คังคุไบ ตัวจริงจากกามธิปุระ จากหญิงถูกหลอกสู่ผู้ต่อสู้เพื่อศักดิ์ศรีคนทำงานบริการทางเพศ

ภาพหญิงในส่าหรีสีขาว ยืนอยู่กลางตรอกแคบของมุมไบ พร้อมจุดแดงบนหน้าผากและแววตาที่ไม่ยอมก้มหัวให้ใคร กลายเป็นภาพจำของคนดูทั่วโลกหลังภาพยนตร์คังคุไบเข้าฉาย แต่เบื้องหลังความสง่างามบนจอ มีชีวิตของคนจริงคนหนึ่งที่เต็มไปด้วยการถูกหลอก การถูกขาย การต่อรองกับผู้มีอำนาจ และการพยายามทำให้คนในกามธิปุระได้รับการมองเห็นในฐานะมนุษย์

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่คังคุไบเป็นราชินีแห่งย่านโคมแดงจริงหรือไม่ แต่คือ ใครกันที่ทำให้หญิงสาวคนหนึ่งต้องเดินเข้าสู่โลกนั้นตั้งแต่แรก และเหตุใดคนที่เคยถูกบังคับให้ทำงานบริการทางเพศ จึงกลายเป็นคนที่ลุกขึ้นพูดเรื่องสิทธิของผู้หญิงในอาชีพเดียวกัน

เรื่องของคังคุไบไม่ได้มีแค่ความแกร่งของคนคนหนึ่ง แต่สะท้อนสังคมที่ทำให้คนบางกลุ่มถูกผลักออกไปอยู่ในพื้นที่มืด แล้วค่อยหันกลับมาตำหนิว่าเหตุใดจึงอยู่ในความมืด

ชีวิตเริ่มต้นจากความฝันธรรมดา

ข้อมูลเกี่ยวกับคังคุไบไม่ได้มาจากเอกสารร่วมสมัยจำนวนมาก เรื่องราวส่วนใหญ่ถูกรวบรวมภายหลังจากคำบอกเล่า หนังสือ และบทความข่าว จึงมีรายละเอียดบางส่วนที่แตกต่างกันไปตามแหล่งข้อมูล แต่แกนหลักของเรื่องค่อนข้างตรงกัน คังคุไบมีชื่อกำเนิดว่า กังกา ฮาร์จีวันดาส เป็นชาวกาฐิยาวาร์ในรัฐคุชราตของอินเดีย ครอบครัวมีฐานะและมีการศึกษา ความฝันในวัยสาวคือการเดินทางไปมุมไบเพื่อเข้าสู่วงการภาพยนตร์

ช่วงวัยประมาณสิบหกปี คังคุไบเดินทางออกจากบ้านไปกับชายคนรัก ซึ่งให้คำสัญญาว่าจะพาไปเริ่มต้นชีวิตใหม่ในเมืองใหญ่ แต่ความฝันกลับกลายเป็นกับดัก เมื่อชายคนนั้นนำตัวไปขายให้กับซ่องในกามธิปุระ เรื่องนี้เป็นบาดแผลสำคัญของชีวิต เพราะผู้หญิงคนหนึ่งไม่ได้เลือกเส้นทางนั้นด้วยอิสระตั้งแต่ต้น หากถูกใช้ความรัก ความไว้ใจ และความฝันเป็นเครื่องมือ

กามธิปุระในเวลานั้นเป็นหนึ่งในย่านเก่าแก่ของมุมไบ เต็มไปด้วยผู้คนจากหลายภูมิภาค อาคารแออัด ธุรกิจริมถนน และสถานบริการทางเพศที่ดำรงอยู่ท่ามกลางความยากจน เมื่อคังคุไบถูกพาเข้าไปในพื้นที่นั้น การเอาตัวรอดไม่ได้หมายถึงการมีเงินเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงการรู้ว่าใครมีอำนาจ ใครคุ้มครองใคร และกฎข้อไหนที่คนตัวเล็กต้องยอมรับแม้ไม่เคยสมัครใจ

จากหญิงสาวที่ถูกขาย คังคุไบค่อยๆ กลายเป็นเจ้าของซ่องที่มีอิทธิพลในกามธิปุระ คำว่าอิทธิพลในที่นี้ไม่ได้เกิดจากภาพลักษณ์สวยงามแบบในหนังเท่านั้น แต่เกิดจากการมีเครือข่าย การกล้าต่อรอง และการสามารถปกป้องคนในพื้นที่ได้บางส่วน เรื่องเล่าหลายฉบับระบุว่าคังคุไบเคยถูกชายชื่อเชากัต ข่าน ปาทาน เอาเปรียบและทำร้าย จึงไปขอความช่วยเหลือจากคาริม ลาลา ผู้มีอำนาจในโลกอาชญากรรมมุมไบ

