ค่าไฟบ้านไทยแพงกว่าหลายประเทศอาเซียน แต่ยังไม่สูงสุด

เวลาเห็นบิลค่าไฟพุ่งช่วงหน้าร้อน หลายบ้านคงรู้สึกคล้ายกันว่าไฟไทยแพงเกินไปแล้วหรือเปล่า ถ้ามองข้ามประเทศไปแถบอาเซียน ภาพที่เห็นมีทั้งส่วนที่ยืนยันความรู้สึกนี้ และส่วนที่ทำให้ต้องมองให้ละเอียดขึ้นอีกนิด ค่าไฟบ้านไทยไม่ได้อยู่กลุ่มถูกสุดของภูมิภาคแล้ว ประเทศไทยอยู่ราวระดับกลางค่อนไปทางสูงเมื่อเทียบกับเพื่อนบ้านที่มีการอุดหนุนพลังงานหนักหรือมีแหล่งเชื้อเพลิงในประเทศมาก เช่น มาเลเซีย อินโดนีเซีย และเวียดนาม แต่ถ้าเทียบกับสิงคโปร์และฟิลิปปินส์ ค่าไฟครัวเรือนไทยยังมักต่ำกว่า โดยเฉพาะเมื่อแปลงเป็นเงินดอลลาร์ต่อหน่วย ตัวเลขต้องอ่านอย่างระวัง เพราะแต่ละประเทศคิดภาษี เงินอุดหนุน ค่าบริการรายเดือน และกลุ่มผู้ใช้ต่างกัน บางแหล่งเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยทั้งประเทศ บางแหล่งใช้เฉพาะเมืองหลวง บางแห่งใช้ราคาหนึ่งช่วงเดือน จึงไม่ควรหยิบตัวเลขตัวเดียวมาตัดสินว่าใครแพงที่สุดแบบเด็ดขาด แต่ทิศทางค่อนข้างชัด: ไทยไม่ได้ไฟถูกแบบมาเลเซีย และยังไม่ใช่ประเทศที่ค่าไฟบ้านหนักที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

สำหรับบิลบ้านทั่วไปในไทย ช่วงพฤษภาคม–สิงหาคม 2569 อัตราเฉลี่ยที่มักใช้อ้างอิงอยู่ราว 3.95 บาทต่อหน่วยก่อนภาษีมูลค่าเพิ่ม โดยมีค่า Ft เพิ่มเข้ามาตามรอบประกาศ หนึ่งหน่วยไฟฟ้าคือ 1 กิโลวัตต์ชั่วโมง เช่น เครื่องปรับอากาศกำลังไฟ 1,000 วัตต์ เปิดเต็มกำลังหนึ่งชั่วโมงก็ใช้ใกล้เคียงหนึ่งหน่วย แม้ในชีวิตจริงแอร์อินเวอร์เตอร์จะเร่งและผ่อนกำลังสลับกัน จึงกินไฟไม่คงที่ตลอดเวลา บิลจริงยังไม่ได้เอาจำนวนหน่วยคูณ 3.95 บาทตรง ๆ เสมอไป เพราะไฟบ้านไทยใช้อัตราก้าวหน้า หน่วยแรกกับหน่วยช่วงหลังคิดไม่เท่ากัน บ้านที่ใช้มากจึงสัมผัสค่าไฟต่อหน่วยสูงกว่าบ้านที่ใช้เพียงเล็กน้อย ยิ่งข้ามราว 400 หน่วยต่อเดือน หน่วยส่วนเกินอยู่ในอัตราฐานที่สูงขึ้น แล้วยังมี Ft ค่าบริการ และ VAT ตามมา นี่จึงเป็นเหตุให้บ้านหนึ่งบอกว่าไฟหน่วยละสามบาทกว่า ขณะที่อีกบ้านเห็นต้นทุนเฉลี่ยแตะสี่บาทกว่าในบิลเดียวกัน ถ้าใช้ไฟ 300 หน่วยต่อเดือน ค่าใช้จ่ายมักไม่ใช่ 300 คูณอัตราเดียวทุกหน่วย ส่วนบ้านที่เปิดแอร์หลายห้อง ทำงานจากบ้าน ใช้เครื่องทำน้ำอุ่น เตาไฟฟ้า รถยนต์ไฟฟ้า หรือมีสมาชิกจำนวนมาก จะไต่บันไดอัตราเร็วกว่ามาก ความรู้สึกว่า “ค่าไฟแพง” จึงเป็นเรื่องที่เกิดจากปริมาณใช้จริงประกอบกับโครงสร้างราคา ไม่ได้เกิดจากราคาแผ่นป้ายเพียงอย่างเดียว เมื่อเทียบประเทศรอบข้าง มาเลเซียมักถูกกล่าวถึงเป็นฝั่งที่ไฟบ้านต่ำกว่าไทยมาก เหตุผลหนึ่งมาจากนโยบายอุดหนุนและฐานทรัพยากรก๊าซธรรมชาติในประเทศ อินโดนีเซียก็มีการควบคุมราคาสำหรับผู้ใช้บางกลุ่มและใช้ถ่านหินในประเทศเป็นฐานสำคัญ เวียดนามมีอัตราเฉลี่ยบ้านเรือนที่ต่ำกว่าไทยในหลายชุดข้อมูล แต่ยังใช้อัตราขั้นบันไดและเผชิญแรงกดดันจากความต้องการไฟที่ขยายเร็ว จึงไม่ได้แปลว่าค่าไฟจะนิ่งตลอดไป ฝั่งที่แพงกว่าไทยมักมีสิงคโปร์กับฟิลิปปินส์ สิงคโปร์พึ่งพาก๊าซธรรมชาติเป็นหลักและมีข้อจำกัดด้านพื้นที่กับทรัพยากรในประเทศ ส่วนฟิลิปปินส์มีระบบไฟฟ้าแยกเกาะ ต้นทุนส่งไฟและโครงสร้างตลาดซับซ้อน หลายพื้นที่จึงมีราคาขายปลีกสูง ประเทศอย่างกัมพูชา เมียนมา หรือ สปป.ลาว มีความแตกต่างภายในประเทศสูงมาก ทั้งตามเมือง ชายแดน และความมั่นคงของโครงข่าย จนการเทียบเป็นอันดับเดียวอาจทำให้ภาพเพี้ยน ประเด็นที่น่าสนใจกว่าอันดับราคา คือรายได้ของครัวเรือน ค่าไฟที่ระดับใกล้กันอาจหนักไม่เท่ากันสำหรับคนแต่ละประเทศ หากหารค่าไฟด้วยรายได้เฉลี่ยต่อเดือน ภาระของครอบครัวรายได้น้อยจะเด่นชัดขึ้นทันที บ้านที่จำเป็นต้องเปิดแอร์เพื่อดูแลเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือทำงานกลางวันที่บ้าน ไม่มีพื้นที่ให้ลดการใช้แบบง่าย ๆ การพูดว่าหน่วยละไม่กี่บาทจึงไม่สะท้อนแรงกดดันในกระเป๋าเงินทั้งหมด

