นักบินอวกาศกินข้าวเหมือนอยู่บนโลกไหม เปิดดูมื้ออาหารในอวกาศ

ลองนึกภาพง่าย ๆ ว่า ถ้าเราเอาข้าวสวยร้อน ๆ หนึ่งจานขึ้นไปบนสถานีอวกาศ แล้วใช้ช้อนตักข้าวคำแรกเหมือนตอนกินข้าวที่บ้าน จะเกิดอะไรขึ้น?

คำตอบคือ นักบินอวกาศยังสามารถกินข้าวและอาหารที่มีลักษณะคล้ายอาหารบนโลกได้ แต่ขั้นตอนและรูปแบบของอาหารต้องเปลี่ยนไป เพราะบนอวกาศไม่มีแรงโน้มถ่วงแบบที่เราคุ้นเคย

ดังนั้น “ข้าวหนึ่งมื้อ” ของนักบินอวกาศจึงไม่ได้หมายถึงการมีหม้อข้าว จานกับข้าว และช้อนวางอยู่บนโต๊ะเหมือนที่บ้าน

แล้วนักบินอวกาศกินข้าวได้จริงไหม?

กินได้จริง และไม่ได้มีแค่ข้าวชนิดเดียวด้วย

JAXA มีอาหารอวกาศที่เป็น ข้าวสุกแบบพิเศษ ซึ่งถูกออกแบบให้สามารถเติมน้ำร้อนแล้วคืนสภาพกลับมาเป็นข้าวสำหรับรับประทานได้ โดยมีทั้งข้าวขาว ข้าวผสมผัก ข้าวกับถั่วแดง และข้าวปั้นไส้แซลมอน เป็นต้น

ตัวอย่างเช่น ข้าวสุกธรรมดาสำหรับอวกาศชนิดหนึ่งบรรจุข้าวแห้ง 62 กรัม เมื่อเติมน้ำแล้วสามารถคืนสภาพเป็นประมาณ 162 กรัม และให้พลังงาน 228 กิโลแคลอรีต่อซอง

พูดง่าย ๆ คือ ยังเป็นข้าวอยู่ เพียงแต่ถูกเตรียมมาในรูปแบบที่เหมาะกับการเดินทางและการกินในอวกาศ

แล้วทำไมไม่เอาข้าวสวยขึ้นไปทั้งหม้อ?

เหตุผลสำคัญไม่ได้มีแค่เรื่องน้ำหนักของอาหาร แต่คือ สภาพแวดล้อมในการกิน

บนโลก ถ้าเราทำข้าวหก เม็ดข้าวก็จะตกลงพื้น แต่ในสภาวะไร้น้ำหนัก เศษอาหารสามารถลอยไปในห้องโดยสารได้

NASA ระบุว่าการออกแบบอาหารสำหรับภารกิจอวกาศต้องคำนึงถึงความปลอดภัย พื้นที่จัดเก็บ วิธีเตรียมอาหาร และความยากในการกินอาหารในสภาวะ microgravity โดยเฉพาะการลดเศษอาหารและของเสียที่อาจสร้างปัญหาให้กับระบบต่าง ๆ ของยาน

นี่เป็นเหตุผลเดียวกับที่ขนมปังธรรมดาเคยเป็นปัญหาในการเดินทางอวกาศ เพราะเศษขนมปังสามารถลอยออกมาและเข้าไปในอุปกรณ์หรือดวงตาของนักบินอวกาศได้ NASA จึงเล่าว่า “ตอร์ติญ่า” กลายเป็นทางเลือกที่เหมาะกว่า เพราะไม่สร้างเศษแบบขนมปังทั่วไป

วิธีเตรียมข้าวในอวกาศจึงไม่เหมือนที่บ้าน

ภาพรวมจะประมาณนี้

ข้าวที่ผ่านการเตรียมพิเศษ → บรรจุในซอง → เติมน้ำร้อน → รอให้คืนสภาพ → รับประทาน

วิธีนี้ช่วยลดปริมาณน้ำที่ต้องขนส่งตั้งแต่โลก และทำให้สามารถเก็บอาหารไว้ได้นานโดยไม่ต้องพึ่งตู้เย็นแบบเดียวกับบ้าน

NASA ระบุว่าอาหารสำหรับภารกิจ Artemis II มีทั้งอาหารพร้อมรับประทาน อาหารที่ต้องเติมน้ำ อาหารที่ผ่านกระบวนการทำให้เก็บได้นาน และอาหารที่ผ่านการฉายรังสีเพื่อความปลอดภัย โดยภารกิจต้องคำนึงถึงน้ำหนัก ปริมาตร และพลังงานที่มีอยู่อย่างจำกัด

