จีนมีพรมแดนทางบกติด 14 ประเทศ ครองสถิติสูงสุดร่วมกับรัสเซีย

ลองลากนิ้วไปตามแผนที่เอเชียจากชายฝั่งตะวันออกของจีนขึ้นไปทางเหนือ แล้ววกลงมาทางเอเชียกลางกับเทือกเขาหิมาลัย จะเห็นว่าดินแดนผืนใหญ่แห่งนี้อยู่ตรงจุดที่หลายภูมิภาคมาบรรจบกัน ด้านหนึ่งเป็นทะเลทรายและที่ราบกว้าง อีกด้านเป็นภูเขาหิมะ ขณะที่ทางใต้เปลี่ยนเป็นหุบเขา ป่าเขตร้อน และลุ่มน้ำสำคัญ

คำถามว่าประเทศใดมีแนวพรมแดนทางบกติดกับประเทศเพื่อนบ้านมากที่สุด จึงไม่ได้ดูแค่ขนาดพื้นที่ แต่ต้องกำหนดก่อนว่ากำลังนับอะไร คำว่าเพื่อนบ้านหมายถึงรัฐเอกราชหรือเขตปกครองพิเศษ และนับเฉพาะพรมแดนบนผืนดิน ไม่รวมเส้นแบ่งเขตทางทะเล

ภายใต้เกณฑ์ที่ใช้เปรียบเทียบกันทั่วไป คำตอบคือ จีน ซึ่งมีแนวพรมแดนทางบกติดต่อกับประเทศเอกราช 14 ประเทศ แต่สถิตินี้ไม่ได้เป็นของจีนเพียงประเทศเดียว เพราะรัสเซียก็มีเพื่อนบ้านทางบก 14 ประเทศเช่นกัน จึงถือเป็นสถิติสูงสุดร่วมกันของโลก

การนับนี้ดูจำนวนประเทศ ไม่ใช่จำนวนเส้นพรมแดนหรือความยาวเขตแดน บางแนวอาจพาดผ่านแม่น้ำ ทะเลสาบ หรือภูเขา และพรมแดนกับประเทศเดียวกันอาจแบ่งเป็นหลายช่วง แต่สุดท้ายจะนับเป็นหนึ่งประเทศต่อหนึ่งเพื่อนบ้าน

รายชื่อเพื่อนบ้านทางบกของจีนด้านเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ มองโกเลีย รัสเซีย และเกาหลีเหนือ พื้นที่บริเวณนี้มีทั้งทุ่งหญ้า ทะเลทรายโกบี ป่าสน และลุ่มน้ำที่อากาศต่างกันมากในแต่ละฤดูกาล แนวเขตแดนบางแห่งเป็นพื้นที่โล่ง บางแห่งใช้แม่น้ำหรือภูเขาเป็นเส้นแบ่งตามธรรมชาติ

มองโกเลียอยู่ทางตอนเหนือของจีน ส่วนรัสเซียมีพรมแดนกับจีนทั้งช่วงตะวันออกเฉียงเหนือและช่วงตะวันตกไกลออกไป โดยมีมองโกเลียคั่นกลางเป็นพื้นที่กว้าง ทำให้จีนเชื่อมต่อกับโลกเอเชียเหนือได้โดยตรง

ชายแดนจีนกับรัสเซียในบางช่วงใช้แม่น้ำเป็นแนวแบ่งเขต มองจากระยะไกลอาจเห็นเพียงผืนน้ำ ป่า และชุมชนคนละฝั่ง แต่เส้นสมมติบนแผนที่เชื่อมโยงกับกฎระเบียบ การเดินทาง การค้า และการจัดการพื้นที่ของรัฐสองประเทศ

เพื่อนบ้านจำนวนมากไม่ได้หมายความว่าทุกแนวพรมแดนจะเปิดให้เดินทางข้ามได้ง่าย แต่ละพื้นที่มีขั้นตอนตรวจคนเข้าเมือง เงื่อนไขด้านความมั่นคง และภูมิประเทศต่างกัน บางด่านอยู่ใกล้เมือง ขณะที่บางแนวอยู่บนภูเขาหรือทะเลทรายห่างไกลผู้คน

เมื่อเลื่อนแผนที่ไปทางตะวันตก จะพบเพื่อนบ้านรอบเขตซินเจียง ได้แก่ คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน ทาจิกิสถาน อัฟกานิสถาน และปากีสถาน บริเวณนี้มีเทือกเขาเทียนซาน ทะเลทราย และช่องเขาสูง การเดินทางระหว่างพื้นที่จึงพึ่งพาเส้นทางผ่านภูเขาและโอเอซิสมายาวนาน

