ทำไมอาหารบางชนิดถึงเปลี่ยนรสหลังแปรงฟัน

เคยไหม?

เพิ่งแปรงฟันเสร็จ แล้วหยิบของกินที่เคยชอบขึ้นมากินตามปกติ

แต่รสชาติกลับประหลาดไปหมด

น้ำส้มที่เคยหวานสดชื่น กลายเป็นรสเปรี้ยวจัดจนแทบเบือนหน้า

ผลไม้บางชนิดเหมือนมีรสขมติดอยู่

ส่วนอาหารบางอย่างก็เหมือนรสชาติหายไปเฉย ๆ

ทั้งที่อาหารก็ยังเป็นอาหารจานเดิม

ลิ้นก็ยังเป็นลิ้นเดิม

แล้วเกิดอะไรขึ้น?

คำตอบส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่อาหาร แต่อยู่ที่ สารบางชนิดในยาสีฟันกำลังเปลี่ยนวิธีที่ลิ้นรับรสชั่วคราว

1. ตัวการสำคัญคือยาสีฟัน

ยาสีฟันไม่ได้มีแค่สารทำความสะอาดฟัน แต่ยังมีส่วนประกอบหลายชนิด เช่น สารขัดฟัน ฟลูออไรด์ สารแต่งกลิ่น และสารช่วยให้เกิดฟอง

หนึ่งในสารที่มักถูกพูดถึงในเรื่องนี้คือกลุ่มสารทำความสะอาดที่เรียกว่า สารลดแรงตึงผิว หรือ surfactants

ตัวอย่างที่พบในยาสีฟันบางสูตรคือ sodium lauryl sulfate หรือ SLS

สารกลุ่มนี้ช่วยให้ยาสีฟันกระจายตัวและช่วยสร้างฟองขณะเราแปรงฟัน

แต่ในเวลาเดียวกัน มันสามารถรบกวนการรับรสชั่วคราวได้

ตรงนี้เองที่เรื่องเริ่มน่าสนใจ

2. หลังแปรงฟัน รสหวานอาจถูกกดลง

โดยทั่วไป การรับรสไม่ได้เกิดจากลิ้นเพียงอย่างเดียว

เมื่อโมเลกุลจากอาหารสัมผัสกับตัวรับรสบนลิ้น ตัวรับเหล่านี้จะส่งสัญญาณไปยังสมอง ทำให้เรารับรู้ว่าอาหารมีรสหวาน เค็ม เปรี้ยว ขม หรืออูมามิ

แต่หลังแปรงฟัน สภาพแวดล้อมบริเวณลิ้นอาจเปลี่ยนไปชั่วคราว

สารลดแรงตึงผิวบางชนิดในยาสีฟันสามารถลดหรือรบกวนการรับรู้รสหวาน และอาจทำให้การรับรู้รสอื่น ๆ เปลี่ยนไปด้วย

เมื่อรสหวานถูกกดลง อาหารที่มีรสเปรี้ยวอยู่แล้วจึงอาจรู้สึกเปรี้ยวเด่นขึ้น

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไม น้ำส้มหลังแปรงฟันถึงกลายเป็นเครื่องดื่มที่หลายคนรู้สึกว่า “ทำไมวันนี้มันเปรี้ยวขนาดนี้?”

น้ำส้มไม่ได้เปลี่ยนสูตร

แต่ลิ้นของเรากำลังรับรสในสภาพที่แตกต่างจากเดิม

3. แล้วทำไมบางอย่างถึงรู้สึกขม?

เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับสารอีกกลุ่มหนึ่งที่พบในผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดช่องปาก

งานวิจัยและการทดลองด้านวิทยาศาสตร์การรับรสพบว่า surfactants บางชนิดสามารถลดการรับรู้รสหวาน และอาจทำให้รสขมเด่นขึ้นได้

จึงเกิดปรากฏการณ์แปลก ๆ

อาหารที่กินตามปกติอาจมีรสหลายอย่างผสมกันอยู่

หวานช่วยทำให้เปรี้ยวดูนุ่มลง

ความหวานช่วยลดความรู้สึกขมบางส่วน

แต่ถ้าความหวานถูกกดลง รสอื่นก็อาจเด่นขึ้นมาแทน

เหมือนวงดนตรีที่เดิมมีนักดนตรีหลายคนเล่นพร้อมกัน

พอเสียงของคนหนึ่งเบาลง เราก็เริ่มได้ยินเสียงของอีกคนชัดขึ้น

4. น้ำส้มจึงกลายเป็นตัวทดลองชั้นดี

ถ้าอยากเห็นปรากฏการณ์นี้ด้วยตัวเอง อาหารหรือเครื่องดื่มรสเปรี้ยวที่มีความหวานอยู่ด้วยจะเห็นความแตกต่างได้ง่าย

เช่น น้ำส้ม

ก่อนแปรงฟัน เราอาจรู้สึกว่าเป็นรสหวานอมเปรี้ยว

แต่หลังแปรงฟันทันที รสหวานอาจถูกลดความเด่นลง ขณะที่ความเปรี้ยวและความขมที่เกิดขึ้นอาจเด่นขึ้น

ผลที่ออกมาจึงเหมือนกับว่าเครื่องดื่มเปลี่ยนสูตร

แต่จริง ๆ แล้ว สูตรไม่ได้เปลี่ยน คนรับรสต่างหากที่กำลังอยู่ในโหมดชั่วคราวอีกแบบหนึ่ง

5. แล้วทำไมแปรงฟันด้วยยาสีฟันบางชนิดถึงรู้สึกต่างกัน?

