ทำไมยาดมที่ช่วยให้โล่งจมูกอาจทำร้ายจมูก?

ยาดมกระปุกเขียวอาจอยู่ในกระเป๋าของใครหลายคน ใช้ตอนง่วง คัดจมูก เวียนหัว หรือรู้สึกหายใจไม่เต็มปอด กลิ่นเย็นจากพิมเสน การบูร เมนทอล และน้ำมันหอมระเหยช่วยให้รู้สึกสดชื่นขึ้นอย่างรวดเร็ว จนบางคนเผลอเสียบหลอดยาดมคาจมูกระหว่างทำงาน ขับรถ ดูโทรศัพท์ หรือเดินทางเป็นเวลาหลายชั่วโมง ความรู้สึกโล่งหลังสูดดมไม่ได้แปลว่าทางเดินหายใจเปิดกว้างขึ้นเสมอไป เมนทอลกระตุ้นตัวรับความเย็นบริเวณจมูก ทำให้สมองรับรู้ว่าลมหายใจเย็นและไหลผ่านได้ดีขึ้น แต่กลไกนี้อาจเปลี่ยนความรู้สึกมากกว่าการแก้สาเหตุของอาการคัดจมูก หากใช้ต่อเนื่องโดยไม่พัก จมูกจึงอาจได้รับไอระเหยที่เข้มข้นและการเสียดสีจากปลายหลอดซ้ำๆ เยื่อบุโพรงจมูกมีเมือกบางๆ คอยดักฝุ่น เชื้อโรค และช่วยรักษาความชื้น เมื่อโดนสารหอมเข้มข้นบ่อยเกินไป บางรายอาจเริ่มรู้สึกแสบ คัน จาม น้ำมูกไหล จมูกแห้ง ลอก หรือมีสะเก็ดติดอยู่ด้านใน หากยังฝืนใช้ต่อ อาจมีเลือดกำเดาออกง่ายและเกิดการอักเสบเรื้อรัง อาการคัดจมูกจึงกลับมากวนซ้ำ จนต้องพึ่งยาดมบ่อยกว่าเดิม การรับกลิ่นก็อาจรู้สึกเปลี่ยนไปได้ในช่วงที่เยื่อบุจมูกบวม แห้ง หรือมีคราบสารคัดหลั่ง กลิ่นอาหารและกลิ่นรอบตัวอาจเบาลง เพี้ยนไป หรือรู้สึกแยกกลิ่นได้ไม่ชัด เรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่ายาดมจะทำให้ประสาทรับกลิ่นเสื่อมถาวรในทุกกรณี แต่ถ้าอาการไม่ดีขึ้นหลังหยุดใช้ หรือรับกลิ่นลดลงต่อเนื่อง ควรให้แพทย์หูคอจมูกตรวจหาสาเหตุอื่นร่วมด้วย เช่น ภูมิแพ้ ไซนัสอักเสบ ติ่งเนื้อในจมูก หรือการติดเชื้อทางเดินหายใจ ส่วนยาหม่องสมุนไพรควรอ่านฉลากให้ชัดก่อนใช้ หลายผลิตภัณฑ์ทำมาให้ทาภายนอก ไม่ได้ออกแบบสำหรับป้ายเข้าไปในรูจมูก การทายาหม่องเข้าไปด้านในอาจทำให้แสบและระคายเคืองมากขึ้น น้ำมันหอมระเหยบางชนิดยังทำให้เกิดไอ แน่นหน้าอก หรือหายใจไม่สะดวกในคนที่ไวต่อกลิ่น โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้ป่วยโรคหืด และคนที่มีเยื่อบุจมูกอักเสบอยู่แล้ว วิธีใช้ให้ปลอดภัยขึ้นคือ สูดดมจากระยะห่างเพียงครู่เดียว ไม่เสียบหลอดคาจมูก ไม่ใช้จนรู้สึกแสบ และไม่แบ่งยาดมร่วมกับคนอื่นเพื่อป้องกันคราบน้ำมูกและเชื้อโรคที่อาจติดอยู่บริเวณปากหลอด ควรปิดฝาทันทีหลังใช้ เก็บให้พ้นมือเด็ก และไม่วางไว้ใกล้ปากหรืออาหาร เพราะการกลืนสารที่มีการบูรอาจทำให้เกิดพิษรุนแรงได้ ถ้าจมูกแห้งหลังใช้ ให้หยุดยาดมก่อน ดื่มน้ำให้เพียงพอ และเลือกน้ำเกลือพ่นจมูกชนิดปราศจากยาเพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นตามคำแนะนำบนฉลาก หากมีเลือดกำเดา แผล เจ็บมาก น้ำมูกเหม็น ไข้ ปวดใบหน้า หายใจลำบาก หรือคัดจมูกข้างเดียวเรื้อรัง ควรพบแพทย์ ไม่ควรใช้กลิ่นแรงกลบอาการไปเรื่อยๆ ยาดมมีประโยชน์ในฐานะตัวช่วยชั่วคราว แต่ไม่ควรกลายเป็นสิ่งที่ต้องเสียบติดจมูกตลอดวัน จมูกที่เริ่มแสบ แห้ง คัน หรือรับกลิ่นไม่เหมือนเดิมกำลังบอกให้พักการใช้งาน หากมีเด็กเผลอกลืนยาดมหรือยาหม่อง หรือมีอาการผิดปกติหลังสัมผัสสารเข้มข้น ให้รีบติดต่อศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี โทร 1367 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง ยาดมไม่ใช่ของต้องห้าม เพียงใช้ให้พอดี ใช้ตามฉลาก และหยุดทันทีเมื่อจมูกเริ่มประท้วง เท่านี้ก็ช่วยลดโอกาสระคายเคืองและไม่ปล่อยให้อาการเล็กๆ ลุกลามจนกลายเป็นปัญหาที่ต้องรักษานาน