ทำไมคนจำนวนมากถึงยืนมองเมื่อมีคนกำลังเดือดร้อน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นคนล้มลง ทะเลาะกัน หรือเกิดเหตุฉุกเฉินกลางถนน เรามักสงสัยว่าทำไมคนที่ยืนอยู่รอบๆ ถึงไม่เข้าไปช่วย ทั้งที่บางคนอาจเห็นเหตุการณ์ชัดเจนและรู้ว่าควรทำอะไร ความเงียบในช่วงนั้นไม่ได้แปลว่าทุกคนไร้น้ำใจเสมอไป แต่มันอาจเป็นผลจากกลไกทางจิตวิทยาที่ทำงานพร้อมกันหลายอย่าง

ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Bystander Effect หรือผลกระทบจากการมีผู้เห็นเหตุการณ์ ยิ่งมีคนอยู่ในที่เกิดเหตุมาก แต่ละคนยิ่งรู้สึกว่าหน้าที่ช่วยเหลือไม่จำเป็นต้องตกอยู่กับตัวเอง เพราะในหัวจะมีความคิดว่า คนอื่นน่าจะโทรแจ้งแล้ว คนอื่นน่าจะเข้าไปดู หรือเดี๋ยวคงมีคนที่เก่งกว่าจัดการเอง ความรับผิดชอบจึงกระจายออกไปในฝูงชน จนไม่มีใครรู้สึกว่าตัวเองต้องเป็นคนเริ่ม

อีกกลไกหนึ่งคือการมองปฏิกิริยาของคนรอบข้างเพื่อประเมินว่าเหตุการณ์ร้ายแรงแค่ไหน ถ้าทุกคนยืนเงียบ ทำหน้าไม่แน่ใจ หรือหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาดู คนที่กำลังลังเลก็อาจตีความว่าเรื่องนี้คงยังไม่ถึงขั้นอันตราย ทั้งที่ทุกคนกำลังรอให้คนอื่นเป็นฝ่ายยืนยันก่อน นี่เรียกว่าความไม่รู้ร่วมกัน คนจำนวนมากเห็นเหตุการณ์เดียวกัน แต่ต่างคนต่างคิดว่าตัวเองอาจเข้าใจผิด

ความกลัวก็มีส่วนไม่น้อย บางคนกลัวเข้าไปแล้วโดนทำร้าย กลัวช่วยผิดวิธี กลัวถูกกล่าวหาว่าเป็นต้นเหตุ หรือกลัวเสียหน้าเมื่อสถานการณ์ไม่เป็นอย่างที่คิด ยิ่งเหตุการณ์คลุมเครือ ความลังเลก็ยิ่งยาวนาน และไม่กี่วินาทีที่ผ่านไปอาจทำให้โอกาสช่วยเหลือลดลง

งานวิจัยด้านพฤติกรรมช่วยเหลือพบว่า การเรียกคนแบบเจาะจงช่วยตัดวงจรนี้ได้ดีกว่าการตะโกนขอความช่วยเหลือกว้างๆ เช่น ชี้ไปที่ใครสักคนแล้วพูดว่า คุณเสื้อสีฟ้า ช่วยโทร 1669 ให้หน่อย หรือคุณผู้หญิงตรงนั้น ช่วยอยู่กับคนเจ็บที ประโยคแบบนี้ทำให้หน้าที่มีเจ้าของชัดเจน คนที่ถูกเรียกไม่ต้องเดาว่าควรทำอะไร และคนอื่นก็เริ่มเห็นว่าการช่วยเหลือกำลังเกิดขึ้นจริง

การช่วยในที่สาธารณะจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเป็นฮีโร่ แค่โทรแจ้งเหตุ ขอคนแถวนั้นช่วยกันกันพื้นที่ บอกเจ้าหน้าที่ให้ชัด หรืออยู่เป็นเพื่อนคนที่กำลังตกใจก็มีความหมายแล้ว หากปลอดภัยพอ ควรลงมือทำสิ่งเล็กๆ ที่ชัดเจนแทนการยืนรอให้ใครสักคนเริ่ม เพราะเมื่อมีคนหนึ่งขยับ คนที่เหลือมักกล้าขยับตามได้ง่ายขึ้น