กรมการจัดหางานระบุไทยมีแรงงานจากอาเซียน 3.14 ล้านคน ขณะที่ ILO ระบุมี 4.04 ล้านคน

กรมการจัดหางานระบุไทยมีแรงงานจากอาเซียน 3.14 ล้านคน ขณะที่ ILO ระบุมี 4.04 ล้านคน เป็นชาวกัมพูชาที่กลับบ้านไป 7.8 แสนคนจากความขัดแย้งที่ชายแดน

การอพยพของแรงงานกัมพูชาเผยให้เห็นความเปราะบางของโมเดลแรงงานไทย

หลังจากความขัดแย้งชายแดนกับกัมพูชาเมื่อปีที่แล้ว แรงงานอพยพหลายแสนคนได้ออกจากประเทศไทย เผยให้เห็นว่าเศรษฐกิจบางส่วนพึ่งพาแรงงานข้ามพรมแดนมากเพียงใด

ไทยพยายามบรรเทาปัญหาด้วยการยึดแรงงานที่อยู่ในประเทศไว้ โดยเฉพาะแรงงานสัญชาติเมียนมา แต่ตัวเลขจากองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) และคำเตือนจากกลุ่มนายจ้าง ชี้ให้เห็นปัญหาที่ลึกกว่านั้น นั่นคือ กำลังแรงงานที่สร้างขึ้นจากความใกล้ชิดทางภูมิศาสตร์ ความคุ้นเคย และต้นทุนการเดินทางต่ำ ไม่สามารถทดแทนได้อย่างรวดเร็วด้วยการต่ออายุใบอนุญาต

ขนาดของการอพยพ

ตัวเลขที่แท้จริงของการอพยพแรงงานกัมพูชายังเป็นที่ถกเถียง เนื่องจากวิธีการคำนวณที่แตกต่างกัน

เมื่อเดือนมีนาคมปีที่แล้ว กรมการจัดหางานของไทยบันทึกแรงงานกัมพูชาที่มีใบอนุญาตถูกกฎหมาย 495,271 คน ซึ่งน้อยกว่าแรงงานเมียนมามาก โดยเมียนมามีจำนวน 2.27 ล้านคน จากแรงงานถูกกฎหมายทั้งหมด 3.14 ล้านคนจาก 9 ประเทศในอาเซียน ขณะที่การวิเคราะห์ของกระทรวงแรงงานที่เผยแพร่ 6 เดือนต่อมา อ้างตัวเลขของกัมพูชาว่ามีผู้กลับบ้าน 780,000 คน รวมถึงแรงงานผิดกฎหมายและสมาชิกครอบครัว

สำหรับนายจ้างไทย ปัญหาไม่ได้อยู่ที่จำนวนคนที่ออกไป แต่อยู่ที่ว่าใครยังอยู่และพร้อมทำงาน รายงานของรอยเตอร์สในเดือนพฤษภาคมระบุว่า วิบูลย์ สุภการพงษ์กุล รองประธานหอการค้าไทย กล่าวว่าจำนวนแรงงานกัมพูชาลดลงจาก 550,000 คน เหลือเพียง 194,000 คน

คณะกรรมการร่วมภาคเอกชน 3 สถาบัน (กกร.) เตือนว่าการขาดแคลนแรงงานกระทบภาคเกษตรตามฤดูกาล การผลิต การก่อสร้าง การท่องเที่ยว และภาคบริการ รวมถึงความเสี่ยงต่อการเก็บเกี่ยวผลไม้ โลจิสติกส์ส่งออกข้าว และผลผลิตโรงงาน

มาตรการต่ออายุใบอนุญาต

สอดคล้องกับข้อเรียกร้องดังกล่าว คณะรัฐมนตรีได้ขยายอนุญาตทำงานให้แรงงานเมียนมา ลาว และเวียดนามที่มีคุณสมบัติเหมาะสม จนถึงวันที่ 11 ธันวาคม 2570

ตัวเลขจาก ILO แสดงให้เห็นว่าไทยมีแรงงานอพยพที่มีเอกสารถูกต้อง 4.04 ล้านคน ณ เดือนพฤษภาคม แต่มีเพียง 545,153 คนที่เข้ามาผ่านบันทึกความเข้าใจ (MOU) ทวิภาคี ขณะที่กว่า 3.5 ล้านคนทำงานภายใต้มติคณะรัฐมนตรีที่ให้สิทธิ์อยู่และทำงานได้

