ความหมาย “ยันต์มหาจักรพรรดิ์” ที่มา พิธี 108 รูป และความเชื่อที่สืบต่อกัน

ยันต์มหาจักรพรรดิ์ตราธิราช หรือที่เรียกกันว่า “ยันต์จักรพรรดิ์ตราธิราช” เป็นพระยันต์ที่ปรากฏในตำราและเรื่องเล่าของสายความเชื่อด้านวัตถุมงคลไทย โดยมีรายละเอียดเกี่ยวกับการจารอักขระ การสวดพระคาถา และพิธีกรรมขนาดใหญ่ที่ใช้พระสงฆ์จำนวนมาก

เรื่องราวเกี่ยวกับยันต์ชนิดนี้มีทั้งส่วนที่สัมพันธ์กับบุคคลและเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ และส่วนที่เป็นความเชื่อซึ่งสืบทอดกันในวงการพระเครื่องและไสยเวท ดังนั้นจึงควรแยกสองส่วนนี้ออกจากกันให้ชัดเจน

ตำนานที่เชื่อมโยงกับสมเด็จพระพนรัตน์และสมเด็จพระนเรศวร

เรื่องเล่าในสายวิชาระบุว่า สมเด็จพระพนรัตน์ วัดป่าแก้ว ในสมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นผู้วางหรือสืบทอดตำราพระยันต์มหาจักรพรรดิ์ตราธิราช และมีการกล่าวกันว่าท่านเคยจารตะกรุดถวายแด่ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช

อย่างไรก็ตาม ส่วนที่กล่าวถึงการจาร “ตะกรุดมหาจักรพรรดิ์ตราธิราช” ถวายโดยตรง ยังไม่พบหลักฐานประวัติศาสตร์ชั้นต้นที่ยืนยันได้ชัดเจน จึงควรถือเป็น เรื่องเล่าหรือความเชื่อในสายตำรา มากกว่าจะเขียนเป็นข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์

สิ่งที่มีหลักฐานรองรับมากกว่าคือเรื่องหลังยุทธหัตถี เมื่อสมเด็จพระนเรศวรทรงกริ้วนายทัพนายกองที่ตามเสด็จไม่ทัน และ สมเด็จพระพนรัตน์ได้ถวายพระพรขอพระราชทานอภัยโทษ ให้ข้าราชการเหล่านั้น ก่อนจะมีรับสั่งให้ไปตีเมืองทวายและตะนาวศรีเป็นการแก้ตัว เรื่องตอนนี้ปรากฏอยู่ในพงศาวดารที่นำมาเผยแพร่ในระบบวชิรญาณด้วย

ขณะเดียวกัน รายละเอียดของเหตุการณ์ยุทธหัตถีเองมีหลักฐานหลายชุด ทั้งไทย พม่า และตะวันตก ซึ่งบอกเล่ารายละเอียดแตกต่างกัน กรมศิลปากรจึงชี้ให้เห็นว่าการอ่านเรื่องดังกล่าวควรพิจารณาที่มาของหลักฐานแต่ละประเภทประกอบกัน

พระยันต์ 108 และอิติปิโสรัตนมาลา

ตามตำราที่ใช้กันในสายความเชื่อ ยันต์มหาจักรพรรดิ์เป็นยันต์ตาราง 108 ช่อง และสัมพันธ์กับพระคาถา อิติปิโสรัตนมาลา 108 บท

การนับ 108 ในต้นฉบับแบ่งเป็น

• พระพุทธคุณ 56

• พระธรรมคุณ 38

• พระสังฆคุณ 14

รวมเป็น 108

ในขั้นตอนการจารยันต์ ตามตำราระบุว่าการลงอักขระแต่ละตำแหน่งสัมพันธ์กับการสวดพระคาถา โดยมีการนำบทพระปริตรและพระคาถาอื่น ๆ มาใช้ประกอบพิธีด้วย