เพราะยาสีฟันแต่ละสูตรไม่ได้มีส่วนประกอบเหมือนกันทั้งหมด

ชนิดและปริมาณของสารลดแรงตึงผิว สารแต่งกลิ่น และส่วนประกอบอื่น ๆ แตกต่างกันไป

ยาสีฟันบางชนิดใช้ SLS ขณะที่บางสูตรใช้สารลดแรงตึงผิวชนิดอื่น หรืออาจเลือกสูตรที่ไม่มี SLS

นอกจากนี้ ความรู้สึกหลังแปรงฟันยังขึ้นอยู่กับอาหารที่กินด้วย

อาหารที่มีรสเปรี้ยว หวาน หรือมีรสขมอยู่แล้ว อาจทำให้ความแตกต่างรู้สึกชัดกว่าอาหารบางประเภท

จึงไม่ใช่ว่าแปรงฟันแล้วอาหารทุกอย่างจะกลายเป็นรสชาติประหลาดเหมือนกันหมด

6. น้ำลายก็มีส่วนเกี่ยวข้อง

การรับรสไม่ได้เกิดขึ้นจากลิ้นเพียงอย่างเดียว แต่น้ำลายก็มีบทบาทสำคัญ

อาหารต้องละลายในน้ำลายก่อน โมเลกุลของสารให้รสจึงจะเข้าถึงตัวรับรสได้อย่างเหมาะสม

หลังแปรงฟัน เรามักบ้วนปากหลายครั้ง ดื่มน้ำ หรือมีสารตกค้างจากยาสีฟันอยู่ในช่องปากช่วงสั้น ๆ

ทั้งหมดนี้ทำให้สภาพแวดล้อมในปากเปลี่ยนไปชั่วคราว

เมื่อรวมกับผลของสารบางชนิดจากยาสีฟัน จึงทำให้รสชาติที่รับรู้แตกต่างจากตอนที่ไม่ได้เพิ่งแปรงฟัน

7. แล้วต้องรอนานแค่ไหนถึงจะกลับมาเป็นปกติ?

ไม่มีตัวเลขตายตัวสำหรับทุกคน

เพราะขึ้นอยู่กับชนิดของยาสีฟัน ปริมาณที่ใช้ การบ้วนปาก อาหารที่กิน และความไวต่อรสชาติของแต่ละคน

โดยทั่วไปปรากฏการณ์นี้เป็นเพียง ชั่วคราว

เมื่อสารจากยาสีฟันถูกชะออกและสภาพแวดล้อมในช่องปากกลับมาเป็นปกติ การรับรสก็จะค่อย ๆ กลับมาเหมือนเดิม

ดังนั้น ถ้ากำลังจะดื่มน้ำส้มตอนเช้า แล้วเพิ่งแปรงฟันเสร็จ อาจเลือกเว้นช่วงสักพักก็ได้

ไม่อย่างนั้นน้ำส้มแก้วเดิมอาจทำหน้าตาเหมือนกำลังจะฟ้องร้องคนชงอยู่ในใจ 

เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่ายาสีฟัน “ทำลายลิ้น”

การที่อาหารมีรสชาติเปลี่ยนไปหลังแปรงฟัน ไม่ได้หมายความว่าตัวรับรสบนลิ้นถูกทำลาย

ส่วนใหญ่เป็นการเปลี่ยนแปลงชั่วคราวของการรับรู้รสจากส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์และสภาพแวดล้อมในช่องปาก

เมื่อเวลาผ่านไป การรับรสก็กลับมาเป็นปกติ

และยาสีฟันที่มีสารลดแรงตึงผิวก็ไม่ได้หมายความว่าเป็นอันตรายเพียงเพราะทำให้รสอาหารเปลี่ยนชั่วคราว สารเหล่านี้ถูกนำมาใช้ในผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปากเพื่อช่วยในกระบวนการทำความสะอาดและการกระจายตัวของผลิตภัณฑ์

แล้วทำไมเรื่องเล็ก ๆ แบบนี้ถึงน่าสนใจ?

เพราะมันทำให้เห็นว่า รสชาติไม่ได้อยู่ในอาหารเพียงอย่างเดียว

เวลาบอกว่าอาหารจานหนึ่ง “หวาน” หรือ “เปรี้ยว” สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือร่างกายกำลังรับข้อมูลจากสารเคมีในอาหาร แล้วสมองนำข้อมูลเหล่านั้นมาประมวลผลเป็นประสบการณ์ที่เราเรียกว่า “รสชาติ”

พอองค์ประกอบเล็ก ๆ ในระบบเปลี่ยน

สิ่งที่เรารับรู้ก็เปลี่ยนตาม

อาหารจานเดิมจึงสามารถให้ประสบการณ์ที่ต่างกันได้ โดยที่อาหารไม่ได้เปลี่ยนเลย

ครั้งต่อไปถ้าแปรงฟันเสร็จแล้วดื่มน้ำส้ม แล้วรู้สึกว่า

“ทำไมมันเปรี้ยวขนาดนี้?”

อย่าเพิ่งโทษส้ม

บางทีคนที่กำลังเล่นตลกกับรสชาติของอาหารอยู่ อาจเป็น ยาสีฟันที่เพิ่งใช้ไปเมื่อไม่กี่นาทีก่อนนั่นเอง