วันที่เงินบาทเปลี่ยนระบบครั้งใหญ่ วิกฤตต้มยำกุ้งเริ่มต้นจากอะไร

วันที่ 2 กรกฎาคม 2540 กลายเป็นหนึ่งในวันที่สำคัญที่สุดในประวัติศาสตร์เศรษฐกิจไทย เพราะเป็นวันที่ประเทศไทยประกาศเปลี่ยนระบบอัตราแลกเปลี่ยน จากการดูแลค่าเงินบาทให้อยู่ในกรอบเดิม มาเป็น ระบบลอยตัวแบบมีการจัดการ การตัดสินใจครั้งนี้เกิดขึ้นหลังประเทศไทยพยายามปกป้องค่าเงินบาทจากแรงเก็งกำไรจนทุนสำรองระหว่างประเทศลดลงอย่างมาก

แต่คำถามสำคัญคือ ทำไมเงินบาทจึงถูกโจมตีจนต้องเปลี่ยนระบบ?

ย้อนกลับไปก่อนวิกฤต เศรษฐกิจไทยเติบโตอย่างรวดเร็ว เงินทุนจากต่างประเทศไหลเข้าประเทศจำนวนมาก ภาคเอกชนกู้เงินต่างประเทศเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเงินกู้ระยะสั้น ขณะที่เงินจำนวนไม่น้อยถูกนำไปลงทุนในอสังหาริมทรัพย์และโครงการต่าง ๆ จนราคาสินทรัพย์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและเกิดลักษณะของฟองสบู่

ปัญหาอีกด้านคือ ไทยขาดดุลบัญชีเดินสะพัดต่อเนื่อง และหนี้ต่างประเทศระยะสั้นเพิ่มสูงขึ้น เมื่อเศรษฐกิจเริ่มชะลอตัว ภาคอสังหาริมทรัพย์และตลาดหุ้นอ่อนแรง นักลงทุนต่างชาติจึงเริ่มกังวลว่าเงินบาทที่ถูกดูแลให้อยู่ในระดับประมาณ 25 บาทต่อดอลลาร์สหรัฐ อาจมีมูลค่าสูงเกินกว่าพื้นฐานเศรษฐกิจจะรองรับได้

จากนั้นจึงเกิดการ เก็งกำไรค่าเงินบาท นักลงทุนจำนวนหนึ่งขายเงินบาทและหันไปถือเงินดอลลาร์ โดยคาดว่าไทยอาจต้องลดค่าเงิน หากเงินบาทอ่อนค่าลงจริง ผู้ที่เก็งกำไรก็สามารถทำกำไรจากส่วนต่างของค่าเงินได้

ธนาคารแห่งประเทศไทยพยายามปกป้องค่าเงินบาทด้วยการใช้ทุนสำรองระหว่างประเทศเข้าแทรกแซงตลาด แต่แรงกดดันยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ข้อมูลของ ธปท. ระบุว่าในช่วงการโจมตีค่าเงินบาท มีการใช้ทุนสำรองจำนวนมาก จนเงินสำรองสุทธิลดลงเหลือเพียงประมาณ 2.85 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ในช่วงก่อนการลอยตัว

ขณะเดียวกัน ระบบการเงินไทยก็มีปัญหาอยู่แล้ว สถาบันการเงินจำนวนหนึ่งมีสินเชื่อที่เกี่ยวข้องกับภาคอสังหาริมทรัพย์จำนวนมาก และเกิดปัญหาคุณภาพสินทรัพย์ การกู้เงินต่างประเทศระยะสั้นแล้วนำมาปล่อยกู้ระยะยาวภายในประเทศยิ่งทำให้ระบบมีความเสี่ยง หากเงินทุนต่างชาติไหลออกพร้อมกัน

เมื่อทุนสำรองลดลงจนการป้องกันค่าเงินบาททำได้ยาก วันที่ 2 กรกฎาคม 2540 ธนาคารแห่งประเทศไทยจึงประกาศเปลี่ยนระบบอัตราแลกเปลี่ยนเป็นแบบลอยตัวภายใต้การจัดการ ค่าเงินบาทจึงสามารถเคลื่อนไหวตามกลไกตลาดมากขึ้น

ผลที่ตามมารุนแรงมาก ค่าเงินบาทอ่อนค่าลงอย่างรวดเร็ว โดย IMF ระบุว่าในเดือนกรกฎาคมเพียงเดือนเดียว เงินบาทอ่อนค่าประมาณ 20% เมื่อเทียบกับดอลลาร์สหรัฐ ทำให้ภาคธุรกิจที่มีหนี้เป็นเงินต่างประเทศต้องเผชิญภาระหนี้ที่เพิ่มขึ้นทันทีเมื่อคิดกลับมาเป็นเงินบาท

จากปัญหาค่าเงินจึงลุกลามไปสู่ วิกฤตสถาบันการเงิน หนี้เสีย บริษัทปิดกิจการ การว่างงาน และเศรษฐกิจถดถอย ก่อนที่ไทยจะต้องขอความช่วยเหลือจาก IMF ในเวลาต่อมา

ดังนั้น วิกฤตต้มยำกุ้งไม่ได้เกิดขึ้นเพราะ “เงินบาทถูกโจมตี” เพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจาก ความเสี่ยงที่สะสมมานาน ทั้งการกู้เงินต่างประเทศมากเกินไป การลงทุนเกินตัว ฟองสบู่อสังหาริมทรัพย์ การขาดดุลบัญชีเดินสะพัด ปัญหาสถาบันการเงิน และระบบอัตราแลกเปลี่ยนที่ทำให้ตลาดเชื่อว่าเงินบาทอาจถูกลดค่า

วันที่ 2 กรกฎาคม 2540 จึงไม่ใช่เพียงวันที่เงินบาทเปลี่ยนระบบ แต่เป็นวันที่ ปัญหาที่สะสมอยู่เบื้องหลังเศรษฐกิจไทยถูกเปิดเผยออกมาอย่างเต็มรูปแบบ และกลายเป็นจุดเริ่มต้นของวิกฤตเศรษฐกิจครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่