งูใช้ลิ้นทำอะไร? ทำไมต้องแลบลิ้นอยู่ตลอดเวลา

งูไม่ได้แลบลิ้นเพราะกำลังขู่หรือเตรียมกัดเสมอไป แต่กำลัง เก็บข้อมูลจากสิ่งแวดล้อม โดยลิ้นทำหน้าที่สำคัญในการตรวจจับสารเคมีรอบตัว แล้วส่งข้อมูลไปยังอวัยวะที่เรียกว่า อวัยวะจาคอบสัน (Jacobson’s organ) ซึ่งอยู่บริเวณเพดานปาก 

ลิ้นของงูเหมือนเครื่องมือดมกลิ่น

เวลางูแลบลิ้นออกมา ปลายลิ้นจะเก็บโมเลกุลและอนุภาคทางเคมีจากอากาศหรือพื้นผิว จากนั้นเมื่อดึงลิ้นกลับเข้าปาก สารเหล่านั้นจะถูกส่งไปยังอวัยวะจาคอบสันเพื่อวิเคราะห์

จึงอาจพูดง่าย ๆ ว่า งูใช้ลิ้นช่วย “ดมกลิ่น” แม้กลไกจริงจะละเอียดกว่าการดมกลิ่นด้วยจมูกทั่วไป 

แล้วทำไมลิ้นต้องแยกเป็นสองแฉก?

นี่คือความสามารถที่น่าทึ่งของงู เพราะปลายลิ้นสองด้านสามารถรับข้อมูลจากคนละด้านของสภาพแวดล้อมได้

หากสารเคมีจากเหยื่อมีความเข้มข้นมากกว่าทางด้านซ้าย งูสามารถใช้ความแตกต่างของข้อมูลสองด้านเพื่อช่วยระบุทิศทางของแหล่งกลิ่นได้ งานข้อมูลของ Smithsonian อธิบายกลไกนี้ในสัตว์เลื้อยคลานที่มีลิ้นสองแฉก โดยด้านที่ตรวจพบโมเลกุลเข้มข้นกว่าสามารถช่วยบอกทิศทางการเคลื่อนที่ได้ 

ใช้หาเหยื่อได้อย่างไร?

งูหลายชนิดพึ่งพาข้อมูลทางเคมีในการหาอาหาร โดยสามารถเก็บกลิ่นจากอากาศและพื้นดิน แล้วติดตามร่องรอยของเหยื่อได้

ตัวอย่างเช่น งูหนูตะวันตกสามารถใช้การแลบลิ้นเก็บอนุภาคกลิ่นจากพื้นดินและอากาศ ก่อนส่งข้อมูลไปยังอวัยวะจาคอบสันเพื่อช่วยตรวจจับทิศทางของกลิ่นจากเหยื่อ ผู้ล่า หรือแม้แต่งูตัวอื่น 

ไม่ได้ใช้หาอาหารอย่างเดียว

ระบบนี้ยังมีบทบาทในการ หาคู่ ด้วย เพราะงูสามารถตรวจจับสารเคมีและฟีโรโมนของงูตัวอื่นได้ เช่น ตัวผู้สามารถใช้ข้อมูลทางเคมีเพื่อติดตามตัวเมียในช่วงฤดูผสมพันธุ์ 

ดังนั้นการแลบลิ้นแต่ละครั้งจึงอาจเป็นการตรวจสอบว่า มีอาหาร งูตัวอื่น หรือสิ่งมีชีวิตบางอย่างอยู่บริเวณนั้นหรือไม่

ทำไมต้องแลบเข้า–ออกซ้ำ ๆ?

เพราะการแลบลิ้นแต่ละครั้งเป็นการเก็บตัวอย่างสารเคมีใหม่ งูจึงสามารถรวบรวมข้อมูลจากบริเวณรอบตัวอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเมื่อต้องสำรวจพื้นที่หรือติดตามกลิ่น

งานศึกษาที่เก็บไว้ในคลัง Smithsonian ยังพบว่ากลิ่นของเหยื่อสามารถกระตุ้นพฤติกรรมการสำรวจและการแลบลิ้นของงูได้มากขึ้น 

สรุปคือ งูไม่ได้แลบลิ้นเล่น ๆ แต่กำลัง “อ่านข้อมูลทางเคมี” ของโลกผ่านลิ้นและอวัยวะจาคอบสัน ช่วยให้มันหาเหยื่อ ติดตามกลิ่น หาคู่ และรับรู้สิ่งที่อยู่รอบตัวได้แม้ในบริเวณที่มองเห็นได้ไม่ดี