แล้วอะไรทำให้ไทยไปอยู่ตำแหน่งกลางค่อนไปทางแพงของอาเซียน? ส่วนหนึ่งมาจากเชื้อเพลิง ก๊าซธรรมชาติยังมีบทบาทใหญ่ต่อการผลิตไฟฟ้าไทย เมื่อก๊าซในอ่าวไทยลดลงและต้องพึ่งก๊าซนำเข้าหรือ LNG มากขึ้น ต้นทุนย่อมผันผวนตามตลาดโลก อีกส่วนคือภาระลงทุนโรงไฟฟ้า สายส่ง ระบบสำรองไฟ และสัญญาซื้อขายไฟระยะยาว ต้นทุนเหล่านี้ค่อย ๆ ผ่านเข้าสู่ค่าไฟฐานและค่า Ft ไม่ได้หายไปจากระบบเพียงเพราะเชื้อเพลิงช่วงหนึ่งราคาลดลง ประเทศไทยมีไฟใช้ค่อนข้างเสถียรในภาพรวม ซึ่งเป็นคุณค่าที่มองไม่เห็นในบิลรายเดือน โรงพยาบาล โรงงาน ร้านค้า ระบบขนส่ง และบ้านเรือนต้องพึ่งไฟที่จ่ายได้ต่อเนื่อง การรักษาความมั่นคงนี้มีราคา แต่ก็ไม่ควรทำให้การตั้งคำถามเรื่องประสิทธิภาพโครงสร้างต้นทุนหยุดลง คนจ่ายบิลมีสิทธิ์อยากเห็นต้นทุนที่ตรวจสอบง่าย การแข่งขันที่เป็นธรรม และนโยบายช่วยเหลือที่ตรงกลุ่มมากขึ้น ในระยะใกล้ วิธีดูแลบิลที่คุ้มกว่าการไล่ปิดปลั๊กทุกชิ้นคือหา “ตัวกินไฟประจำ” ของบ้านก่อน แอร์มักนำมาเป็นอันดับต้น ๆ โดยเฉพาะเครื่องเก่า แผ่นกรองสกปรก ห้องร้อนจากแดดบ่าย หรือการตั้งอุณหภูมิต่ำมาก ลองตั้งราว 26 องศา ใช้พัดลมช่วยลมหมุน ล้างแอร์ตามสภาพใช้งาน และปิดช่องรั่วของห้อง จะเห็นผลชัดกว่าการกังวลกับไฟสแตนด์บายเล็กน้อยเพียงอย่างเดียว บ้านที่ใช้ไฟกลางวันมากและมีหลังคาเหมาะสมอาจพิจารณาโซลาร์รูฟ แต่ควรดูรูปแบบใช้ไฟก่อน หากกลางวันไม่มีคนอยู่ ผลตอบแทนอาจไม่สวยเท่าที่โฆษณา ช่วงที่เปิดแอร์ ทำอาหาร ซักผ้า หรือชาร์จรถตอนแดดออกต่างหากที่ทำให้ไฟจากแผงช่วยลดการซื้อไฟได้จริง ควรขอข้อมูลกำลังผลิต ประกัน อินเวอร์เตอร์ ค่าใช้จ่ายบำรุงรักษา และเงื่อนไขการเชื่อมต่อระบบให้ครบก่อนตัดสินใจ ภาพรวมจึงตอบได้ว่า คนไทยจ่ายค่าไฟบ้านแพงกว่าหลายประเทศรอบข้าง โดยเฉพาะมาเลเซีย อินโดนีเซีย และเวียดนามในชุดเปรียบเทียบส่วนใหญ่ แต่ไทยยังถูกกว่าสิงคโปร์และฟิลิปปินส์อยู่บ่อยครั้ง สิ่งที่ทำให้บิลเจ็บจริงสำหรับหลายบ้านคือการใช้ไฟมากจนเข้าสู่อัตราขั้นสูง รวมกับค่า Ft และรายได้ที่ไม่ได้โตตามภาระพลังงาน การเทียบประเทศมีประโยชน์เพื่อเห็นตำแหน่งของไทย ส่วนการเปิดบิลของตัวเองดูจำนวนหน่วยและพฤติกรรมใช้ไฟ จะพาไปเจอต้นเหตุที่แก้ได้เร็วกว่า