ไทยมีผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไปเกินหนึ่งในห้าของประชากร

ไทยมีผู้สูงอายุอยู่อันดับที่เท่าไร

การตอบคำถามนี้ต้องแยก “จำนวนคน” ออกจาก “สัดส่วนประชากร” เพราะสองอย่างนี้ให้คำตอบคนละแบบ ประเทศที่มีประชากรมากอาจมีผู้สูงอายุหลายสิบล้านคน แต่สัดส่วนยังไม่สูงมาก ขณะที่ประเทศขนาดเล็กอาจมีผู้สูงอายุไม่กี่แสนคน แต่คิดเป็นสัดส่วนเกือบหนึ่งในสามของประชากร ไทยมักใช้นิยามผู้สูงอายุเป็นคนอายุ 60 ปีขึ้นไป ส่วนฐานข้อมูลระหว่างประเทศจำนวนมากใช้เกณฑ์ 65 ปีขึ้นไป เพื่อให้เปรียบเทียบประเทศต่าง ๆ ได้ใกล้เคียงกัน ดังนั้นการพูดถึงอันดับต้องระบุเกณฑ์อายุและปีข้อมูลเสมอ

ตัวเลขของไทยตามเกณฑ์ในประเทศ

สำนักงานสถิติแห่งชาติรายงานว่า ในปี 2567 ประเทศไทยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไป 13,675,012 คน แบ่งเป็นอายุ 60–64 ปี 4,319,582 คน อายุ 65–69 ปี 3,312,956 คน อายุ 70–74 ปี 2,502,730 คน อายุ 75–79 ปี 1,628,318 คน และอายุ 80 ปีขึ้นไป 1,911,426 คน เมื่อเทียบกับประชากรทั้งประเทศ กลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสัดส่วนประมาณ 20.8% หรือคิดง่าย ๆ คือ ในคนไทย 5 คน มีประมาณ 1 คนที่อายุอย่างน้อย 60 ปี ตัวเลขนี้ทำให้ไทยเข้าสู่ระดับ “สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์” ซึ่งหมายถึงสัดส่วนคนอายุ 60 ปีขึ้นไปอยู่ที่ 20% หรือสูงกว่า ไทยเคยเข้าสู่ระดับสังคมสูงวัยตั้งแต่ปี 2548 เมื่อสัดส่วนคนอายุ 60 ปีขึ้นไปแตะ 10% การเพิ่มจาก 10% มาเกิน 20% ใช้เวลาไม่ถึงสองทศวรรษ สะท้อนการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว สำนักงานสถิติแห่งชาติคาดการณ์ว่า สัดส่วนคนอายุ 60 ปีขึ้นไปอาจเพิ่มเป็นประมาณ 25.5% ในปี 2573 และ 31.4% ในปี 2583 ส่วนกลุ่มอายุ 80 ปีขึ้นไปอาจเพิ่มจากประมาณ 2.9% ในปี 2567 เป็น 5.2% ในปี 2583 ประเทศไทยจึงมีทั้งผู้สูงอายุวัยต้นและผู้สูงอายุวัยปลายเพิ่มขึ้นพร้อมกัน ความต้องการด้านโรงพยาบาล การดูแลระยะยาว อุปกรณ์ช่วยเดิน บ้านที่ปลอดภัย และผู้ดูแลประจำบ้านย่อมขยายตัวตามไปด้วย

ถ้าเทียบกับต่างประเทศ ไทยอยู่ลำดับไหน

เพื่อให้เทียบกันได้ ฐานข้อมูลธนาคารโลกซึ่งอ้างอิงประมาณการประชากรของกองประชากรแห่งสหประชาชาติ ใช้ตัวชี้วัดคนอายุ 65 ปีขึ้นไป ในปี 2568 หรือ ค.ศ. 2025 ไทยมีคนอายุ 65 ปีขึ้นไปประมาณ 11.47 ล้านคน คิดเป็นประมาณ 16.0% ของประชากรทั้งหมด เมื่อเรียงตาม “จำนวนคนอายุ 65 ปีขึ้นไป” ไทยอยู่ประมาณอันดับ 13 จาก 217 ประเทศที่มีข้อมูลเปรียบเทียบ ประเทศที่มีจำนวนผู้สูงอายุมากกว่าไทย ได้แก่ จีน อินเดีย สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น รัสเซีย บราซิล อินโดนีเซีย เยอรมนี ฝรั่งเศส อิตาลี สหราชอาณาจักร และบังกลาเทศ ตัวเลขนี้ทำให้เห็นว่าไทยมีผู้สูงอายุจำนวนมากในระดับโลก แม้ประชากรรวมของไทยจะอยู่ราว 66 ล้านคน ไม่ได้มีขนาดเท่าจีน อินเดีย หรือสหรัฐอเมริกา ถ้าเรียงตาม “สัดส่วนคนอายุ 65 ปีขึ้นไป” ไทยอยู่ประมาณอันดับ 62 จาก 217 ประเทศ เมื่อใช้เฉพาะประเทศ และอยู่ราวอันดับ 70 จาก 263 ประเทศหรือเขตเศรษฐกิจ หากรวมดินแดนและเขตปกครองที่มีข้อมูลเข้าไปด้วย อันดับอาจต่างกันเล็กน้อยตามชุดข้อมูล แต่สาระหลักยังเหมือนเดิม คือไทยอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีประชากรสูงวัยมากของโลก และเป็นประเทศที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงที่สุดในอาเซียนตามเกณฑ์ 65 ปีขึ้นไป

