รถติดเกิดจากรถมากกว่าพื้นที่ถนนรองรับ

รถติดเป็นภาพที่พบได้แทบทุกวัน โดยเฉพาะช่วงเช้าก่อนเริ่มงาน ช่วงเย็นหลังเลิกงาน หรือบริเวณหน้าโรงเรียน ตลาด ห้างสรรพสินค้า และทางแยกขนาดใหญ่ หลายครั้งถนนเส้นเดิมเคยเดินทางได้คล่อง แต่เมื่อมีรถเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย การจราจรกลับชะลอตัวเป็นแถวยาวจนกินเวลาเป็นชั่วโมง สาเหตุหลักเริ่มจากจำนวนรถที่มากกว่าความสามารถในการรองรับของถนน เมื่อรถหลายคันพยายามใช้ช่องทางเดียวกันในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ความเร็วเฉลี่ยจะลดลงทันที พื้นที่ว่างระหว่างรถแต่ละคันหายไป การเปลี่ยนเลนทำได้ยากขึ้น และรถที่อยู่ด้านหลังก็ต้องชะลอตามกันเป็นทอด ๆ ถนนหนึ่งช่องทางมีขีดจำกัดด้านจำนวนรถ แม้รถจะสามารถเคลื่อนที่ต่อเนื่องได้ แต่เมื่อความหนาแน่นสูงเกินระดับหนึ่ง การไหลของรถจะเริ่มสะดุด ลักษณะคล้ายการเทน้ำผ่านคอขวด ต่อให้ด้านหลังมีรถเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จุดคอขวดก็ยังปล่อยรถออกไปได้เท่าเดิม

สัญญาณไฟจราจรเป็นอีกปัจจัยที่กำหนดจังหวะการเดินทาง รถจากหลายทิศทางต้องหยุดสลับกันตามรอบไฟ หากรอบไฟไม่สัมพันธ์กับปริมาณรถ รถจะสะสมอยู่หน้าสี่แยกจนล้นย้อนกลับไปปิดกั้นทางแยกก่อนหน้า ปรากฏการณ์นี้เรียกได้ว่าเป็นการติดขัดต่อเนื่อง เพราะปัญหาจุดหนึ่งส่งผลไปยังถนนหลายสาย ทางแยกที่มีรถเลี้ยวขวาจำนวนมากมักทำให้การจราจรช้าลง รถที่ต้องรอช่องว่างจากฝั่งตรงข้ามจะหยุดอยู่กลางกระแสจราจร เมื่อมีรถตามหลังมากขึ้น ช่องทางอื่นก็เริ่มได้รับผลกระทบ ยิ่งมีรถจักรยานยนต์ รถโดยสาร หรือรถบรรทุกขนาดใหญ่ร่วมอยู่ด้วย การเคลื่อนตัวก็ยิ่งไม่สม่ำเสมอ การจอดรถริมถนนทำให้ช่องทางเดินรถแคบลง แม้จะหายไปเพียงหนึ่งช่อง แต่ผลกระทบอาจเกิดกับรถทั้งสาย โดยเฉพาะถนนที่มีพื้นที่จำกัด รถที่ผ่านจุดจอดต้องเบี่ยงออกจากแนวเดิม บางคันลดความเร็วเพื่อหลบประตูรถหรือคนลงจากรถ จังหวะเหล่านี้สะสมเป็นความล่าช้าเพิ่มขึ้นทีละน้อย อุบัติเหตุ รถเสีย งานก่อสร้าง และน้ำท่วมขังล้วนทำให้ความจุของถนนลดลงอย่างฉับพลัน รถที่เคยแบ่งกันใช้สามช่องทางอาจเหลือเพียงสองช่อง หรือบางช่วงเหลือช่องเดียว รถด้านหลังจึงสะสมเร็วมาก แม้เหตุการณ์จะกินเวลาไม่กี่นาที แต่การระบายรถออกจากแถวยาวอาจใช้เวลานานกว่านั้นหลายเท่า

พฤติกรรมของผู้ขับขี่ก็มีส่วนต่อการเกิดรถติด การเบรกกะทันหัน การเร่งแล้วหยุด การเปลี่ยนเลนถี่ ๆ และการเว้นระยะห่างไม่เหมาะสมสามารถสร้างคลื่นการชะลอตัวได้ รถคันแรกอาจแตะเบรกเพียงเล็กน้อย แต่รถคันถัดไปมักเบรกแรงกว่าเดิม คลื่นนี้จึงเคลื่อนย้อนกลับไปด้านหลัง ทั้งที่ไม่มีสิ่งกีดขวางจริงอยู่ข้างหน้า การขับรถจี้ท้ายทำให้การจราจรขาดความยืดหยุ่น เมื่อรถคันหน้าชะลอเพราะคนข้ามถนนหรือรถกำลังเลี้ยว รถคันหลังต้องเบรกแรงเพื่อไม่ให้ชน ความเร็วของรถแต่ละคันจึงแกว่งขึ้นลงตลอดเวลา การเว้นระยะอย่างพอดีช่วยให้รถค่อย ๆ ลดความเร็วและลดการเบรกซ้ำต่อเนื่อง ฝนตกทำให้รถติดหนักขึ้นจากหลายปัจจัย ถนนลื่นทำให้ต้องลดความเร็ว ทัศนวิสัยลดลง ผู้ขับขี่บางส่วนเปลี่ยนเลนกะทันหันเพื่อหลบแอ่งน้ำ และรถจักรยานยนต์จำนวนหนึ่งเข้าไปหลบใต้สะพานหรือริมทาง เมื่อรถทุกประเภทเคลื่อนตัวช้าลงพร้อมกัน ถนนจึงรองรับรถได้น้อยลงกว่าช่วงอากาศปกติ การเดินทางเข้าออกเมืองในช่วงเวลาเดียวกันสร้างความหนาแน่นสูง บ้านพักอาศัย โรงเรียน อาคารสำนักงาน และศูนย์การค้าดึงรถเข้าหาพื้นที่เดียวกันในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน หากระบบขนส่งสาธารณะยังเชื่อมต่อไม่สะดวก คนจำนวนมากย่อมเลือกใช้รถยนต์ส่วนตัว จึงเกิดการสะสมของรถบนเส้นทางหลักทุกวัน การแก้ปัญหารถติดจึงต้องทำหลายด้านพร้อมกัน การจัดรอบสัญญาณไฟให้สัมพันธ์กับปริมาณรถ การควบคุมการจอดริมถนน การวางแผนพื้นที่ก่อสร้าง การจัดการอุบัติเหตุให้เร็ว และการพัฒนาขนส่งสาธารณะที่เชื่อมต่อถึงกัน ล้วนช่วยเพิ่มความสามารถในการระบายรถได้ ในระดับผู้ขับขี่ การออกเดินทางต่างเวลา ใช้เส้นทางรองเมื่อเหมาะสม ตรวจสอบสภาพถนนก่อนเดินทาง เว้นระยะห่าง และไม่เปลี่ยนเลนโดยไม่จำเป็น ช่วยลดการสร้างคอขวดเล็ก ๆ ที่อาจขยายเป็นรถติดทั้งเส้นทางได้ การจราจรเป็นระบบที่ทุกคันมีผลต่อกัน การขยับอย่างมีจังหวะของรถแต่ละคันจึงช่วยให้ทั้งถนนเคลื่อนตัวได้ดีขึ้น