เรื่องราวการผูกสายราคีเพื่อแสดงความเป็นพี่น้องกับคาริม ลาลา กลายเป็นเหตุการณ์ที่ถูกเล่าต่อกันอย่างกว้างขวาง จากจุดนั้นคังคุไบได้รับการคุ้มครองและมีสถานะที่คนในย่านเกรงใจมากขึ้น แต่ประเด็นนี้ควรถูกมองอย่างระมัดระวัง เพราะการมีผู้มีอิทธิพลคอยคุ้มครองไม่ได้แปลว่าชีวิตปลอดภัย หรือทำให้ระบบที่กดทับคนทำงานบริการทางเพศหายไป มันเพียงสะท้อนว่าในสังคมที่กฎหมายและรัฐเข้าไม่ถึง คนจำนวนหนึ่งอาจต้องพึ่งเครือข่ายอำนาจนอกระบบเพื่อเอาชีวิตรอด

จากเจ้าของซ่องสู่คนที่พูดเรื่องสิทธิ

สิ่งที่ทำให้ชื่อคังคุไบถูกจดจำ ไม่ได้อยู่ที่ความสัมพันธ์กับโลกใต้ดินเพียงด้านเดียว เรื่องเล่าจากหนังสือ มาเฟีย ควีนส์ ออฟ มุมไบ ระบุว่าคังคุไบพยายามช่วยผู้หญิงที่ถูกบังคับเข้าสู่อาชีพนี้ หากมีโอกาสก็ช่วยส่งตัวกลับบ้านหรือหาทางไม่ให้ถูกบังคับซ้ำ นอกจากนี้ยังสนับสนุนให้คนทำงานมีวันหยุดประจำสัปดาห์ ต่อรองเรื่องการถูกคุกคามตามท้องถนน และพูดถึงการศึกษาและอนาคตของเด็กที่เติบโตในย่านดังกล่าว

นี่เป็นจุดที่ทำให้เรื่องของคังคุไบซับซ้อนขึ้น เพราะคังคุไบไม่ได้เป็นภาพแทนของผู้บริสุทธิ์ที่หลุดพ้นจากโลกสีเทา และก็ไม่ใช่ตัวละครที่ควรถูกยกย่องเพียงเพราะมีอำนาจ เครือข่าย และเงินทอง ชีวิตจริงเต็มไปด้วยความย้อนแย้ง คนคนเดียวอาจเป็นทั้งผู้ที่เคยถูกทำร้าย ผู้บริหารพื้นที่ ผู้ต่อรองกับอาชญากร และผู้ที่พยายามทำให้คนอื่นในระบบเดียวกันได้รับความเป็นธรรมมากขึ้น

มีเรื่องเล่าว่าคังคุไบเคยขึ้นเวทีที่อาซาด ไมดาน เพื่อพูดถึงสถานะของคนทำงานบริการทางเพศ และเรียกร้องให้สังคมมองคนกลุ่มนี้อย่างเท่าเทียม นอกจากนี้ยังมีการเล่าถึงการพยายามเข้าพบผู้นำทางการเมืองเพื่อคัดค้านแนวคิดที่จะย้ายซ่องออกจากพื้นที่ แต่รายละเอียดเรื่องการพบผู้นำประเทศและคำปราศรัยหลายส่วนยังไม่มีหลักฐานร่วมสมัยมารองรับอย่างชัดเจน จึงควรใช้คำว่าเป็นเรื่องเล่าหรือข้อมูลที่ถูกรายงานภายหลัง ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้ทุกบรรทัด

ความไม่แน่นอนของหลักฐานไม่ได้ทำให้ประเด็นเรื่องสิทธิหมดความหมาย ตรงกันข้าม มันช่วยเตือนว่าชีวิตของคนชายขอบมักถูกบันทึกไว้น้อยกว่าชีวิตของผู้มีอำนาจ เมื่อเรื่องราวถูกส่งต่อผ่านคำบอกเล่า รายละเอียดจึงอาจถูกเติมสีสัน ถูกขยาย หรือถูกจัดวางใหม่ตามมุมมองของผู้เล่า สิ่งที่ยังเห็นได้ชัดคือคนทำงานบริการทางเพศต้องเผชิญทั้งการตีตรา ความรุนแรง การถูกเอาเปรียบทางเศรษฐกิจ และการเข้าไม่ถึงเอกสารหรือบริการของรัฐ

