มีปืนถูกกฎหมายต้องรู้ ป.3 ป.4 ป.12 ต่างกันอย่างไร มาตรการล่าสุดคุมอะไรบ้าง

การที่ประชาชนจะซื้อ มี หรือใช้อาวุธปืนอย่างถูกกฎหมายในประเทศไทย ไม่ได้หมายความว่าเพียงมีปืนที่ขึ้นทะเบียนแล้วจะสามารถพกพาหรือใช้งานได้ทุกกรณี เพราะกฎหมายแยกใบอนุญาตแต่ละประเภทออกจากกัน ทั้งการซื้อ การมีและใช้ รวมถึงการพกพาอาวุธปืนติดตัว

กฎหมายหลักที่ใช้ควบคุมเรื่องนี้คือ พระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน พ.ศ. 2490 โดยมี กระทรวงมหาดไทย และ กรมการปกครอง เป็นหน่วยงานสำคัญในการกำกับงานทะเบียนและการอนุญาต

อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ในปี 2569 มีมาตรการควบคุมเพิ่มเติมหลายส่วน จึงต้องแยกระหว่าง “กฎหมายที่ใช้อยู่” กับ “มาตรการระงับหรือควบคุมชั่วคราว” ให้ชัดเจน

ป.3 ใบอนุญาตให้ซื้อหรือรับโอนอาวุธปืน

ใบ ป.3 คือใบอนุญาตให้ซื้อหรือรับโอนอาวุธปืนหรือเครื่องกระสุนปืน ไม่ใช่ใบอนุญาตให้ครอบครองปืนได้ตลอดไป โดยตามกฎหมายใบอนุญาตให้ซื้อมีอายุ 6 เดือนนับแต่วันออก

เมื่อซื้อหรือรับโอนอาวุธปืนแล้ว จะต้องดำเนินการด้านทะเบียนเพื่อขอใบอนุญาตให้มีและใช้อาวุธปืน หรือ ใบ ป.4 ตามขั้นตอนที่กำหนด

แต่ตามมาตรการเร่งด่วนที่มีรายงานล่าสุดวันที่ 12 สิงหาคม 2569 กรมการปกครองให้ระงับโครงการปืนสวัสดิการใหม่ และ ระงับการออกใบ ป.3 เป็นการชั่วคราว พร้อมตรวจสอบกระบวนการเกี่ยวกับใบอนุญาตและอาวุธปืนในระบบเพิ่มเติม

ป.4 ใบอนุญาตให้มีและใช้อาวุธปืน

ใบ ป.4 เป็นใบอนุญาตให้มีและใช้อาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืน โดยใบอนุญาตปกติมีอายุตลอดเวลาที่ผู้ได้รับอนุญาตยังเป็นเจ้าของอาวุธปืนนั้น ส่วนใบอนุญาตให้มีและใช้แบบชั่วคราวมีอายุ 6 เดือนนับแต่วันออก ตามมาตรา 23 ของ พ.ร.บ.อาวุธปืนฯ

สิ่งสำคัญที่มักเข้าใจผิดคือ มีใบ ป.4 ไม่ได้หมายความว่าสามารถพกปืนออกไปในที่สาธารณะได้ตามต้องการ เพราะการครอบครองกับการพกพาเป็นคนละเรื่องกัน

รัฐบาลย้ำเมื่อวันที่ 12 สิงหาคม 2569 เช่นกันว่า การมีอาวุธปืนที่มีทะเบียนถูกต้องไม่ได้ทำให้ผู้ถือสามารถนำปืนไปพกพาหรือใช้เมื่อใดก็ได้ และมาตรการปัจจุบันยังรวมถึงการตรวจสอบใบอนุญาตและอาวุธปืนที่อยู่ในระบบด้วย

ป.12 ใบอนุญาตให้มีอาวุธปืนติดตัว

ส่วน ใบ ป.12 เป็นใบอนุญาตสำหรับการมีอาวุธปืนติดตัว หรือที่คนทั่วไปเรียกว่าใบอนุญาตพกพาปืน ซึ่งตามกฎหมายปกติมีอายุ 1 ปีนับแต่วันออก

แต่ปัจจุบันมีคำสั่ง ระงับการออกใบ ป.12 เป็นการชั่วคราวทั่วประเทศ มีกำหนด 1 ปี ตั้งแต่วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 ถึง 19 กุมภาพันธ์ 2570

ดังนั้น การมีใบ ป.4 จึงไม่ควรถูกตีความว่าเท่ากับมีสิทธิพกปืนติดตัวในเมือง หมู่บ้าน หรือสถานที่สาธารณะ

ใครบ้างที่อาจไม่ได้รับใบอนุญาต

การยื่นคำขอไม่ได้หมายความว่านายทะเบียนจะต้องอนุญาตเสมอไป ผู้ขอต้องไม่มีลักษณะต้องห้ามตามกฎหมาย โดยมาตรา 13 กำหนดข้อห้ามหลายกรณี เช่น ผู้ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ผู้ไม่มีอาชีพและรายได้ ผู้ไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง ผู้มีความประพฤติร้ายแรงที่อาจกระทบต่อความสงบเรียบร้อย รวมถึงบุคคลที่มีประวัติความผิดบางประเภท

แนวทางของกรมการปกครองยังให้พิจารณาเรื่องภูมิลำเนาและระยะเวลาที่มีถิ่นที่อยู่ในท้องที่ รวมถึงตรวจสอบคุณสมบัติของผู้ยื่นคำขอตามกฎหมายก่อนอนุญาต

การมีอาวุธปืนจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการยื่นเอกสาร แต่ขึ้นอยู่กับ คุณสมบัติ เหตุผลความจำเป็น และดุลพินิจของนายทะเบียนตามกรอบกฎหมาย ด้วย

รัฐบาลไม่ได้ประกาศ “ห้ามครอบครองปืน 100%” แล้ว

ประเด็นนี้ต้องแยกให้ชัด เพราะมีข้อมูลบางส่วนที่อาจทำให้เข้าใจว่าไทยระงับใบอนุญาตปืนทุกประเภทและจะไม่ให้ประชาชนถือครองปืนอีกต่อไป

ข้อมูลจากรัฐบาลเมื่อวันที่ 12 สิงหาคม 2569 ระบุว่า ขณะนี้ยังอยู่ระหว่างจัดทำรายละเอียดเกี่ยวกับแนวทางและกฎหมายใหม่ และการสรุปว่ารัฐบาลจะ “ห้าม 100%” ในทุกกรณี ยังไม่ใช่ข้อสรุปของกฎหมายที่ประกาศใช้แล้ว

มาตรการที่ยืนยันในขณะนี้คือการควบคุมเข้มขึ้นหลายด้าน ทั้งการระงับโครงการปืนสวัสดิการใหม่ การระงับและตรวจสอบการออก ป.3 การตรวจสอบอาวุธและใบอนุญาตในระบบ การควบคุมผู้ค้าและเครื่องกระสุน ตลอดจนการระงับออก ป.12 ตามระยะเวลาที่กำหนด

ดังนั้น ผู้ที่มีอาวุธปืนหรือกำลังดำเนินการเกี่ยวกับใบอนุญาต ควรตรวจสอบมาตรการล่าสุดจากกรมการปกครองหรือนายทะเบียนท้องที่โดยตรง เพราะมาตรการในช่วงนี้ยังมีการปรับและทบทวนอย่างต่อเนื่อง