ภูมิประเทศแบบเอเชียกลางทำให้พรมแดนจีนหลากหลายมากในระยะทางไม่กี่พันกิโลเมตร จากพื้นที่แห้งแล้งเปลี่ยนเป็นหุบเขาสูงที่มีหิมะ แล้วต่อเนื่องไปยังเส้นทางการค้าและการขนส่งระหว่างจีนกับประเทศรอบข้าง ตัวเลข 14 จึงสะท้อนทั้งตำแหน่งที่ตั้งและขนาดของภูมิประเทศ

ทางตอนใต้เป็นแนวพรมแดนที่เกี่ยวข้องกับเทือกเขาหิมาลัย จีนมีพรมแดนทางบกกับ อินเดีย เนปาล และภูฏาน ส่วนปากีสถานอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของแนวเทือกเขาเดียวกัน บริเวณนี้มีระดับความสูง อุณหภูมิ และสภาพอากาศต่างจากพื้นที่ราบของจีนอย่างชัดเจน

การมีพรมแดนร่วมกันไม่ได้แปลว่าประเด็นเขตแดนจะยุติลงทั้งหมด แนวพรมแดนบางช่วงระหว่างจีนกับอินเดีย รวมถึงพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับจีนกับภูฏาน ยังมีข้อพิพาทหรือการตีความแตกต่างกัน การนับ 14 ประเทศเป็นการนับตามความสัมพันธ์ทางภูมิศาสตร์ ไม่ได้หมายความว่าทุกจุดได้รับการปักปันและยอมรับตรงกันแล้ว

ถัดลงมาทางตะวันออกเฉียงใต้ ภูมิประเทศเปลี่ยนจากที่สูงและอากาศหนาวไปเป็นภูเขาสีเขียว หุบเขา และลุ่มน้ำ จีนมีพรมแดนทางบกกับ เมียนมา ลาว และเวียดนาม ทำให้ขอบเขตทางใต้เชื่อมต่อกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยตรง

แม่น้ำ ถนนภูเขา และช่องเขาตามแนวชายแดนเกี่ยวข้องกับการดำรงชีวิตของชุมชนสองฝั่ง พื้นที่บางแห่งเป็นจุดค้าขายและขนส่งสินค้า ส่วนบางแห่งเป็นเขตธรรมชาติที่เข้าถึงยาก เส้นพรมแดนจึงเกี่ยวข้องกับผู้คน ภาษา วัฒนธรรม และการเดินทาง ไม่ใช่เพียงรอยขีดบนแผนที่

รายชื่อทั้ง 14 ประเทศของจีนประกอบด้วย อัฟกานิสถาน ภูฏาน อินเดีย คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน ลาว มองโกเลีย เมียนมา เนปาล เกาหลีเหนือ ปากีสถาน รัสเซีย ทาจิกิสถาน และเวียดนาม รายชื่อชุดนี้เป็นเหตุผลที่จีนมักถูกยกให้เป็นประเทศที่มีเพื่อนบ้านทางบกมากที่สุดในโลก

ต้องแยกเพื่อนบ้านทางบกออกจากเพื่อนบ้านทางทะเล จีนมีประเทศและดินแดนใกล้กันทางทะเลอีกหลายแห่ง แต่ไม่ถูกนำมารวมกับตัวเลข 14 ขณะเดียวกันฮ่องกงกับมาเก๊ามีพรมแดนติดจีนแผ่นดินใหญ่จริง แต่เป็นเขตบริหารพิเศษของจีน ไม่ใช่รัฐเอกราช จึงไม่ถูกนับเพิ่มเป็นประเทศเพื่อนบ้าน

รัสเซียก็มี 14 ประเทศ ได้แก่ นอร์เวย์ ฟินแลนด์ เอสโตเนีย ลัตเวีย เบลารุส ยูเครน จอร์เจีย อาเซอร์ไบจาน คาซัคสถาน จีน มองโกเลีย เกาหลีเหนือ ลิทัวเนีย และโปแลนด์ โดยลิทัวเนียกับโปแลนด์ติดต่อผ่านเขตคาลินินกราดซึ่งแยกจากดินแดนหลักของรัสเซีย

ตัวเลขจากแต่ละรายการอาจต่างกัน หากมีการรวมเขตปกครองพิเศษ ดินแดนโพ้นทะเล รัฐที่มีสถานะรับรองไม่ทั่วถึง หรือพื้นที่พิพาท เกณฑ์ที่เทียบกันได้จึงควรนับรัฐเอกราชที่มีพรมแดนทางบกจริง และไม่นับเขตแดนทางทะเล

ดังนั้น หากต้องตอบชื่อประเทศตามคำถามทั่วไป คำตอบคือ จีน เพราะมีเพื่อนบ้านทางบก 14 ประเทศ แต่คำตอบที่แม่นยำที่สุดคือ จีนและรัสเซียครองสถิติร่วมกัน ตัวเลขนี้สะท้อนว่าตำแหน่งบนแผนที่กำหนดทั้งความหลากหลายของภูมิประเทศ เส้นทางติดต่อ และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้มากเพียงใด