ก้อยปลาดิบทำไมถึงเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี?

ก้อยปลา ลาบปลาดิบ ปลาส้มดิบ และเมนูปลาน้ำจืดเกล็ดขาวแบบสุก ๆ ดิบ ๆ ยังเป็นอาหารที่หลายครอบครัวคุ้นเคย รสเปรี้ยวจากมะนาว ความเผ็ดจากพริก และเครื่องปรุงรสจัดอาจทำให้รู้สึกว่าอาหารผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว แต่ความจริงกลับไม่ใช่เช่นนั้น เพราะตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับอาจยังมีชีวิตอยู่ในเนื้อ ใต้เกล็ด หรือบริเวณครีบของปลาน้ำจืดบางชนิด พยาธิที่เกี่ยวข้องกับภาคอีสานคือ Opisthorchis viverrini วงจรของมันเริ่มจากไข่พยาธิที่ปนเปื้อนลงสู่แหล่งน้ำ ก่อนจะเข้าสู่หอยน้ำจืดและพัฒนาเป็นตัวอ่อน จากนั้นตัวอ่อนจะเข้าไปอยู่ในปลาน้ำจืด เมื่อกินปลาดิบหรือปรุงไม่สุก ตัวอ่อนจะหลุดออกจากเนื้อปลา เคลื่อนเข้าสู่ระบบท่อน้ำดี และเติบโตเป็นพยาธิตัวเต็มวัยที่อาศัยอยู่ในร่างกายได้นานหลายปี

ช่วงแรกผู้ติดเชื้อจำนวนมากอาจไม่มีอาการผิดปกติ จึงไม่รู้ว่ามีพยาธิอยู่ในร่างกาย บางรายมีอาการแน่นท้อง ท้องอืด คลื่นไส้ ปวดชายโครงขวา ไข้ หรือมีตับโต หากพยาธิสะสมและรบกวนท่อน้ำดีซ้ำ ๆ จะทำให้เกิดการระคายเคือง การอักเสบ และแผลเป็นเรื้อรัง ผนังท่อน้ำดีที่เสียหายต่อเนื่องจึงมีความเสี่ยงต่อการพัฒนาเป็นมะเร็งท่อน้ำดีเพิ่มขึ้น การติดพยาธิไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะต้องเป็นมะเร็ง แต่การกินปลาดิบซ้ำ ๆ ทำให้รับตัวอ่อนเข้าสู่ร่างกายหลายครั้ง และเพิ่มภาระการอักเสบในตับกับท่อน้ำดี โดยเฉพาะคนที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงหรือมีประวัติกินก้อยปลาเป็นประจำ ควรให้ความสำคัญกับการตรวจคัดกรองและการรักษาแต่เนิ่น ๆ มากกว่ารอให้อาการชัดเจน

ความเชื่อว่าการบีบมะนาว ใส่พริก หมักดอง ใส่เหล้า หรือแช่ปลาในเครื่องปรุงจะฆ่าพยาธิได้ ยังไม่มีความปลอดภัยเพียงพอสำหรับใช้แทนการปรุงสุก ความเปรี้ยว ความเค็ม และแอลกอฮอล์ในอาหารไม่ใช่ความร้อนที่เชื่อถือได้ในการทำลายตัวอ่อน วิธีลดความเสี่ยงที่ชัดเจนที่สุดคือปรุงปลาน้ำจืดให้สุกทั่วถึง และแยกเขียง มีด จาน รวมถึงอุปกรณ์สำหรับอาหารดิบกับอาหารสุก หากเคยกินปลาน้ำจืดดิบเป็นประจำแล้วมีอาการปวดท้องเรื้อรัง ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะเข้ม ไข้ หรือคันตามตัว ควรไปพบแพทย์ ไม่ควรซื้อยาถ่ายพยาธิมากินเอง การตรวจอุจจาระโดยบุคลากรทางการแพทย์เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้ช่วยยืนยันการติดเชื้อ และหากพบพยาธิ แพทย์จะพิจารณายารักษาที่เหมาะสมพร้อมติดตามอาการ

อาหารพื้นบ้านยังคงอร่อยได้โดยไม่ต้องเสี่ยงกับพยาธิ เปลี่ยนจากปลาดิบเป็นปลาปรุงสุก เลือกปลาร้าที่ผ่านมาตรฐานและนำไปต้มก่อนรับประทาน ล้างมือหลังเข้าห้องน้ำ และใช้ส้วมที่ถูกสุขลักษณะเพื่อไม่ให้ไข่พยาธิลงสู่แหล่งน้ำ การตัดวงจรตั้งแต่จานอาหารจึงช่วยปกป้องทั้งตับ ท่อน้ำดี และคนในครอบครัวได้พร้อมกัน