โกหกขาว vs โกหกดำ ต่างกันยังไง? ทำไมโกหกเหมือนกัน แต่ "สี" และ "เจตนา" ถึงต่างกันฟ้ากับเหว!

โกหกขาว vs โกหกดำ ต่างกันยังไง? ทำไมโกหกเหมือนกัน แต่ "สี" และ "เจตนา" ถึงต่างกันฟ้ากับเหว!

เคยสงสัยกันไหมครับว่า คำว่าโกหกก็คือการพูดไม่จริงเหมือนกันแท้ๆ แต่ทำไมคนเราถึงต้องเอา "สี" มาแบ่งประเภทของการโกหกออกเป็น "โกหกขาว (White Lie)" กับ "โกหกดำ (Black Lie)"? แล้วคำพวกนี้มันมีที่มาจากไหน จิตวิทยาเบื้องหลังคืออะไรกันแน่? วันนี้เรามาเจาะลึกเรื่องนี้กันครับ!

1. ทำไมต้องเป็น "สีขาว" และ "สีดำ"?

การใช้สีมาเปรียบเทียบ เกิดจากการตีกรอบความหมายเชิงสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมและจิตวิทยาครับ:

 * สีขาว (White): สื่อถึง ความบริสุทธิ์ ความปรารถนาดี ไร้พิษภัย และความนุ่มนวล

 * สีดำ (Black): สื่อถึง ความมืดมิด เจตนาร้าย ความอันตราย และการปิดบังซ่อนเร้น

เมื่อนำมาใช้กับคำว่า "โกหก" จึงเป็นการแยกประเภทตาม "เจตนา (Intent)" และ "ผลลัพธ์ (Outcome)" ที่เกิดขึ้นกับผู้ฟังนั่นเอง

2. "โกหกขาว" (White Lie) คืออะไร?

โกหกขาว หมายถึง การพูดความจริงไม่หมด หรือพูดเรื่องที่ไม่เป็นความจริง โดยมี "เจตนาเพื่อปกป้องความรู้สึกของผู้อื่น" หรือเพื่อรักษาบรรยากาศ ไม่ได้ทำไปเพื่อผลประโยชน์ส่วนตัวของคนพูดเลยแม้แต่น้อย

ตัวอย่างในชีวิตประจำวัน:

 * แฟนถามว่า "ชุดนี้ใส่แล้วอ้วนไหม?" ทั้งที่ดูอึดอัดไปนิด แต่คุณตอบว่า "ไม่นะ ดูดีออก" (เพราะไม่อยากให้เขาเสียความมั่นใจในงานสำคัญ)

 * หมอบอกคนไข้โรคร้ายแรงด้วยน้ำเสียงและคำพูดที่ให้ความหวัง เพื่อไม่ให้คนไข้หมดไฟในการใช้ชีวิต

 * บอกเด็กๆ ว่า "ซานตาคลอสมีจริง" เพื่อรักษาจินตนาการและความสุขในวัยเด็ก

ในทางจิตวิทยา โกหกขาวถือเป็น "น้ำมันหล่อลื่นทางสังคม (Social Lubricant)" ที่ช่วยให้มนุษย์เราอยู่ร่วมกันได้อย่างราบรื่นโดยไม่กระทบกระทั่งกันเกินไป

3. "โกหกดำ" (Black Lie) คืออะไร?

โกหกดำ คือ การโกหกในรูปแบบที่เป็นพิษที่สุด หมายถึง การพูดเท็จโดยมี "เจตนาเพื่อผลประโยชน์ของตัวเอง หรือเพื่อทำลายผู้อื่น" คนพูดรู้ดีว่าการโกหกนี้จะสร้างความเสียหายหรือความเจ็บปวดให้คนฟัง แต่ก็ยังเลือกที่จะทำ

ตัวอย่างในชีวิตประจำวัน:

 * การเอาผิดไปโยนให้เพื่อนร่วมงาน เพื่อให้ตัวเองพ้นความผิด

 * การหลอกลวงต้มตุ๋น เอาเงินเก็บทั้งชีวิตของคนอื่นมาเป็นของตัวเอง

 * การนอกใจแฟนแล้วโกหกซ้ำๆ เพื่อเก็บไว้ทั้งสองคน

โกหกดำคือสิ่งที่สังคมตราหน้าว่าเลวร้าย เพราะมันตั้งอยู่บนพื้นฐานของ ความเห็นแก่ตัว (Egoism) และการหลอกลวง (Deception)

4. โกหกเทาๆ (Grey Lie): พื้นที่กึ่งกลางที่ก้ำกึ่ง!

นอกจากขาวกับดำแล้ว ในทางจิตวิทยายุคใหม่ยังมีคำว่า "โกหกสีเทา" (Grey Lie) อีกด้วยครับ!

มันคือการโกหกเพื่อปกป้องตัวเองจากความเดือดร้อนเล็กๆ น้อยๆ โดยไม่ได้มีเจตนาร้ายจะทำลายใคร แต่ก็ไม่ได้ทำเพื่อคนอื่น เช่น การโกหกหัวหน้าว่า "รถติดมาก" ทั้งที่ตัวเองแค่นอนตื่นสาย หรือบอกเพื่อนว่า "ติดธุระ ไปไม่ได้" ทั้งที่จริงแค่ไม่อยากออกจากบ้าน

สรุปแล้ว... โกหกขาวถือว่า "ไม่ผิด" จริงหรือ?

ถึงแม้ "โกหกขาว" จะทำไปเพราะหวังดี แต่เหรียญย่อมมีสองด้านเสมอครับ เพราะในบางครั้ง การโกหกขาวที่มากเกินไปอาจกลายเป็นการ "ตัดโอกาสในการรับรู้ความจริง" ของอีกฝ่าย และถ้าวันหนึ่งความจริงถูกเปิดเผย ความไว้ใจ (Trust) ก็อาจจะถูกพังทลายลงอยู่ดี

ดังนั้น ประโยคที่ว่า "พูดความจริงถนอมน้ำใจ ดีกว่าโกหกขาวเพื่อให้สบายใจไปวันๆ" ก็ยังคงเป็นเรื่องจริงที่ใช้ได้เสมอครับ!