พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ทรงสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย

คำตอบคือ “พ่อขุนศรีอินทราทิตย์” พระมหากษัตริย์พระองค์แรกแห่งอาณาจักรสุโขทัย

ชื่อของพระองค์มักปรากฏในบทเรียนประวัติศาสตร์ไทยคู่กับคำว่า “ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์พระร่วง” และถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของสุโขทัยในฐานะอาณาจักรที่มีผู้ปกครองของตนเอง

ก่อนขึ้นครองราชย์ พระองค์มีพระนามว่า “พ่อขุนบางกลางหาว” ส่วนพ่อขุนผาเมืองเป็นเจ้าเมืองราด ทั้งสองมีบทบาทร่วมกันในการต่อสู้กับขอมสบาดโขลญลำพง ซึ่งเข้ามามีอำนาจเหนือเมืองสุโขทัยในช่วงเวลานั้น เมื่อยึดเมืองสุโขทัยกลับคืนมาได้ พ่อขุนผาเมืองได้ยกเมืองสุโขทัยให้พ่อขุนบางกลางหาวปกครอง พร้อมพระนาม “ศรีอินทรบดินทราทิตย์” ซึ่งต่อมารู้จักกันในพระนามพ่อขุนศรีอินทราทิตย์

ตรงนี้มีรายละเอียดที่ควรจำ เพราะข้อสอบมักสลับชื่อบุคคลให้สับสน โดยเฉพาะระหว่าง “พ่อขุนศรีอินทราทิตย์” “พ่อขุนผาเมือง” และ “พ่อขุนรามคำแหงมหาราช” หากโจทย์ถามว่าใครเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์แรกของสุโขทัย ให้ตอบพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ส่วนพ่อขุนรามคำแหงมหาราชเป็นกษัตริย์พระองค์สำคัญในยุคต่อมา ไม่ใช่ผู้สถาปนาอาณาจักร

ช่วงเวลาการสถาปนาสุโขทัยโดยทั่วไปมักกล่าวถึงราวพุทธศตวรรษที่ 18 หรือประมาณกลางคริสต์ศตวรรษที่ 13 แต่การระบุปี พ.ศ. 1792 แบบตายตัวพบได้มากในตำราเรียนรุ่นเดิม ขณะที่การศึกษาประวัติศาสตร์ต้องพิจารณาหลักฐานและการตีความประกอบกัน จึงควรแยกระหว่าง “ข้อสรุปที่ใช้ตอบคำถามทั่วไป” กับ “รายละเอียดเรื่องปีที่ยังต้องอาศัยการวิเคราะห์หลักฐาน”

ความสำคัญของเหตุการณ์นี้ไม่ได้อยู่แค่การเปลี่ยนผู้ปกครองเมืองหนึ่งเมือง แต่สะท้อนการเปลี่ยนโครงสร้างอำนาจในบริเวณลุ่มน้ำยมตอนบน เมื่อกลุ่มผู้นำท้องถิ่นสามารถสร้างฐานอำนาจและขยายเครือข่ายเมืองได้ สุโขทัยจึงค่อย ๆ มีสถานะเด่นขึ้น และราชวงศ์พระร่วงก็กลายเป็นราชวงศ์ที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ไทยยุคต้น

หากต้องจำแบบสั้นที่สุด ให้ผูกชื่อสองชื่อเข้าด้วยกันว่า “พ่อขุนบางกลางหาว = พ่อขุนศรีอินทราทิตย์” แล้วจำหน้าที่ว่า “กษัตริย์พระองค์แรกแห่งสุโขทัย” วิธีนี้ช่วยลดความสับสนเวลาพบพระนามเดิมกับพระนามหลังขึ้นครองราชย์ในข้อสอบคนละข้อ

อีกจุดที่มักจำผิดคือการคิดว่าพ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงเป็นผู้ก่อตั้งสุโขทัย เพราะพระนามของพระองค์ปรากฏในบทเรียนบ่อยกว่า ความจริงพ่อขุนรามคำแหงมหาราชเป็นพระราชโอรสของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ และขึ้นครองราชย์ภายหลัง โดยยุคของพระองค์มีหลักฐานสำคัญเกี่ยวกับการเมือง การค้า ศาสนา และวัฒนธรรมของสุโขทัย จึงทำให้พระนามโดดเด่นมาก แต่ลำดับการก่อตั้งต้องย้อนกลับไปที่พ่อขุนศรีอินทราทิตย์

ดังนั้น หากเจอคำถามตรง ๆ ว่า “พระมหากษัตริย์พระองค์แรก ผู้ทรงสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย มีพระนามว่าอะไร” คำตอบที่ใช้ในแบบเรียนและข้อสอบทั่วไปคือ “พ่อขุนศรีอินทราทิตย์” หรือพระนามเดิม “พ่อขุนบางกลางหาว” นั่นเอง