นักวิเคราะห์ด้านแรงงานระบุว่า การต่ออายุใบอนุญาตเป็นมาตรการรักษาเสถียรภาพ แต่ไม่ใช่กลยุทธ์ทดแทนที่แท้จริง เพราะอาจช่วยโรงงาน ฟาร์ม และธุรกิจบริการหลีกเลี่ยงความสั่นคลอนได้ แต่ไม่ได้เติมเต็มตำแหน่งงานในพื้นที่ชายแดนตะวันออกที่แรงงานกัมพูชาหายไป

องค์กรพัฒนาเอกชน Migrant Workers Rights Network (MWRN) ชี้ว่ามาตรการล่าสุดไม่ได้เปิดช่องทางถูกกฎหมายสำหรับแรงงานที่สัญญา 4 ปีหมดอายุ หรือผู้ที่เข้ามาทางช่องทางนอกระบบ

การขยายแหล่งแรงงาน

ไทยพยายามกระจายแหล่งแรงงาน โดยเมื่อเดือนสิงหาคมปีที่แล้ว รัฐบาลไทยอนุมัติการนำเข้าแรงงานศรีลังกาเบื้องต้น 10,000 คน แต่การลงนามระดับรัฐมนตรีที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในไตรมาสเดียวกันยังไม่เป็นผล

ILO ชี้ว่าจากมุมมองของไทย การรับแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านจะได้เปรียบกว่า เพราะการนำเข้าจากแหล่งอื่นมีค่าตั๋วเครื่องบินเพิ่มเติม ซึ่งนายจ้างไทยอาจไม่ยินดีรับภาระ

ปัญหาจากเมียนมา

เมียนมายังคงเป็นแหล่งแรงงานสำคัญที่สุดของไทย โดยเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม ไทยและเมียนมาลงนามบันทึกความเข้าใจฉบับปรับปรุงด้านความร่วมมือแรงงาน อย่างไรก็ตาม MWRN ระบุว่าข้อตกลงนี้ "ไม่มีความหมายที่แท้จริง" สำหรับแรงงานเมียนมา

เส้นทางเข้าไทยยังมีค่าใช้จ่ายสูงขึ้นและอันตรายมากขึ้น แรงงานต้องเดินทางทางอากาศเพราะเส้นทางทางบกไม่ปลอดภัย ค่าบริการนายหน้าสำหรับการข้ามพรมแดนนอกระบบเริ่มต้นที่ประมาณ 30,000 บาท (1,000 ดอลลาร์สหรัฐ) และค่าธรรมเนียมนายหน้าและเอเจนซีเริ่มต้นที่ประมาณ 8 ล้านจ๊าต (2,000 ดอลลาร์สหรัฐ) นอกจากนี้ ชายอายุ 18–35 ปียังถูกจำกัดไม่ให้ออกนอกประเทศเนื่องจากกฎหมายเกณฑ์ทหาร

ไทยโต้ข้อกล่าวหาของ UN

ในอีกบทความหนึ่ง ไทยออกมาโต้แย้งอย่างเต็มที่ต่อความเห็นของผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิมนุษยชนของ UN ที่เยือนกัมพูชาเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ซึ่งพบว่ายังมีผู้พลัดถิ่น 20,000 คนจากสงครามชายแดน

ไทยและกัมพูชาปะทะกันในสงครามชายแดนสั้นแต่นองเลือดในเดือนกรกฎาคมและธันวาคมปีที่แล้ว มีผู้เสียชีวิตหลายสิบคน และประชาชนกว่า 1 ล้านคนต้องพลัดถิ่น การหยุดยิงในเดือนธันวาคม 2568 ยังคงมีผลอยู่ แม้จะมีการปะทะเป็นครั้งคราว ตามแนวชายแดน 800 กิโลเมตรที่ขณะนี้มีรั้ว ตู้คอนเทนเนอร์ และลวดหนามกั้นอยู่

ทอม แอนดรูส์ ผู้รายงานพิเศษของ UN ด้านสิทธิมนุษยชนในกัมพูชา สรุปว่ามีชาวกัมพูชาพลัดถิ่น 650,000 คน โดยอย่างน้อย 20,000 คนยังไม่สามารถกลับบ้านได้เนื่องจากกองกำลังรักษาความปลอดภัยของไทยยังอยู่ในพื้นที่แม้จะมีข้อตกลงหยุดยิง ซึ่งไทยปฏิเสธว่าข้อสรุปดังกล่าวมีความไม่ถูกต้อง และไม่มีความพยายามตรวจสอบข้อมูลกับฝ่ายไทยก่อน