ทำไมการดำน้ำในบ่อน้ำพุร้อนธรรมชาติถึงต้องระวังเป็นพิเศษ?

น้ำตกธรรมชาติ บ่อน้ำพุร้อน และแอ่งน้ำจืดอุ่น ๆ มักชวนให้กระโดดลงไปเล่น โดยเฉพาะวันที่อากาศร้อนหรือมีคนกำลังถ่ายคลิปสนุก ๆ อยู่ข้างหน้า แต่กิจกรรมที่ดูไม่มีอะไรอาจมีความเสี่ยงเฉพาะตัว หากเป็นแหล่งน้ำจืดอุ่นตามธรรมชาติและมีน้ำพุ่งเข้าจมูก

สิ่งที่ต้องรู้จักคือ Naegleria fowleri หรืออะมีบาที่คนทั่วไปเรียกว่าอะมีบากินสมอง เชื้อนี้พบได้ในน้ำจืดอุ่นหรือน้ำร้อนบางแหล่ง รวมถึงบริเวณที่มีตะกอนตื้น ๆ และน้ำไม่ได้ผ่านระบบฆ่าเชื้อที่เหมาะสม การพบเชื้อในธรรมชาติไม่ได้แปลว่าทุกแอ่งน้ำจะอันตราย และการติดเชื้อก็พบได้น้อยมาก แต่เมื่อเกิดขึ้นแล้วโรคจะรุนแรงและทรุดเร็ว

ช่องทางสำคัญไม่ได้มาจากการดื่มน้ำเข้าไป แต่เกิดตอนน้ำที่มีเชื้อพุ่งผ่านรูจมูก เชื้อสามารถเคลื่อนผ่านบริเวณประสาทรับกลิ่นเข้าสู่สมอง แล้วทำให้เกิดเยื่อหุ้มสมองและสมองอักเสบจากอะมีบาชนิดปฐมภูมิ หรือ PAM ลักษณะนี้จึงทำให้การกระโดดน้ำ การดำน้ำ การตีลังกา หรือการก้มหน้าแช่น้ำมีความเสี่ยงมากกว่าการยืนแช่โดยไม่ให้น้ำเข้าจมูก

อาการช่วงแรกมักเริ่มด้วยปวดศีรษะรุนแรง ไข้ คลื่นไส้ อาเจียน คอแข็ง หรือไวต่อแสง อาการอาจคล้ายไข้หวัดหรือเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากสาเหตุอื่น จึงทำให้การวินิจฉัยในระยะแรกทำได้ยาก เมื่อโรคลุกลามอาจมีอาการสับสน เดินเซ เห็นภาพผิดปกติ ชัก หมดสติ และหายใจล้มเหลว ระยะเวลาหลังสัมผัสน้ำจนเริ่มมีอาการแตกต่างกันได้ โดยมักอยู่ในช่วงประมาณหนึ่งถึงสิบสองวัน

การป้องกันทำได้ด้วยการไม่กระโดดหรือดำน้ำในน้ำจืดอุ่นที่ไม่ทราบคุณภาพ หากจำเป็นต้องเข้าใกล้แหล่งน้ำ ควรรักษาศีรษะให้อยู่เหนือน้ำ ใช้ที่หนีบจมูกหรือปิดรูจมูกให้สนิท และหลีกเลี่ยงการกวนตะกอนบริเวณน้ำตื้น สำหรับบ่อน้ำพุร้อนธรรมชาติ ควรปฏิบัติตามป้ายคำเตือนและคำแนะนำของผู้ดูแล เพราะอุณหภูมิของน้ำ ระบบหมุนเวียน และการฆ่าเชื้อของแต่ละสถานที่ไม่เหมือนกัน

หากเพิ่งลงเล่นน้ำจืดอุ่นแล้วมีน้ำพุ่งเข้าจมูก จากนั้นเกิดไข้ ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน หรือคอแข็งภายในไม่กี่วัน อย่ารอดูอาการเอง ควรไปห้องฉุกเฉินทันทีและบอกประวัติการสัมผัสน้ำอย่างละเอียด โรคนี้หายากจนไม่ควรทำให้ทุกคนหวาดกลัว แต่ความหายากไม่ใช่เหตุผลให้มองข้ามอาการที่เกิดขึ้นหลังสัมผัสน้ำเสี่ยง การเลือกไม่กระโดด ไม่ดำน้ำ และไม่ให้น้ำเข้าจมูก เป็นวิธีง่ายที่สุดในการลดความเสี่ยงจากเหตุการณ์ที่อาจรุนแรงถึงชีวิต