พระพุทธเจ้าเคยตกนรกไหม? เรื่องกรรมเก่าในคัมภีร์อปทาน

พระพุทธเจ้าเคยตกนรกไหม? เรื่องกรรมเก่าในคัมภีร์อปทาน

พระพุทธเจ้าเคยทำบาปและเคยตกนรกหรือไม่? หากตอบตามเรื่องที่ปรากฏในคัมภีร์ฝ่ายเถรวาทบางแห่ง คำตอบคือ ในอดีตชาติเมื่อยังเป็นพระโพธิสัตว์ เคยกระทำอกุศลกรรมและเสวยผลของกรรมนั้น แต่ควรแยกให้ชัดว่าเหตุการณ์เหล่านี้เป็นเรื่องของพระโพธิสัตว์ในอดีตชาติ ก่อนที่จะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในชาติสุดท้าย

เรื่องดังกล่าวปรากฏเด่นใน ปุพพกัมมปิโลติกพุทธอปทาน (Pubbakammapilotika-Buddhāpadāna) ในคัมภีร์อปทาน ซึ่งรวบรวมเรื่องกรรมในอดีตที่เชื่อมโยงกับเหตุการณ์บางอย่างในพระชนมชีพชาติสุดท้ายของพระพุทธเจ้า

ฆ่าน้องชายต่างมารดาเพราะทรัพย์สมบัติ

เรื่องหนึ่งระบุว่า ในอดีตชาติพระโพธิสัตว์เคยเกิดความโลภในทรัพย์สมบัติ และฆ่าน้องชายต่างมารดาโดยผลักลงจากที่สูงและใช้ก้อนหินทำร้าย

ตามเรื่องในคัมภีร์ กรรมดังกล่าวทำให้ต้องเสวยทุกข์ในนรกเป็นเวลายาวนาน และเศษของกรรมถูกเชื่อมโยงกับเหตุการณ์ในชาติสุดท้าย เมื่อ พระเทวทัต กลิ้งก้อนหินลงมาหมายทำร้ายพระพุทธเจ้า และสะเก็ดหินทำให้พระบาทได้รับบาดเจ็บ

ใส่ร้ายพระปัจเจกพุทธเจ้าสุรภี

อีกอดีตชาติหนึ่ง พระโพธิสัตว์มีชื่อว่า มุนาลี (Munāli) และกล่าวใส่ร้าย พระปัจเจกพุทธเจ้าสุรภี (Surabhi) ผู้ไม่มีความผิด

ปุพพกัมมปิโลติกระบุว่า ผลของกรรมนั้นทำให้มุนาลีเวียนอยู่ในนรกเป็นเวลายาวนานหลายพันปี และเศษกรรมในชาติสุดท้ายถูกเชื่อมโยงกับการที่พระพุทธเจ้าถูก นางสุนทรี กล่าวหาใส่ร้าย

จุดนี้ต้นฉบับเดิมมีการนำเรื่องของนางสุนทรีและนางจิญจมาณวิกามารวมกัน แต่ในข้อความของปุพพกัมมปิโลติ เรื่องทั้งสองเชื่อมกับกรรมคนละเหตุการณ์

ใส่ร้ายพระสาวกชื่อนันทะ

อีกเรื่องหนึ่งกล่าวถึง นันทะ (Nanda) ซึ่งเป็นสาวกของพระพุทธเจ้าพระนามว่า สัพพาภิภู (Sabbābhibhū) ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์ได้กล่าวใส่ร้ายนันทะ

ตามข้อความในคัมภีร์ ผลกรรมทำให้ต้องเวียนอยู่ในนรกเป็นเวลา 10,000 ปี และเมื่อกลับมาเกิดเป็นมนุษย์ก็ยังประสบการถูกกล่าวหา ส่วนเศษกรรมในชาติสุดท้ายถูกเชื่อมโยงกับกรณีที่ นางจิญจมาณวิกา (Ciñcāmānavikā) กล่าวหาพระพุทธเจ้าโดยไม่มีมูล

แล้วหลังตรัสรู้ยังทำบาปและตกนรกได้อีกหรือไม่?

ตรงนี้ต้องแยกช่วงเวลาให้ชัด เรื่องอกุศลกรรมข้างต้นกล่าวถึง พระโพธิสัตว์ก่อนการตรัสรู้ ไม่ใช่การที่พระพุทธเจ้าหลังตรัสรู้แล้วไปกระทำบาปใหม่

ในหลักคำสอนเรื่องความหลุดพ้น เมื่ออาสวะสิ้นแล้ว การเกิดใหม่ก็สิ้นสุดลง พระสูตรใช้ถ้อยคำในความหมายว่า “ชาติสิ้นแล้ว” และ “ไม่มีภพใหม่อีก” ดังนั้นตามกรอบคำสอนเถรวาท เมื่อพระพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว จึงไม่ใช่การไปเกิดในนรก สวรรค์ หรือภพภูมิอื่นอีก

อย่างไรก็ตาม เรื่อง “กรรมเก่าทำให้พระพุทธเจ้าประสบความเจ็บปวดในชาติสุดท้าย” ไม่ได้ถูกอธิบายเหมือนกันในคัมภีร์ทุกแห่ง เช่น มิลินทปัญหา มีการเสนอคำอธิบายบางเหตุการณ์จากเหตุปัจจัยภายนอก แทนที่จะถือว่าเป็นผลของกรรมเก่าโดยตรง จึงควรเข้าใจเรื่องนี้ในฐานะ แนวคำอธิบายทางคัมภีร์และคติความเชื่อในพุทธศาสนา มากกว่าจะกล่าวว่ามีคำอธิบายเพียงแบบเดียว

สรุป

1. ตามเรื่องในปุพพกัมมปิโลติกอปทาน พระโพธิสัตว์ในอดีตชาติเคยกระทำอกุศลกรรม และมีการกล่าวถึงการเสวยผลกรรมในนรก

2. เรื่องเหล่านี้เกิดขึ้น ก่อนตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า จึงควรใช้คำว่า “พระโพธิสัตว์ในอดีตชาติ” เพื่อไม่ให้เข้าใจผิดว่าพระพุทธเจ้าหลังตรัสรู้ยังทรงประกอบอกุศลกรรม

3. ใจความสำคัญของเรื่องคือการเน้นน้ำหนักของเหตุและผลแห่งการกระทำ ขณะเดียวกันรายละเอียดเกี่ยวกับกรรมเก่าของพระพุทธเจ้ามีคำอธิบายแตกต่างกันในคัมภีร์พุทธบางสาย

4. ตามหลักความหลุดพ้นของพระอรหันต์และพระพุทธเจ้า เมื่อสิ้นอาสวะและถึงปรินิพพานแล้ว ย่อมไม่มีการเวียนเกิดในภพใหม่อีก