แมวอาจปฏิบัติกับมนุษย์คล้ายเพื่อนแมวตัวใหญ่ แต่ไม่ได้หมายความว่ามันคิดว่าเราเป็นแมวจริงๆ

ในสายตาแมว มนุษย์อาจไม่ได้มีตำแหน่งว่าเจ้านายอย่างที่หลายคนคิด

ภาพจำยอดนิยมที่ว่า แมวมองมนุษย์เป็นแมวยักษ์สองขาที่หาอาหารเองไม่เป็น ฟังแล้วทั้งน่ารักและเข้ากับนิสัยแมวดีเสียจนกลายเป็นเรื่องเล่าที่แพร่หลายมาก แต่ถ้าแยกส่วนที่มีหลักฐานออกจากมุกขำๆ จะพบว่าความจริงน่าสนใจกว่านั้นอีก

แมวรู้ว่ามนุษย์ไม่เหมือนแมวตัวอื่น

แมวสามารถแยกแยะมนุษย์แต่ละคนได้ รับรู้เสียงของคนคุ้นเคย และปรับพฤติกรรมตามสถานการณ์ จึงไม่มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ที่จะสรุปว่าสมองแมวเข้าใจว่ามนุษย์คือแมวชนิดเดียวกับตัวเองแบบตรงตัว

สิ่งที่นักพฤติกรรมสัตว์พบกลับเป็นอีกแบบ คือเวลาสร้างความสัมพันธ์กับมนุษย์ แมวมักใช้ ภาษาสังคมชุดเดียวกับที่ใช้กับแมวที่มันไว้ใจ เช่น เดินเข้ามาพร้อมหางตั้ง ถูหัวหรือแก้มกับตัว นอนใกล้ เลียขน หรือเอาหน้ามาชนเบาๆ พฤติกรรมพวกนี้พบได้ในการเข้าสังคมระหว่างแมวด้วยกันเช่นกัน

ตรงนี้เองที่เป็นต้นกำเนิดแนวคิดว่า มนุษย์อาจเป็นเหมือนสมาชิกตัวโตประหลาดๆ ในวงสังคมของแมว

John Bradshaw นักสัตววิทยาที่ศึกษาเรื่องพฤติกรรมแมวเสนอข้อสังเกตว่า แมวไม่ได้เปลี่ยนรูปแบบการเข้าสังคมกับมนุษย์มากเท่าสุนัข กล่าวง่ายๆ คือแมวรู้ว่าคนตัวใหญ่กว่า หน้าตาไม่เหมือน และเดินสองขา แต่เมื่ออยากแสดงความเป็นมิตร มันยังหยิบวิธีแบบแมวมาใช้กับคนอยู่ดี

แล้วเรื่องมนุษย์หาอาหารไม่เป็นล่ะ

ประโยคนี้เป็นมุกต่อยอดมากกว่าข้อสรุปทางวิทยาศาสตร์ แมวบางตัวคาบหนู จิ้งจก แมลง หรือของเล่นมาไว้ใกล้คน จนเกิดคำอธิบายสนุกๆ ว่ามันเห็นมนุษย์เป็นนักล่าฝีมือแย่จึงเอาอาหารมาสอน แต่ยังไม่มีหลักฐานหนักแน่นพอจะฟันธงว่าความคิดในหัวแมวเป็นแบบนั้นจริง

เหตุผลของการนำเหยื่อกลับบ้านอาจเกี่ยวกับหลายอย่าง ทั้งการเลือกพื้นที่ปลอดภัยสำหรับจัดการเหยื่อ สัญชาตญาณการล่า หรือพฤติกรรมที่เชื่อมโยงกับพื้นที่คุ้นเคย การตีความว่าเป็นของฝากจึงน่ารักได้ แต่อย่าเพิ่งถือว่าเป็นคำแปลจากสมองแมวแบบคำต่อคำ

สิ่งที่น่าสนใจกว่าคำว่าเจ้านาย

แมวไม่ได้สร้างความสัมพันธ์กับคนในรูปแบบคำสั่งชัดเจนเหมือนภาพที่มนุษย์มักนึกถึงเวลาใช้คำว่าเจ้าของ มันเรียนรู้ว่าใครให้อาหาร ใครเล่นด้วย ใครแตะตัวแล้วสบายใจ ใครเปิดประตูให้ และตรงไหนในบ้านปลอดภัย จากประสบการณ์เหล่านี้จึงเกิดความคุ้นเคย ความไว้วางใจ และความผูกพัน

งานศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างแมวกับมนุษย์หลายชิ้นพบว่า แมวมีพฤติกรรมทางสังคมต่อคนอย่างซับซ้อน มันเข้าหาบางคนมากกว่าคนอื่น เริ่มและหยุดการสัมผัสได้ตามอารมณ์ และใช้ทั้งเสียง กลิ่น ท่าทาง รวมถึงระยะห่างเพื่อควบคุมการเข้าสังคม

• เอาหัวหรือแก้มมาถู เป็นพฤติกรรมสร้างความคุ้นเคยและแลกเปลี่ยนกลิ่น

• หางตั้งเวลาเดินเข้าหา มักสัมพันธ์กับการทักทายอย่างเป็นมิตร

• มานอนใกล้ สะท้อนว่าพื้นที่ตรงนั้นและคนตรงหน้ามีความปลอดภัยในระดับหนึ่ง

• เลียตัวคน อาจคล้ายพฤติกรรมแต่งขนทางสังคมที่แมวใช้กับสมาชิกที่คุ้นเคย

มองจากมุมนี้ บ้านจึงไม่ได้มีภาพง่ายๆ ว่า คนเป็นเจ้านายและแมวเป็นลูกน้อง แต่คล้ายพื้นที่สังคมขนาดเล็กที่แมวเรียนรู้สมาชิกแต่ละรายและเลือกวิธีปฏิบัติต่างกัน

ส่วนประโยคว่า มนุษย์คือแมวยักษ์เดินสองขาที่ล่าอาหารไม่เป็น เก็บไว้เล่าเป็นมุกได้เต็มที่ เพียงแค่เติมเครื่องหมายดอกจันในใจว่า ส่วนแมวยักษ์มีรากจากข้อสังเกตด้านพฤติกรรม แต่ส่วนหาอาหารไม่เป็นยังเป็นการตีความแบบมนุษย์เสียมากกว่า

ความน่ารักจึงอยู่ตรงที่ แมวอาจรู้ดีว่าคนไม่ใช่แมว แต่เวลาจะบอกว่าไว้ใจ มันกลับเลือกใช้ภาษาที่เก่าแก่และคุ้นเคยที่สุดของตัวเอง นั่นก็คือภาษาที่แมวใช้กับสมาชิกในวงสังคมของมัน