งูในประเทศไทยมีกี่กลุ่มใหญ่ และแต่ละกลุ่มมีพฤติกรรมต่างกันอย่างไร?

ประเทศไทยมีความหลากหลายของงูสูงมาก งานวิจัยล่าสุดระบุว่ามีการบันทึกงูในไทยแล้ว มากกว่า 240 ชนิด ขณะที่การจำแนกทางอนุกรมวิธานอาจแบ่งออกเป็นหลายวงศ์ จึงไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้เรียกว่า “กี่กลุ่มใหญ่” ได้ในทุกบริบท 

 

ถ้าแบ่งแบบเข้าใจง่ายตาม พฤติกรรม การดำรงชีวิต และความสำคัญต่อคน สามารถมองเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ได้ดังนี้

 

1. งูไม่มีพิษ

 

เป็นกลุ่มที่มีจำนวนชนิดมาก และมีพฤติกรรมหลากหลายมาก เช่น งูเหลือม งูหลาม งูทางมะพร้าว และงูสิง

 

งูเหล่านี้ไม่ได้ใช้พิษในการจัดการเหยื่อ แต่ใช้วิธีแตกต่างกันตามชนิด บางชนิดใช้การรัดเหยื่อ เช่น งูเหลือมและงูหลาม ขณะที่งูหลายชนิดใช้การกัดแล้วกลืนเหยื่อโดยอาศัยกำลังของขากรรไกรและลำตัว

 

งูไม่มีพิษจำนวนมากกินหนู กบ กิ้งก่า นก หรือสัตว์ขนาดเล็ก จึงมีบทบาทช่วยควบคุมประชากรสัตว์เหล่านี้ในธรรมชาติ 

 

2. งูพิษต่อระบบประสาท

 

กลุ่มสำคัญ ได้แก่ งูเห่า งูจงอาง งูสามเหลี่ยม และงูทับสมิงคลา

 

พิษของงูกลุ่มนี้มีผลสำคัญต่อระบบประสาท ทำให้เกิดอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรงและอาจส่งผลต่อการหายใจได้ จึงเป็นกลุ่มที่มีความสำคัญทางการแพทย์อย่างมาก 

 

พฤติกรรมก็แตกต่างกัน เช่น งูเห่าสามารถแสดงท่าป้องกันตัวโดยแผ่แม่เบี้ยเมื่อรู้สึกถูกคุกคาม ส่วนงูจงอางมีพฤติกรรมป้องกันพื้นที่และสามารถยกส่วนหน้าของลำตัวขึ้นเมื่อเผชิญภัย

 

3. งูพิษต่อระบบเลือด

 

กลุ่มนี้มี งูแมวเซา งูกะปะ และงูเขียวหางไหม้ เป็นตัวอย่างสำคัญ

 

พิษส่งผลต่อระบบการแข็งตัวของเลือดและเนื้อเยื่อ ทำให้เกิดเลือดออก บวม หรือความผิดปกติของระบบเลือดได้ จึงเป็นอีกกลุ่มที่พบความสำคัญจากกรณีงูกัดในประเทศไทย 

 

พฤติกรรมของงูในกลุ่มนี้มักเกี่ยวข้องกับการพรางตัวและการซุ่มรอเหยื่อ โดยเฉพาะงูเขียวหางไหม้หลายชนิดที่สามารถอาศัยตามต้นไม้และพุ่มไม้ได้

 

4. งูทะเล

 

งูทะเลเป็นกลุ่มที่ปรับตัวให้ใช้ชีวิตในทะเล มีลักษณะทางร่างกายที่เหมาะกับการว่ายน้ำ เช่น หางที่แบนคล้ายพาย

 

งูทะเลมีพิษที่สามารถส่งผลต่อกล้ามเนื้อ และบางชนิดมีพิษรุนแรง แต่โดยธรรมชาติไม่ได้หมายความว่าจะพยายามเข้าหาคนเพื่อกัด การถูกกัดมักเกี่ยวข้องกับการจับหรือรบกวนงู 

 

5. งูที่ใช้ชีวิตในพื้นที่เฉพาะ

 

นอกจากแบ่งตามพิษแล้ว งูไทยยังสามารถมองตาม สภาพแวดล้อมที่อาศัย ได้ เช่น งูที่อยู่บนต้นไม้ งูที่หากินตามพื้นดิน งูที่อยู่ใกล้น้ำ และงูที่มุดอยู่ใต้ดิน

 

ตัวอย่างเช่น งูดินมีพฤติกรรมเกี่ยวข้องกับการอยู่ใต้ดินและกินสัตว์ขนาดเล็กอย่างมด ปลวก และตัวอ่อนของแมลง ขณะที่งูบางชนิดปรับตัวกับพื้นที่ชื้นและแหล่งน้ำโดยเฉพาะ 

 

งูไทยไม่ได้ออกหากินเหมือนกันทั้งหมด

 

งานวิจัยเกี่ยวกับงูในประเทศไทยพบว่าการพบงูสัมพันธ์กับสภาพอากาศและสภาพพื้นที่ เช่น ความชื้น ปริมาณฝน อุณหภูมิ และลม นอกจากนี้ระยะห่างจากอาคาร ถนน และแหล่งน้ำก็มีความสัมพันธ์กับการพบงูในพื้นที่ด้วย 

 

อีกการศึกษาที่รวบรวมรายงานการพบงูในประเทศไทยกว่า 21,790 ครั้ง พบงูถึง 154 ชนิด และประมาณ 26% เป็นงูพิษ แสดงให้เห็นว่าการพบงูตามบ้านหรือชุมชนไม่ได้หมายความว่างูที่พบจะเป็นงูพิษเสมอไป 

 

แล้วงูกลุ่มไหนอันตรายที่สุด?

 

ในแง่สาธารณสุข กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือ งูพิษในวงศ์ Elapidae และ Viperidae โดยข้อมูลจากการศึกษาการถูกงูกัดในประเทศไทยพบว่างูเขียวหางไหม้ งูกะปะ และงูแมวเซาเป็นกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับผู้ป่วยจำนวนมาก ขณะที่งูเห่าและงูพิษชนิดอื่นก็มีความสำคัญเช่นกัน 

 

สรุปง่าย ๆ งูไทยไม่ได้มีแค่ “งูมีพิษกับงูไม่มีพิษ” แต่มีความหลากหลายทั้งด้านอาหาร ที่อยู่อาศัย วิธีล่าเหยื่อ และพฤติกรรมป้องกันตัว โดยประเทศไทยมีงูที่ได้รับการบรรยายแล้ว มากกว่า 240 ชนิด และแต่ละชนิดอาจมีพฤติกรรมแตกต่างกันอย่างมาก