นี่เป็นเหตุผลที่พิธีมหาจักรพรรดิ์ตราธิราชถูกบรรยายในสายตำราว่าเป็นพิธีใหญ่และมีขั้นตอนซับซ้อน ไม่ใช่เพียงการนำแผ่นโลหะมาเขียนยันต์แล้วม้วนเป็นตะกรุดเท่านั้น

#ยันต์จักรพรรดิตราธิราช

พิธีมหาจักรพรรดิ์ตราธิราชตามตำรา

รายละเอียดที่สืบทอดกันระบุว่า สถานที่ประกอบพิธีจะต้องจัดเป็นมณฑลพิธี มีเครื่องประกอบพิธี เช่น ผ้าขาว ราชวัติ ฉัตร ธง และสายสิญจน์ พร้อมแผ่นโลหะสำหรับจารพระยันต์

โลหะที่กล่าวถึงมีทั้ง ทองคำ เงิน และทองแดง ขณะที่หัวใจของพิธีคือการอาราธนาพระเถระคณาจารย์มาร่วมเจริญพระพุทธมนต์จำนวน 108 รูป

ในคติของพิธี ตัวเลข 108 ยังถูกเชื่อมโยงกับพระพุทธเจ้า 28 พระองค์ และพระอสีติมหาสาวก 80 รูป รวมเป็น 108 ตามแนวอธิบายที่ใช้ในสายพิธีกรรมดังกล่าว แหล่งข้อมูลในวงการพระเครื่องที่บันทึกรายละเอียดพิธีนี้ก็กล่าวถึงพระสงฆ์อย่างน้อย 108 รูปเช่นกัน

ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่ยึดถือตำราแบบเคร่งครัดจึงเห็นว่า การเรียกวัตถุมงคลว่า “ตะกรุดมหาจักรพรรดิ์ตราธิราช” ไม่ได้พิจารณาเพียงรูปยันต์ แต่ยังให้ความสำคัญกับวิธีประกอบพิธี จำนวนพระสงฆ์ และขั้นตอนการจารตามแบบที่สืบต่อกันมา

พุทธคุณและอานุภาพในมุมของความเชื่อ

ในสายความเชื่อ ตะกรุดมหาจักรพรรดิ์ได้รับการยกย่องว่าเป็นวัตถุมงคลชั้นสูง โดยเชื่อกันว่ามีพุทธคุณครอบคลุมหลายด้าน ทั้งความเป็นสิริมงคล ความก้าวหน้า โชคลาภ การคุ้มครอง และความแคล้วคลาด

ตำราและคำบอกเล่าบางสายยังกล่าวถึงผลด้านทรัพย์สิน หน้าที่การงาน สุขภาพ ตลอดจนการป้องกันอันตรายหรือสิ่งที่ผู้ศรัทธาเชื่อว่าเป็นอำนาจลึกลับ

อย่างไรก็ตาม เรื่องเหล่านี้เป็น ความเชื่อทางศาสนาและวัฒนธรรม ไม่ใช่ผลที่สามารถรับรองหรือพิสูจน์ได้ว่าการพกตะกรุดจะทำให้ร่ำรวย เลื่อนตำแหน่ง รักษาโรค หรือป้องกันอุบัติเหตุได้ ผู้บูชาจึงไม่ควรใช้วัตถุมงคลแทนการดูแลสุขภาพ การวางแผนการเงิน หรือการระมัดระวังความปลอดภัยในชีวิตจริง

อีกด้านหนึ่งที่ปรากฏชัดในคำสอนเกี่ยวกับตะกรุดชนิดนี้คือ แม้ผู้ครอบครองจะเป็นบุคคลทั่วไป ก็ถูกเน้นย้ำให้ ประพฤติตนดี มีความกตัญญู ทำมาหากินสุจริต รักษาศีลธรรม และไม่เบียดเบียนผู้อื่น ซึ่งเป็นสาระที่ต้นฉบับให้ความสำคัญไม่น้อยไปกว่าเรื่องพุทธคุณของตัววัตถุมงคล