ไม่ใช่แค่ข้าวที่คล้ายอาหารบนโลก

อาหารอวกาศยุคใหม่ไม่ได้มีหน้าตาเหมือน “อาหารก้อน” แบบภาพจำจากหนังเก่า ๆ

NASA ระบุว่าปัจจุบันลูกเรือ ISS สามารถเลือกอาหารได้หลากหลาย และมีทั้งอาหารที่ผ่านการทำให้แห้งแบบเยือกแข็ง อาหารที่ผ่านการทำให้คงตัวด้วยความร้อน ขนม เครื่องดื่ม และอาหารตามความชอบส่วนตัว

ส่วน JAXA ก็มีอาหารญี่ปุ่นสำหรับอวกาศจำนวนมาก ตั้งแต่ข้าวแกงกะหรี่ ข้าวผสมผัก ข้าวปั้นแซลมอน ไปจนถึงโจ๊กและบะหมี่ โดยแต่ละชนิดถูกปรับสูตรและวิธีบรรจุให้เหมาะกับการรับประทานในอวกาศ

ดังนั้นคำว่า “อาหารอวกาศ” ไม่ได้แปลว่าอาหารหน้าตาประหลาดเสมอไป

หลายเมนูยังคงเป็นอาหารที่คนบนโลกคุ้นเคย เพียงแต่ต้องผ่านกระบวนการทางอาหารและบรรจุภัณฑ์ที่เหมาะกับสภาพแวดล้อมพิเศษ

แล้วรสชาติยังเหมือนบนโลกไหม?

นี่เป็นอีกเรื่องที่น่าสนใจ

NASA ระบุว่าอาหารไม่ได้มีหน้าที่เพียงให้พลังงานและสารอาหาร แต่ยังเกี่ยวข้องกับความรู้สึกและสภาพจิตใจของนักบินอวกาศด้วย เพราะการได้กินอาหารที่ชอบหรืออาหารที่ทำให้นึกถึงบ้านสามารถช่วยเพิ่มความสบายใจระหว่างภารกิจระยะยาวได้

ขณะเดียวกัน JAXA ระบุว่าการพัฒนาอาหารญี่ปุ่นสำหรับอวกาศมีเป้าหมายให้นักบินอวกาศยังได้เพลิดเพลินกับรสชาติอาหารที่คุ้นเคยและช่วยลดความเครียดจากการอยู่ในอวกาศเป็นเวลานาน

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมอาหารอวกาศถึงไม่ได้คิดแค่ “กินให้อิ่ม” แต่ต้องคิดถึงเรื่อง กินแล้วอยากกินอีกด้วย

และข้าวไทยก็เคยไปอวกาศแล้ว

ประเด็นนี้ทำให้เรื่องใกล้ตัวขึ้นอีกนิด

ในภารกิจ Axiom Mission 4 ปี 2025 มีอาหารไทยรวมอยู่ในเมนูสำหรับนักบินอวกาศ โดยหน่วยงานภาครัฐไทยระบุเมนู เขียวหวานไก่และข้าวอบสมุนไพรไก่ เป็นอาหารไทยที่ถูกส่งขึ้นสู่อวกาศในภารกิจดังกล่าว

นั่นหมายความว่าแนวคิดเรื่อง “อาหารไทยบนโลก” กับ “อาหารที่กินในอวกาศ” ไม่ได้ห่างกันอย่างที่คิด

รสชาติและเมนูยังสามารถรักษาเอกลักษณ์ไว้ได้ เพียงแต่ต้องผ่านข้อกำหนดด้านความปลอดภัย อายุการเก็บรักษา โภชนาการ และความเหมาะสมกับสภาพไร้น้ำหนักเสียก่อน

สรุปแล้ว นักบินอวกาศกินข้าวเหมือนเราไหม?

เหมือนในแง่ที่ยังสามารถกินข้าวและอาหารที่มีลักษณะใกล้เคียงกับอาหารบนโลกได้

แต่ ไม่เหมือนในวิธีเตรียมและวิธีกิน

บนโลกเราเปิดหม้อ ตักข้าวใส่จาน แล้วนั่งกินได้ทันที

แต่ในอวกาศ ข้าวต้องถูกออกแบบให้เก็บได้นาน ใช้งานง่าย ปลอดภัย และไม่สร้างปัญหาจากเศษอาหารหรือของเหลวที่ลอยอยู่ในห้องโดยสาร

ดังนั้นมื้ออาหารของนักบินอวกาศอาจดูธรรมดามากเมื่อมองจากเมนู เช่น ข้าว แกง หรืออาหารสำเร็จรูป แต่เบื้องหลังข้าวหนึ่งซองกลับเต็มไปด้วยวิทยาศาสตร์ด้านอาหารและวิศวกรรม

สุดท้ายแล้ว สิ่งที่เปลี่ยนไปไม่ใช่ความต้องการที่จะกินอาหารเหมือนคนบนโลก แต่คือวิธีทำให้ “อาหารหนึ่งมื้อ” สามารถเดินทางออกจากโลกไปพร้อมกับมนุษย์ได้อย่างปลอดภัย