รัสเซียมีพื้นที่ใหญ่กว่าพื้นผิวดาวพลูโตทั้งดวงจริงหรือไม่

เรื่องนี้ฟังเหมือนเกร็ดอวกาศสุดเหลือเชื่อ แต่ตัวเลขกลับรองรับจริง

ลองนึกภาพแผนที่รัสเซียที่ทอดยาวจากยุโรปตะวันออก ข้ามไซบีเรีย ไปจนเกือบถึงอะแลสกา แล้วเอาพื้นที่ทั้งหมดนั้นไปเทียบกับดาวพลูโตทั้งดวง ผลที่ออกมาน่าสนใจมาก เพราะตามตัวเลขที่หน่วยงานหลักเผยแพร่ พื้นที่ประเทศรัสเซียมีค่ามากกว่าพื้นที่ผิวทั้งหมดของดาวพลูโตเล็กน้อย

ตัวเลขสองชุดที่ทำให้เห็นภาพทันที

ข้อมูลพื้นที่ประเทศของธนาคารโลกระบุค่าพื้นที่ผิวของรัสเซียไว้ราว 17.1 ล้านตารางกิโลเมตร โดยนิยามดังกล่าวรวมพื้นที่แผ่นดิน แหล่งน้ำภายในประเทศ และทางน้ำชายฝั่งบางส่วน ขณะที่ข้อมูลขององค์การนาซาระบุพื้นที่ผิวดาวพลูโตประมาณ 16.65 ล้านตารางกิโลเมตร

เมื่อนำมาเทียบตรงๆ รัสเซียจึงใหญ่กว่าราว 450,000 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 2.7 เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ผิวดาวพลูโต ตัวเลขส่วนต่างนี้ไม่ใช่น้อยๆ เพราะมีขนาดใกล้เคียงกับพื้นที่ของประเทศขนาดกลางทั้งประเทศได้เลย

แต่มีจุดสำคัญที่ต้องเข้าใจก่อน

คำว่า “พื้นที่ของรัสเซีย” กับ “พื้นที่ผิวของดาวพลูโต” ไม่ได้หมายถึงการวัดวัตถุแบบเดียวกันเสียทีเดียว รัสเซียเป็นพื้นที่สองมิติบนพื้นผิวโลก ส่วนพื้นที่ผิวของดาวพลูโตหมายถึงพื้นที่รอบวัตถุทรงกลมทั้งดวง ตั้งแต่ด้านที่หันมาทางโลกไปจนถึงด้านหลังที่มองไม่เห็นในเวลาเดียวกัน

พูดให้ง่ายที่สุดคือ ถ้าสามารถลอกพื้นผิวดาวพลูโตออกมาแล้วคลี่เป็นแผ่นราบ พื้นที่ทั้งหมดของแผ่นนั้นจะอยู่ที่ประมาณ 16.65 ล้านตารางกิโลเมตร ขณะที่อาณาเขตของรัสเซียกินพื้นที่ราว 17.1 ล้านตารางกิโลเมตร

ทำไมดาวพลูโตถึงมีพื้นผิวน้อยขนาดนั้น

ภาพถ่ายอวกาศมักทำให้ดาวพลูโตดูเหมือนโลกอีกใบ ทั้งมีภูเขา ที่ราบน้ำแข็ง หลุมอุกกาบาต และภูมิประเทศหลากหลาย แต่ขนาดจริงเล็กกว่าที่ความรู้สึกจากภาพถ่ายบอกมาก เส้นรอบวงบริเวณเส้นศูนย์สูตรของดาวพลูโตอยู่ที่ประมาณ 7,232 กิโลเมตร เท่านั้น ขณะที่โลกมีเส้นรอบวงบริเวณเส้นศูนย์สูตรประมาณ 40,000 กิโลเมตร

ตรงนี้เองที่ทำให้การเปรียบเทียบกับรัสเซียชวนสะดุดใจ รัสเซียไม่ได้ใหญ่กว่าดาวพลูโตในแง่เส้นผ่านศูนย์กลางหรือปริมาตร เพราะการเปรียบเทียบแบบนั้นคนละเรื่องกัน สิ่งที่มากกว่าคือ ตัวเลขพื้นที่อาณาเขตของรัสเซียเมื่อเทียบกับพื้นที่ผิวทั้งหมดของดาวพลูโต

• รัสเซียมีพื้นที่ประมาณ 17.1 ล้านตารางกิโลเมตร

• ดาวพลูโตมีพื้นที่ผิวประมาณ 16.65 ล้านตารางกิโลเมตร

• รัสเซียจึงมากกว่าประมาณ 0.45 ล้านตารางกิโลเมตร

• การเปรียบเทียบนี้พูดถึง “พื้นที่” ไม่ใช่ขนาดสามมิติหรือปริมาตร

เกร็ดนี้บอกอะไรได้มากกว่าเรื่องประเทศไหนใหญ่

สมองมักประเมินขนาดจากหมวดหมู่ที่คุ้นเคย คำว่า “ประเทศ” ฟังดูเหมือนพื้นที่ส่วนเล็กๆ ของดาวเคราะห์ ส่วนคำว่า “ดาว” ทำให้นึกถึงวัตถุขนาดมหึมาโดยอัตโนมัติ พอเอาตัวเลขจริงมาวางข้างกัน ภาพจำจึงพลิกทันที

อีกด้านหนึ่ง เกร็ดนี้ช่วยให้เห็นความมหึมาของรัสเซียชัดกว่าการบอกเพียงว่าเป็นประเทศที่มีพื้นที่กว้างใหญ่ที่สุดในโลก อาณาเขตทอดผ่านหลายเขตเวลา ครอบคลุมภูมิประเทศตั้งแต่ป่าไทกา ทุนดรา เทือกเขา ที่ราบ ไปจนถึงพื้นที่ชายฝั่งอาร์กติก การบอกว่าใหญ่กว่าแคนาดาหรือจีนอาจยังไม่สร้างภาพในหัวเท่ากับประโยคว่า ถ้าคลี่พื้นผิวดาวพลูโตทั้งดวงออกมา รัสเซียยังมีพื้นที่มากกว่าเล็กน้อย

ที่น่าสนใจคือข้อมูลขนาดดาวพลูโตเคยมีความไม่แน่นอนสูงกว่าปัจจุบัน การสำรวจระยะใกล้ช่วยให้วัดขนาดได้แม่นยำขึ้น ดังนั้นตัวเลขจากแหล่งข้อมูลต่างยุคอาจไม่ตรงกันทุกหลัก เมื่อใช้ข้อมูลของนาซาที่ระบุพื้นที่ผิวประมาณ 16.65 ล้านตารางกิโลเมตร การเปรียบเทียบนี้จึงผ่านแบบเฉียดๆ ไม่ใช่ชนะกันหลายเท่าตัว

รัสเซียไม่ได้ใหญ่เท่าดาวพลูโต แต่พื้นที่ประเทศใหญ่กว่าพื้นผิวดาวพลูโตทั้งดวงเล็กน้อย