การเก็บรักษาตามธรรมเนียมความเชื่อ

เนื่องจากผู้ศรัทธาถือว่าตะกรุดมหาจักรพรรดิ์เป็นของสูง ตามธรรมเนียมจึงนิยมเก็บไว้ในที่เหมาะสม หากนำติดตัวก็มักใช้วิธีแขวนคอหรือสะพายเป็นสังวาล และหลีกเลี่ยงการนำไปไว้ในบริเวณต่ำหรือไม่เหมาะสม

แนวปฏิบัตินี้เป็นส่วนหนึ่งของธรรมเนียมการเคารพวัตถุมงคล ไม่ใช่ข้อกำหนดทางวิทยาศาสตร์หรือหลักคำสอนทางพุทธศาสนาที่ใช้เหมือนกันทุกสำนัก

พิธีมหาจักรพรรดิ์ที่มีการกล่าวถึงในยุคต่าง ๆ

แหล่งข้อมูลในวงการพระเครื่องมีการรวบรวมลำดับการจัดสร้างหรือประกอบพิธีมหาจักรพรรดิ์ตราธิราชไว้หลายครั้ง ตั้งแต่สมัยอยุธยาถึงรัตนโกสินทร์ โดยมักกล่าวถึง

• สมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เชื่อมโยงกับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดป่าแก้ว

• สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยระบุชื่อพระพรหมมุนี วัดปากน้ำประสบ

• สมัยรัชกาลที่ 5 ที่วัดประดู่โรงธรรม หรือวัดประดู่ทรงธรรม

• การสร้างโดยอาจารย์เฮง ไพรวัลย์ ราว พ.ศ. 2484

• พิธีที่วัดปรินายก เมื่อวันที่ 30 มีนาคม พ.ศ. 2500

• พิธีจักรพรรดิมหาพุทธาภิเษกที่พระวิหารพระพุทธชินราช จ.พิษณุโลก วันที่ 19–20 มกราคม พ.ศ. 2515

• การจัดสร้างที่พุทธอุทยานธรรมโกศล โดยหลวงพ่อสมภพ เตชปุญโญ ใน พ.ศ. 2525

• พิธีที่พระวิหารพระพุทธชินราช จ.พิษณุโลก วันที่ 2–3 พฤษภาคม พ.ศ. 2542

สำหรับพิธี พ.ศ. 2515 แหล่งข้อมูลสายพระเครื่องระบุว่า อาจารย์เทพย์ สาริกบุตร และ พระครูญาณวิจักษณ์ หรือพระอาจารย์ผ่อง วัดจักรวรรดิราชาวาส เป็นเจ้าพิธี มีพระสวดคาถาจักรพรรดิตราธิราช 108 รูป และพระเกจิอาจารย์นั่งปรก 109 รูป

อย่างไรก็ตาม รายการข้างต้นส่วนหนึ่งเป็นการรวบรวมจากแหล่งข้อมูลในวงการพระเครื่อง มิใช่หลักฐานปฐมภูมิที่ได้รับการตรวจสอบทางประวัติศาสตร์ครบทุกครั้ง จึงเหมาะจะใช้ในฐานะ ประวัติการสืบทอดตามตำราและวงการวัตถุมงคล มากกว่าการยืนยันว่าเหตุการณ์ทุกตอนเกิดขึ้นตามรายละเอียดดังกล่าวโดยปราศจากข้อโต้แย้ง

นั่นจึงเป็นเสน่ห์ของ “ยันต์มหาจักรพรรดิ์ตราธิราช” ที่มีทั้งมิติของพระคาถา พิธีกรรม ประวัติศาสตร์ และความศรัทธาซ้อนทับอยู่ด้วยกัน ผู้สนใจจึงควรมองทั้งสองด้าน คือเคารพความเชื่อของผู้ศรัทธา ขณะเดียวกันก็แยกสิ่งที่เป็นหลักฐานประวัติศาสตร์ออกจากเรื่องเล่าและคำบอกต่อให้ชัดเจน