรายกว่าออกไป

ระหว่างรอความช่วยเหลือ คนที่เป็นลมควรนอนราบ ตรวจว่าหายใจตามปกติหรือไม่ และอย่ารีบพยุงให้ลุกขึ้นทันที หากไม่มีอาการบาดเจ็บและหายใจได้ อาจยกขาสูงเล็กน้อยเพื่อช่วยให้เลือดกลับเข้าสู่หัวใจ ห้ามกรอกน้ำหรืออาหารเข้าปากขณะยังไม่รู้สึกตัว เพราะอาจสำลักเข้าหลอดลม

ถ้าไม่ฟื้นภายในประมาณหนึ่งนาที หายใจผิดปกติ เจ็บหน้าอก ใจเต้นรัวมาก หอบเหนื่อย ชักนาน ศีรษะกระแทกแรง หมดสติระหว่างออกแรง หรือมีประวัติคนในครอบครัวเสียชีวิตกะทันหัน ควรโทรขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที อาการเหล่านี้ไม่ควรสรุปว่าเป็นแค่หัวเราะหนักเกินไป

การป้องกันเริ่มจากการฟังสัญญาณของตัวเอง หากเริ่มตาพร่า หูอื้อ หรือรู้สึกเหมือนแรงหาย ให้หยุดหัวเราะชั่วคราว นั่งหรือนอนลง หายใจให้ช้าลง และจิบน้ำเมื่อรู้สึกตัวเต็มที่ การพักผ่อนให้พอ กินอาหารตามเวลา และหลีกเลี่ยงการดื่มจนขาดน้ำช่วยลดปัจจัยเสริมที่ทำให้ความดันแกว่งได้

คู่รักที่ชอบเล่นมุกกันบนเตียงควรเว้นพื้นที่รอบเตียงให้โล่ง ไม่วางของแข็งหรือของมีคมไว้ใกล้ศีรษะ และไม่แกล้งเขย่าตัวคนที่กำลังหน้ามืด การหัวเราะต่อให้สนุกได้เมื่ออาการหายสนิท แต่ถ้าเคยหมดสติจริง ควรเปลี่ยนจากการขำจนหายใจไม่ทันเป็นการพักเป็นช่วงๆ แทน

ภาวะนี้อาจจบลงในเวลาไม่กี่วินาทีและไม่มีผลระยะยาวในบางราย ทว่าอาการหมดสติทุกครั้งมีความเสี่ยงจากการบาดเจ็บ และบางครั้งอาจเป็นสัญญาณของโรคอื่น การตั้งข้อสังเกตว่าเสียงหัวเราะเป็นตัวกระตุ้นถือเป็นข้อมูลที่ดีสำหรับแพทย์ ไม่ใช่คำตอบสุดท้ายของการวินิจฉัย

เสียงหัวเราะยังเป็นเรื่องดีของความสัมพันธ์ เพียงต้องไม่ปล่อยให้ความสนุกกลบสัญญาณอันตราย ถ้าแฟนหัวเราะจนหน้ามืดเป็นประจำ หมดสติแม้เพียงไม่กี่วินาที หรือมีอาการผิดปกติร่วมด้วย ควรหยุดกิจกรรมแล้วเข้ารับการตรวจ เพื่อให้รู้ว่าร่างกายไวต่อแรงดันจากการหัวเราะจริง หรือมีสาเหตุอื่นซ่อนอยู่