ทำไมเราถึงรู้สึกว่า "เวลาผ่านไปเร็วขึ้น" เมื่อโตขึ้น?

เคยสังเกตไหมว่า ตอนเป็นเด็ก วัยประถมหรือมัธยม 1 ปีช่างยาวนานเหลือเกิน กว่าจะถึงวันเกิด กว่าจะถึงวันปีใหม่ รู้สึกเหมือนรอคอยเป็นชาติ แต่พอเข้าสู่วัยทำงาน หรืออายุเริ่มก้าวเข้าสู่น้อย 30-40 ปี แป๊บๆ ก็หมดเดือน แป๊บๆ ก็หมดปี ราวกับว่านาฬิกาบนโลกกำลังหมุนเร็วขึ้นเรื่อยๆ ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่แค่เรื่องที่คุณคิดไปเอง แต่มันมีคำอธิบายทางจิตวิทยา ประสาทวิทยา และคณิตศาสตร์ที่น่าทึ่งซ่อนอยู่

ทฤษฎีทางคณิตศาสตร์แรกอธิบายด้วย "สัดส่วนของชีวิต" (Proportional Theory) สำหรับเด็กอายุ 5 ขวบ เวลา 1 ปี จะคิดเป็นถึง 20% ของชีวิตทั้งหมดที่เขาเคยสัมผัสมา มันจึงเป็นช่วงเวลาที่ยาวนานมากในความรู้สึก แต่สำหรับคนอายุ 50 ปี เวลา 1 ปี กลับคิดเป็นเพียงแค่ 2% ของชีวิตทั้งหมดเท่านั้น เมื่อนำไปเทียบกับฐานความทรงจำอันยาวนานที่เคยสะสมมา เวลา 1 ปีในวัยผู้ใหญ่จึงกลายเป็นเพียงเสี้ยวเวลาเล็กๆ ที่ผ่านไปอย่างรวดเร็ว

ในทางประสาทวิทยา การรับรู้เวลาเชื่อมโยงกับ "จำนวนความทรงจำใหม่" ที่สมองบันทึกไว้ ตอนเป็นเด็ก ทุกอย่างคือสิ่งใหม่ บทเรียนใหม่ สถานที่ใหม่ เพื่อนใหม่ สมองส่วนฮิปโปแคมปัสต้องทำงานหนักเพื่อประมวลผลและบันทึกรายละเอียดเหล่านั้น ทำให้ความทรงจำในวัยเด็กมีความหนาแน่น เมื่อเรามองย้อนกลับไป จึงรู้สึกว่าเวลานั้นยาวนาน แต่เมื่อเป็นผู้ใหญ่ ชีวิตเริ่มเข้าสู่วิถีเดิมๆ (Routine) ตื่นเช้า ไปทำงาน ทางเดิม อาหารเดิมๆ สมองจะเริ่มเปิดโหมด "Autopilot" และหยุดบันทึกรายละเอียดที่ไม่จำเป็น ส่งผลให้ความทรงจำในแต่ละวันเบาบางลง เมื่อมองย้อนกลับไป สมองจึงรู้สึกเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้นเลย จนเวลาหลุดลอยไปอย่างรวดเร็ว

นอกจากนี้ อัตราการเต้นของหัวใจและการปล่อยสารเคมีอย่าง โดพามีน ในสมองของผู้ใหญ่ที่ลดลงตามวัย ยังทำให้การรับรู้จังหวะนาฬิกาชีวภาพภายในช้าลง เมื่อนาฬิกาในหัวเราเดินช้าลง เราจึงรู้สึกว่าโลกภายนอกและเวลาผ่านไปเร็วกว่าปกติ การพาตัวเองไปเจอประสบการณ์ใหม่ๆ ออกเดินทาง หรือเรียนรู้สิ่งใหม่ จึงเป็นวิธีเดียวที่จะช่วย "ยืดเวลา" ในความรู้สึกของเราให้กลับมายาวนานได้อีกครั้ง

แล้วคุณล่ะ รู้สึกไหมว่าปีนี้ผ่านไปไวกว่าปีที่แล้ว?