หนังเล่าเรื่องจริงแค่ไหน

ภาพยนตร์คังคุไบ กำกับโดยสัญชัย ลีลา ภันสาลี เข้าฉายในปี 2022 นำแสดงโดยอาเลีย บาตต์ และดัดแปลงจากหนึ่งบทในหนังสือ มาเฟีย ควีนส์ ออฟ มุมไบ ของเอส ฮุสเซน ซาอิดี กับเจน บอร์เกส หนังเลือกเล่าเส้นทางชีวิตของคังคุไบผ่านโครงสร้างแบบภาพยนตร์ดราม่า มีทั้งฉากปะทะ ฉากความรัก ฉากการเมือง และฉากประกาศศักดิ์ศรีต่อหน้าสังคม

นั่นหมายความว่าหนังไม่ใช่สารคดี และไม่ควรใช้ทุกฉากเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ภาพยนตร์ต้องย่อเวลา รวมเหตุการณ์ เปลี่ยนจังหวะของตัวละคร และสร้างบทสนทนาเพื่อให้คนดูติดตามได้ง่าย การพบเจอผู้มีอำนาจ ความสัมพันธ์กับกลุ่มอาชญากรรม รวมถึงรายละเอียดเกี่ยวกับการต่อสู้ในกามธิปุระ จึงควรถูกแยกออกจากข้อมูลที่มีหลักฐานจริง

ก่อนเข้าฉาย หนังยังถูกคัดค้านทางกฎหมายจากคนที่อ้างว่าเป็นสมาชิกครอบครัวของคังคุไบ โดยโต้แย้งว่าการนำเสนอในฐานะโสเภณีและราชินีมาเฟียทำให้ชื่อเสียงของบุคคลจริงเสียหาย รวมถึงมีเสียงคัดค้านจากคนในกามธิปุระที่กังวลว่าหนังจะทำให้คนทั้งย่านถูกเหมารวมว่าเกี่ยวข้องกับธุรกิจบริการทางเพศ ศาลสูงบอมเบย์ไม่สั่งระงับการฉาย หนังจึงออกสู่โรงภาพยนตร์ตามกำหนด

ความสำเร็จของหนังส่วนหนึ่งมาจากการนำเสนอคนทำงานบริการทางเพศในฐานะคนที่มีความคิด มีความกล้า มีครอบครัว มีความฝัน และมีสิทธิ์ต่อรองกับสังคม ไม่ใช่เพียงภาพของเหยื่อหรือวัตถุในสายตาคนอื่น หลังหนังออกฉาย คนทำงานบริการทางเพศในมุมไบจำนวนหนึ่งออกมาพูดถึงความรู้สึกที่ได้เห็นชีวิตของคนในอาชีพเดียวกันถูกเล่าด้วยน้ำเสียงที่เห็นอกเห็นใจมากขึ้น แม้บางคนก็วิจารณ์ว่าหนังแต่งเติมความสวยงามให้กามธิปุระเกินจริงจนทำให้ความยากลำบากในชีวิตจริงถูกลดทอน

คังคุไบจึงไม่ควรถูกจำเพียงว่าเป็นหญิงผู้ยิ่งใหญ่แห่งซ่อง หรือหญิงที่มีมิตรเป็นนักเลงผู้ทรงอำนาจ ภาพที่สำคัญกว่านั้นคือการเปลี่ยนสถานะจากคนที่ถูกขาย ไปเป็นคนที่พยายามกำหนดเงื่อนไขบางอย่างให้ชีวิตตัวเองและคนรอบข้าง แม้พื้นที่ที่ยืนอยู่จะเต็มไปด้วยความรุนแรง ความเหลื่อมล้ำ และกฎที่ไม่เป็นธรรม

เรื่องนี้ยังทิ้งคำถามไว้กับสังคมว่า หากคนทำงานบริการทางเพศถูกมองเป็นมนุษย์ตั้งแต่ต้น ต้องมีเอกสาร มีสิทธิได้รับความปลอดภัย มีโอกาสให้ลูกเรียนหนังสือ และสามารถขอความช่วยเหลือจากรัฐได้โดยไม่ถูกดูถูก ชีวิตของคังคุไบอาจไม่จำเป็นต้องกลายเป็นตำนานที่เล่าผ่านภาพยนตร์ในภายหลัง แต่จะกลายเป็นหลักฐานว่าระบบที่เป็นธรรมสามารถป้องกันไม่ให้คนจำนวนมากต้องต่อสู้เพียงลำพัง