ถ้านายกประกาศยุบสภาจะเกิดอะไรขึ้น?

ถ้าได้ยินข่าวว่านายกรัฐมนตรีประกาศยุบสภา อย่าเพิ่งเข้าใจว่าสภาผู้แทนราษฎรสิ้นสุดลงทันทีจากคำพูดเพียงประโยคเดียว เพราะในทางกฎหมายต้องมีพระราชกฤษฎีกายุบสภา และพระราชกฤษฎีกานั้นต้องมีผลใช้บังคับก่อน จึงจะถือว่าเกิดการยุบสภาอย่างเป็นทางการ

เมื่อพระราชกฤษฎีกามีผล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทุกคนจะสิ้นสุดสมาชิกภาพพร้อมกัน สภาผู้แทนราษฎรจะไม่สามารถประชุม อภิปราย หรือลงมติทำหน้าที่ออกกฎหมายตามปกติได้ ร่างกฎหมายบางส่วนที่ยังค้างอยู่จึงต้องหยุดลง และอาจต้องเริ่มกระบวนการใหม่หลังมีรัฐบาลชุดใหม่ เว้นแต่เข้าเงื่อนไขที่รัฐธรรมนูญเปิดทางให้ขอพิจารณาต่อ

รัฐบาลไม่ได้หายไปพร้อมกับสภา คณะรัฐมนตรีทั้งคณะจะพ้นจากตำแหน่งตามสถานะเดิม แต่ยังต้องอยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าคณะรัฐมนตรีชุดใหม่จะเข้ารับหน้าที่ ช่วงนี้เรียกกันทั่วไปว่ารัฐบาลรักษาการ การบริหารประเทศยังเดินต่อได้ เช่น จ่ายเงินเดือน ดูแลโรงพยาบาล รักษาความสงบ และแก้ปัญหาเร่งด่วน แต่มีข้อจำกัดมากขึ้น

รัฐบาลรักษาการไม่ควรอนุมัติโครงการใหม่ที่ผูกพันรัฐบาลชุดต่อไป ไม่ควรแต่งตั้งหรือโยกย้ายข้าราชการโดยพลการ และไม่ควรใช้ทรัพยากรของรัฐเพื่อสร้างความได้เปรียบในการเลือกตั้ง การใช้งบสำรองกรณีฉุกเฉินบางประเภทต้องขอความเห็นชอบจากคณะกรรมการการเลือกตั้งก่อน กติกาเหล่านี้มีไว้ลดโอกาสที่รัฐบาลเดิมจะใช้อำนาจรัฐช่วยพรรคของตัวเองระหว่างหาเสียง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังยุบสภา คณะกรรมการการเลือกตั้งต้องประกาศวันเลือกตั้งภายในห้าวัน วันเลือกตั้งต้องอยู่ระหว่าง 45 ถึง 60 วันนับจากวันที่พระราชกฤษฎีกายุบสภาใช้บังคับ และต้องเป็นวันเดียวกันทั่วประเทศ ช่วงเวลานี้พรรคการเมืองจะเร่งหาเสียง เปิดตัวผู้สมัคร จัดทำนโยบาย และรวบรวมคะแนนสนับสนุนจากประชาชน

วุฒิสภาไม่ได้ถูกยุบตามสภาผู้แทนราษฎร แต่ในช่วงที่ไม่มีสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภาจะไม่ประชุมตามปกติ และทำหน้าที่ได้เฉพาะบางเรื่องที่รัฐธรรมนูญกำหนดไว้ ประชาชนยังใช้ชีวิตและรับบริการจากหน่วยงานรัฐได้ตามเดิม เพียงแต่การออกกฎหมายใหม่และการตรวจสอบรัฐบาลผ่านสภาจะหยุดชั่วคราว

ผลทางการเมืองอาจมีทั้งด้านบวกและด้านลบ ด้านหนึ่งประชาชนได้กลับไปตัดสินใจเลือกผู้แทนใหม่ และรัฐบาลชุดต่อไปจะได้ความชอบธรรมจากผลเลือกตั้ง อีกด้านหนึ่งนโยบายบางอย่างอาจชะลอ นักลงทุนและภาคธุรกิจอาจรอดูทิศทางของรัฐบาลใหม่ ส่วนผลสุดท้ายจะขึ้นกับจำนวนที่นั่ง การจับมือจัดตั้งรัฐบาล และการรับรองผลเลือกตั้ง

พูดให้สั้นที่สุด การยุบสภาไม่ใช่การยุบรัฐบาลและไม่ใช่การเปลี่ยนนายกรัฐมนตรีทันที แต่เป็นการยุติอายุของสภาผู้แทนราษฎร แล้วพาประเทศเข้าสู่ช่วงเลือกตั้งใหม่ นายกรัฐมนตรีคนเดิมยังทำหน้าที่รักษาการได้จนกว่าจะมีคณะรัฐมนตรีชุดใหม่เข้ารับหน้าที่