ทำไมภูเขาบางแห่งบนโลกจึงอยู่ใกล้อวกาศกว่าที่อื่น?

เวลาเราพูดถึงสถานที่ที่อยู่ใกล้อวกาศที่สุด ภาพแรกมักเป็นยอดเขาสูงที่ปกคลุมด้วยหิมะ หลายคนจึงนึกถึงยอดเขาเอเวอเรสต์ เพราะเป็นภูเขาที่สูงที่สุดเมื่อวัดจากระดับน้ำทะเล แต่การวัดระยะทางแบบนี้ยังไม่ใช่คำตอบทั้งหมดของเรื่องบนโลกใบนี้

เอเวอเรสต์สูงประมาณ 8,849 เมตรจากระดับน้ำทะเล จึงครองตำแหน่งภูเขาที่สูงที่สุดในโลกตามเกณฑ์ที่ใช้กันทั่วไป ทว่าระยะจากยอดเขาลงไปถึงใจกลางโลกไม่ได้สั้นที่สุด เพราะโลกไม่ได้กลมเกลี้ยงเหมือนลูกบอลที่วางอยู่บนโต๊ะ แรงหมุนของโลกทำให้บริเวณเส้นศูนย์สูตรป่องออกเล็กน้อย

ภาพของโลกที่เหมาะสมกว่าคือทรงกลมแบนตรงขั้วและนูนออกตรงแนวเส้นศูนย์สูตร พื้นดินบริเวณเส้นศูนย์สูตรจึงอยู่ห่างจากใจกลางโลกมากกว่าพื้นดินในละติจูดสูง เมื่อมีภูเขาสูงตั้งอยู่บนพื้นที่ที่นูนออกไปแล้ว ยอดเขานั้นก็ยิ่งขยับเข้าใกล้ขอบเขตอวกาศในแง่ของระยะทางจากใจกลางโลก

ภูเขาที่มักได้รับตำแหน่งนี้คือภูเขาชิมโบราโซในประเทศเอกวาดอร์ ยอดเขาตั้งอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตรมาก และมีความสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 6,263 เมตร แม้ตัวเลขนี้จะต่ำกว่าเอเวอเรสต์อย่างชัดเจน แต่เมื่อวัดจากใจกลางโลก ยอดชิมโบราโซอยู่ไกลออกไปประมาณ 6,384 กิโลเมตร และไกลกว่าเอเวอเรสต์ราว 2 กิโลเมตร

ความต่างเพียงไม่กี่กิโลเมตรฟังเหมือนเล็กน้อยเมื่อเทียบกับขนาดของโลก แต่สำหรับการวัดตำแหน่งบนพื้นผิวโลก ระยะนี้มีความหมายมากพอที่จะเปลี่ยนเจ้าของตำแหน่งได้ ภูเขาชิมโบราโซจึงกลายเป็นจุดบนพื้นผิวโลกที่อยู่ห่างจากใจกลางโลกมากที่สุดเท่าที่มีการวัดกันในปัจจุบัน

เรื่องนี้ทำให้เห็นว่า คำว่าใกล้อวกาศที่สุดต้องระบุเกณฑ์ให้ชัดก่อน ถ้าวัดจากระดับน้ำทะเล เอเวอเรสต์ยังเป็นเจ้าของสถิติภูเขาสูงที่สุด แต่ถ้าวัดจากใจกลางโลก ชิมโบราโซกลับเป็นฝ่ายได้เปรียบ เพราะตำแหน่งบนเส้นศูนย์สูตรช่วยเพิ่มระยะให้ยอดเขาออกไปอีก

ยังมีอีกมุมที่น่าสนใจ นั่นคืออวกาศไม่ได้เริ่มต้นทันทีเมื่อพ้นยอดเขา ระดับที่มักใช้เป็นเส้นแบ่งระหว่างชั้นบรรยากาศกับอวกาศอยู่สูงขึ้นไปประมาณ 100 กิโลเมตรตามเกณฑ์คาร์มัน ยอดเขาที่สูงที่สุดจึงยังห่างจากเส้นนั้นอีกไกลมาก นักปีนเขาบนยอดเขาไม่ได้ยืนอยู่ในอวกาศ เพียงแต่อยู่บนจุดที่ยื่นออกจากโลกมากที่สุดตามวิธีวัดแบบหนึ่ง

เหตุผลเล็กๆ จากรูปร่างของโลกจึงทำให้สถิติที่ดูเหมือนควรเป็นของยอดเขาสูงที่สุด กลับตกเป็นของภูเขาที่สูงน้อยกว่า เรื่องนี้เตือนให้เห็นว่า ตัวเลขเดียวกันอาจเล่าเรื่องคนละแบบได้เสมอ ขึ้นอยู่กับว่าเริ่มวัดจากจุดไหนและใช้เกณฑ์อะไรเป็นตัวตัดสิน