เทียบประเทศสำคัญให้เห็นภาพ

ประเทศสัดส่วนประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไป ปี 2568ภาพรวม ญี่ปุ่นประมาณ 30.0%สูงมากเป็นพิเศษ อิตาลีประมาณ 25.1%อยู่ในกลุ่มสูงสุดของโลก เกาหลีใต้ประมาณ 20.3%สังคมสูงวัยเร็วมาก สหรัฐอเมริกาประมาณ 18.4%มีจำนวนคนสูงวัยมากจากฐานประชากรใหญ่ ไทยประมาณ 16.0%สูงที่สุดในอาเซียนตามเกณฑ์ 65+ จีนประมาณ 14.9%สัดส่วนต่ำกว่าไทย แต่จำนวนคนสูงวัยสูงกว่ามาก สิงคโปร์ประมาณ 14.2%สูงเป็นอันดับต้นของอาเซียน เวียดนามประมาณ 9.5%กำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยเร็ว มาเลเซียประมาณ 8.0%ยังต่ำกว่าไทยชัดเจน อินโดนีเซียประมาณ 7.5%สัดส่วนต่ำกว่าไทย แต่มีจำนวนคนสูงวัยหลายสิบล้านคน จีนเป็นตัวอย่างที่ช่วยแยกคำว่า “จำนวน” กับ “สัดส่วน” ได้ชัด จีนมีคนอายุ 65 ปีขึ้นไปราว 209.7 ล้านคน มากกว่าไทยหลายสิบเท่า แต่คิดเป็นประมาณ 14.9% ของประชากร เพราะจีนมีประชากรรวมมากกว่า 1,400 ล้านคน ญี่ปุ่นมีทั้งจำนวนคนอายุ 65 ปีขึ้นไปประมาณ 37 ล้านคน และมีสัดส่วนเกือบ 30% ของประชากร จึงเป็นประเทศที่มีความสูงวัยเข้มข้นกว่าไทยอย่างชัดเจน เกาหลีใต้กำลังเดินตามเส้นทางเดียวกันจากอัตราเกิดต่ำและอายุขัยยาวขึ้น ส่วนสิงคโปร์มีสัดส่วนสูงในอาเซียน แต่ฐานประชากรเล็กกว่าไทยมาก ทำให้จำนวนคนสูงวัยรวมต่ำกว่าไทย

ทำไมไทยแก่เร็ว ทั้งที่ยังไม่ใช่ประเทศรายได้สูงที่สุด

การสูงวัยของไทยเกิดจากสองแรงผลักหลัก แรงแรกคือคนมีอายุยืนขึ้น ระบบสาธารณสุข การรักษาโรคเรื้อรัง วัคซีน สุขอนามัย และโภชนาการช่วยให้คนจำนวนมากมีชีวิตยาวไปถึงวัย 70–80 ปี แรงที่สองคือเด็กเกิดน้อยลงต่อเนื่อง ครอบครัวมีขนาดเล็กลง การแต่งงานช้าลง ภาระค่าครองชีพสูงขึ้น และคนวัยทำงานจำนวนหนึ่งตัดสินใจมีลูกน้อยหรือไม่มีลูก เมื่อคนรุ่นใหม่มีจำนวนน้อยลง แต่คนรุ่นก่อนยังมีอายุยืน โครงสร้างประชากรจึงเปลี่ยนจากรูปพีระมิดฐานกว้างเป็นรูปทรงที่ฐานแคบและส่วนบนหนาขึ้น โรงเรียนบางพื้นที่มีเด็กน้อยลง ขณะเดียวกันโรงพยาบาลและระบบดูแลผู้สูงอายุมีผู้รับบริการเพิ่มขึ้น ไทยยังมีลักษณะเฉพาะอีกอย่าง คือเข้าสู่สังคมสูงวัยในระดับรายได้ต่อหัวที่ยังไม่สูงเท่าญี่ปุ่น ยุโรปตะวันตก หรือเกาหลีใต้ ประเทศจึงต้องรับมือกับค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพ เงินออมหลังเกษียณ และการขาดแคลนผู้ดูแล ในช่วงที่ครัวเรือนจำนวนมากยังมีภาระหนี้และรายได้ไม่แน่นอน การสูงวัยจึงไม่ใช่แค่เรื่องอายุของสมาชิกในบ้าน แต่เกี่ยวข้องกับแรงงาน ภาษี ระบบบำนาญ ค่าใช้จ่ายโรงพยาบาล และรูปแบบบ้านเรือนโดยตรง

ไทยมีผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น แล้วกระทบชีวิตประจำวันอย่างไร

ผลกระทบแรกเกิดกับตลาดแรงงาน เมื่อคนวัยทำงานลดลง ธุรกิจอาจหาพนักงานยากขึ้น ต้องออกแบบงานให้คนอายุ 50–70 ปียังทำได้ หรือใช้ระบบอัตโนมัติช่วยงานที่ใช้แรงมาก ภาคเกษตร ร้านค้า งานบริการ และงานช่างจะเห็นการปรับรูปแบบชัดขึ้น เพราะเจ้าของกิจการจำนวนมากมีอายุมากขึ้นพร้อมกับลูกจ้าง ผลกระทบถัดมาคือภาระดูแลในครอบครัว ลูกคนเดียวอาจต้องดูแลพ่อแม่สองคน ขณะที่ตัวเองมีลูกเล็กและมีงานประจำ การดูแลจึงต้องพึ่งทั้งครอบครัว ชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อาสาสมัคร และบริการดูแลที่มีค่าใช้จ่ายเหมาะสม บ้านที่มีพื้นต่างระดับ ห้องน้ำลื่น หรือไม่มีราวจับอาจกลายเป็นจุดเสี่ยงต่อการหกล้ม จึงควรปรับบ้านก่อนเกิดเหตุ ไม่ใช่รอให้มีอุบัติเหตุแล้วค่อยแก้ สุขภาพของผู้สูงอายุไทยมีความหลากหลาย คนอายุ 60 ปีจำนวนมากยังทำงาน เดินทาง และดูแลสมาชิกในบ้านได้เอง ขณะที่คนอายุ 80 ปีขึ้นไปบางส่วนมีโรคเรื้อรัง ภาวะสมองเสื่อม หรือข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว การวางนโยบายจึงต้องดูทั้งอายุ รายได้ สุขภาพ ที่อยู่อาศัย ผู้ดูแล และความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวันร่วมกัน

ตัวเลขอันดับแบบไหนควรจำ

ถ้าใช้เกณฑ์ไทยอายุ 60 ปีขึ้นไป ไทยมีผู้สูงอายุประมาณ 13.68 ล้านคนในปี 2567 คิดเป็นราว 20.8% ของประชากร ถ้าใช้เกณฑ์สากลอายุ 65 ปีขึ้นไป เพื่อเทียบกับประเทศต่าง ๆ ไทยมีประมาณ 11.47 ล้านคนในปี 2568 คิดเป็นประมาณ 16.0% ในแง่จำนวนคนอายุ 65 ปีขึ้นไป ไทยอยู่ราวอันดับ 13 ของโลกจากประเทศที่มีข้อมูลเปรียบเทียบ ส่วนในแง่สัดส่วน ไทยอยู่ราวอันดับ 62 จาก 217 ประเทศ และเป็นอันดับหนึ่งของอาเซียนตามชุดข้อมูลปี 2568 อันดับนี้ไม่ได้หมายความว่าไทยมีผู้สูงอายุมากที่สุดในโลก เพราะจีน อินเดีย และสหรัฐอเมริกามีจำนวนคนสูงวัยมากกว่า แต่หมายถึงไทยมีโครงสร้างประชากรที่แก่กว่าประเทศส่วนใหญ่ และกำลังขยับเข้าใกล้กลุ่มประเทศสูงวัยชั้นนำอย่างรวดเร็ว การถามว่าไทยอยู่อันดับเท่าไรจึงควรตอบสองแบบ คือ “อันดับ 13 โดยประมาณเมื่อวัดจำนวนคนอายุ 65 ปีขึ้นไป” และ “อันดับ 62 โดยประมาณเมื่อวัดสัดส่วนประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไป” สำหรับเกณฑ์คนอายุ 60 ปีขึ้นไป ไทยมีสัดส่วนเกินหนึ่งในห้าของประชากรแล้ว และแนวโน้มยังเพิ่มต่อเนื่อง

หมายเหตุ: อันดับสากลใช้ข้อมูลประมาณการปี 2568 จากตัวชี้วัดประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไปของธนาคารโลก ซึ่งอ้างอิงกองประชากรแห่งสหประชาชาติ การจัดอันดับอาจเปลี่ยนเล็กน้อยตามปีฐาน จำนวนประเทศหรือเขตเศรษฐกิจที่นำมารวม และการปัดเศษตัวเลข ส่วนข้อมูลไทยอายุ 60 ปีขึ้นไปใช้เกณฑ์และสถิติของหน่วยงานไทย