นครรัฐวาติกันเล็กกว่าสวนเซ็นทรัลพาร์กแต่มีสถานะเป็นประเทศเต็มตัว

ประเทศทั้งประเทศเล็กกว่าสวนสาธารณะกลางนิวยอร์ก

นครรัฐวาติกันมีพื้นที่ประมาณ 0.44 ตารางกิโลเมตร หรือราว 44 เฮกตาร์ จึงครองตำแหน่งประเทศเอกราชที่มีพื้นที่เล็กที่สุดในโลกแบบแทบไม่มีคู่แข่ง ลองเทียบกับเซ็นทรัลพาร์กในนครนิวยอร์กที่มีพื้นที่ประมาณ 3.41 ตารางกิโลเมตร จะเห็นภาพทันทีว่าเซ็นทรัลพาร์กใหญ่กว่าวาติกันราว 7–8 เท่า

แต่คำว่าเล็กในที่นี้หมายถึงพื้นที่ ไม่ได้หมายถึงความสำคัญ

วาติกันตั้งอยู่ภายในกรุงโรม ประเทศอิตาลี ถ้ามองแผนที่จะเหมือนพื้นที่ขนาดจิ๋วที่โดนเมืองใหญ่โอบล้อมเอาไว้ทุกด้าน แต่ภายในเส้นเขตแดนนั้นมีองค์ประกอบของรัฐอยู่จริง ทั้งดินแดน การปกครอง กฎหมาย และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ โดยมีสมเด็จพระสันตะปาปาเป็นประมุข

ทำไมพื้นที่เล็กแค่นี้ถึงกลายเป็นประเทศได้

เรื่องนี้ต้องย้อนกลับไปถึงความสัมพันธ์อันยาวนานระหว่างสันตะสำนักกับรัฐอิตาลี หลังการรวมชาติอิตาลีในคริสต์ศตวรรษที่ 19 เกิดข้อพิพาทเรื่องสถานะและอำนาจเหนือดินแดนอยู่หลายสิบปี จนกระทั่งปี ค.ศ. 1929 มีการทำ สนธิสัญญาลาเตรัน ระหว่างสันตะสำนักกับราชอาณาจักรอิตาลี อิตาลียอมรับอธิปไตยของนครรัฐวาติกัน และวาติกันจึงมีสถานะรัฐเอกราชตามข้อตกลงดังกล่าว

จุดที่น่าสนใจคือ นครรัฐวาติกัน กับ สันตะสำนัก ไม่ใช่คำที่ใช้แทนกันได้ทุกกรณี วาติกันคือรัฐและดินแดน ส่วนสันตะสำนักคือศูนย์กลางการปกครองของคริสตจักรคาทอลิกและเป็นผู้ดำเนินความสัมพันธ์ทางการทูตกับประเทศต่างๆ ความแตกต่างเล็กๆ ตรงนี้ช่วยอธิบายได้ว่า เหตุใดอิทธิพลทางการทูตและศาสนาที่ออกมาจากพื้นที่เพียงไม่กี่สิบเฮกตาร์จึงกว้างไกลไปทั่วโลก

ถ้าเดินเข้าไปข้างในจะเจออะไร

พื้นที่เล็กไม่ได้แปลว่าข้างในมีแค่อาคารสองสามหลัง สถานที่สำคัญระดับโลกกระจุกตัวอยู่ที่นี่อย่างหนาแน่น ทั้ง มหาวิหารเซนต์ปีเตอร์ จัตุรัสเซนต์ปีเตอร์ พิพิธภัณฑ์วาติกัน และโบสถ์น้อยซิสทีน ซึ่งมีผลงานศิลปะและสถาปัตยกรรมที่เกี่ยวพันกับประวัติศาสตร์ยุโรปมาหลายศตวรรษ

• พื้นที่ทั้งประเทศประมาณ 0.44 ตารางกิโลเมตร

• มีขนาดเล็กกว่าเซ็นทรัลพาร์กอย่างชัดเจน

• ตั้งอยู่ภายในกรุงโรมและมีอิตาลีล้อมรอบ

• ถือกำเนิดในรูปแบบรัฐปัจจุบันจากสนธิสัญญาลาเตรัน ค.ศ. 1929

• เป็นที่ตั้งของศูนย์กลางคริสตจักรคาทอลิก

สิ่งที่วาติกันทำให้เห็นชัดมากคือ ขนาดประเทศไม่ได้เป็นตัวกำหนดน้ำหนักของประเทศบนเวทีโลก หากใช้พื้นที่เป็นเกณฑ์เพียงอย่างเดียว วาติกันเล็กจนสวนสาธารณะขนาดใหญ่หลายแห่งแซงได้สบาย แต่เมื่อมองผ่านประวัติศาสตร์ ศาสนา ศิลปะ การทูต และความหมายที่มีต่อชาวคาทอลิกทั่วโลก พื้นที่ไม่ถึงครึ่งตารางกิโลเมตรกลับมีบทบาทที่วัดด้วยตารางกิโลเมตรไม่ได้เลย

เรื่องนี้ยังชวนให้แยกคำว่า ประเทศใหญ่ ออกจากคำว่า ประเทศสำคัญ เพราะสองอย่างนี้ไม่จำเป็นต้องเดินไปด้วยกัน ประเทศอาจมีภูเขา แม่น้ำ และเมืองกินพื้นที่มหาศาล แต่มีบทบาทระหว่างประเทศไม่มากนัก ขณะที่วาติกันแทบไม่มีพื้นที่ให้ขยายเมืองตามความหมายทั่วไป กลับมีเครือข่ายทางศาสนาและการทูตเชื่อมโยงออกไปทั่วโลก

สวนสาธารณะหนึ่งแห่งอาจใหญ่กว่าทั้งประเทศได้ แต่พื้นที่บนแผนที่ไม่ได้บอกทั้งหมดว่าประเทศนั้นมีอิทธิพลเพียงใด