ทำไมคนเราถึงชอบ "ซื้อหนังสือมาตั้งไว้" แต่ไม่อ่าน?

ทำไมคนเราถึงชอบ "ซื้อหนังสือมาตั้งไว้" แต่ไม่อ่าน?

เคยส่องตู้หนังสือหรือกองหนังสือข้างเตียงตัวเองแล้วแอบถอนหายใจไหม? ซื้อเล่มใหม่มาเติมเรื่อยๆ เห็นเล่มไหนน่าอ่านก็หยิบใส่ตะกร้าแบบไม่ลังเล แต่เล่มเก่าที่ซื้อมาก่อนหน้านี้กลับยังคงตั้งวางไว้ในสภาพคมกริบ ไม่เคยถูกเปิดอ่านเลยแม้แต่หน้าเดียว พฤติกรรมนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของความเกียจคร้าน แต่เป็นปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่มีชื่อเรียกในภาษาญี่ปุ่นว่า "ซึนโดกุ" (Tsundoku) ซึ่งหมายถึงการดึงดูดและสะสมหนังสือไว้โดยไม่ได้อ่าน

สาเหตุหลักมาจากกลไกทางสมองที่เรียกว่า "ความสุขจากการครอบครอง" (Dopamine of Acquisition) ในวินาทีที่คุณจ่ายเงินซื้อหนังสือ สมองจะหลั่งสารโดพามีนออกมาทันที ทำให้รู้สึกฟินและประสบความสำเร็จไปแล้วครึ่งหนึ่ง ราวกับว่าเราได้ครอบครองความรู้และความฉลาดของหนังสือเล่มนั้นมาไว้กับตัว ทั้งที่ในความเป็นจริงเรายังไม่ได้เริ่มอ่านแม้แต่คำเดียว สมองจึงได้รับการตอบสนองความสุขไปเรียบร้อยแล้วตั้งแต่ขั้นตอนการซื้อ

อีกปัจจัยหนึ่งคือเรื่องของ "ตัวตนในจินตนาการ" (Ideal Self) เวลาที่เราเลือกซื้อหนังสือ เราไม่ได้ซื้อแค่ตัวเล่ม แต่เรากำลังซื้อ "ภาพจำของตัวเราในอนาคต" เช่น ภาพของตัวเองที่เป็นคนรอบรู้ คนรักการพัฒนาตัวเอง หรือคนที่มีเวลาว่างนั่งจิบกาแฟอ่านหนังสือชิลๆ แต่เมื่อกลับมาเผชิญกับความเป็นจริงที่เหน็ดเหนื่อยจากการทำงานและสิ่งเร้ารอบตัวอย่างสมาร์ตโฟน กองหนังสือเหล่านั้นจึงถูกดองไว้ตามเดิม

อย่างไรก็ตาม นักคิดหลายคนมองว่าการสะสมหนังสือที่ไม่ใช่อ่านทันทีไม่ได้เป็นเรื่องแย่สมบูรณ์แบบ เพราะกองหนังสือที่ยังไม่อ่านคือ "คลังความรู้ที่รอการค้นพบ" และคอยเตือนสติว่ายังมีสิ่งที่เรายังไม่รู้อีกมากมายบนโลกใบนี้ แล้วคุณล่ะ ตอนนี้มีหนังสือดองไว้อยู่กี่เล่มแล้ว?