สถานที่ที่มีแผ่นดินไหวบ่อยที่สุดในโลก เกิดขึ้นทุกๆ ไม่กี่นาที!

สถานที่ที่แผ่นดินไหวถี่ที่สุดในโลก? บางพื้นที่สั่นแทบทุกไม่กี่นาที เพราะโลกใต้เท้ายัง “ขยับ” ตลอดเวลา

ถ้ามีใครบอกว่า มีสถานที่บางแห่งบนโลกที่เกิดแรงสั่นสะเทือน แทบทุกไม่กี่นาที ฟังดูเหมือนเมืองที่ผู้คนต้องอยู่กับแผ่นดินไหวทั้งวัน

แต่เรื่องจริงน่าสนใจกว่านั้น เพราะแรงสั่นสะเทือนจำนวนมากมีขนาดเล็กมากจนคนแทบไม่รู้สึก ต้องอาศัยเครื่องวัดแผ่นดินไหวจึงจะตรวจพบ

หนึ่งในพื้นที่ที่มีชื่อเสียงมากเรื่องแผ่นดินไหวถี่คือ ประเทศไอซ์แลนด์ โดยเฉพาะบริเวณคาบสมุทร Reykjanes ทางตะวันตกเฉียงใต้ ซึ่งตั้งอยู่บนแนวรอยต่อของแผ่นเปลือกโลกและยังมีระบบภูเขาไฟที่กำลังเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่อง

✦ ไอซ์แลนด์ตั้งอยู่ตรงจุดที่โลกกำลัง “แยกออกจากกัน”

เหตุผลสำคัญอยู่ใต้พื้นดิน

ไอซ์แลนด์ตั้งอยู่บน Mid-Atlantic Ridge หรือแนวสันเขากลางมหาสมุทรแอตแลนติก ซึ่งเป็นบริเวณที่แผ่นเปลือกโลก อเมริกาเหนือ และ ยูเรเชีย กำลังเคลื่อนออกจากกัน

เมื่อแผ่นเปลือกโลกขยับ ความเค้นสะสมในหินจะถูกปลดปล่อยเป็นแรงสั่นสะเทือน

พื้นที่นี้ยังมีแมกมาจากส่วนลึกของโลกดันขึ้นมาอยู่เรื่อย ๆ จึงเกิดทั้งแผ่นดินไหวและภูเขาไฟในบริเวณเดียวกัน

แหล่งข้อมูล: Icelandic Meteorological Office และ U.S. Geological Survey

✦ บางช่วงตรวจพบ “หลายร้อยถึงหลายพันครั้งต่อวัน”

คาบสมุทร Reykjanes กลายเป็นพื้นที่ที่นักธรณีวิทยาจับตามองอย่างมากตั้งแต่ปี 2021 หลังระบบภูเขาไฟกลับมามีกิจกรรมต่อเนื่องหลังสงบมาหลายร้อยปี

ในช่วงก่อนการปะทุบางครั้ง Icelandic Meteorological Office ตรวจพบแผ่นดินไหวจำนวน หลายร้อยถึงหลายพันครั้งภายใน 24 ชั่วโมง

ถ้าช่วงใดมี 1,000 ครั้งต่อวัน เฉลี่ยออกมาจะเท่ากับประมาณ หนึ่งครั้งทุก 1–2 นาที

แต่ต้องย้ำว่า ตัวเลขนี้รวมแผ่นดินไหวขนาดเล็กมากที่มนุษย์ไม่รู้สึกด้วย

นี่คือที่มาของคำว่า “เกิดทุกไม่กี่นาที” ที่มักพบในข่าว

✦ สถานที่ไหน “มากที่สุดในโลก” จริง ๆ?

จุดนี้ต้องระวังคำว่า “อันดับหนึ่ง”

โลกไม่มีสถานที่เดียวที่สามารถครองตำแหน่ง แผ่นดินไหวถี่ที่สุดตลอดเวลา เพราะจำนวนแผ่นดินไหวเปลี่ยนตามช่วงที่เกิด swarm หรือกลุ่มแผ่นดินไหว

บางช่วง Reykjanes ของไอซ์แลนด์อาจมีหลายพันครั้งต่อวัน ขณะที่ช่วงอื่นพื้นที่ภูเขาไฟในญี่ปุ่น อินโดนีเซีย อลาสกา ฮาวาย หรือแนวรอยเลื่อนในแคลิฟอร์เนียอาจมีความถี่สูงกว่า

ถ้ามองในระดับประเทศ ญี่ปุ่น เป็นหนึ่งในประเทศที่ตรวจพบแผ่นดินไหวจำนวนมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก เพราะตั้งอยู่บริเวณรอยต่อของแผ่นเปลือกโลกหลายแผ่น

แต่ถ้ามองเป็น “พื้นที่เฉพาะช่วง” เขตภูเขาไฟที่กำลังเกิด earthquake swarm สามารถสั่นถี่กว่านั้นมาก

✦ Earthquake Swarm คืออะไร ทำไมอยู่ ๆ ไหวเป็นพันครั้ง?

แผ่นดินไหวทั่วไปมักมีเหตุการณ์หลักหนึ่งครั้ง แล้วตามด้วย aftershock

แต่ Earthquake Swarm ต่างออกไป

มันคือกลุ่มแผ่นดินไหวจำนวนมากที่เกิดในพื้นที่ใกล้กันในช่วงเวลาสั้น ๆ โดยไม่มีแผ่นดินไหวหลักลูกเดียวที่โดดเด่นชัด

ในเขตภูเขาไฟ สาเหตุหนึ่งอาจมาจาก แมกมาหรือของไหลใต้ดินกำลังเคลื่อนที่

ขณะที่แมกมาดันผ่านรอยแตก หินจะถูกบีบ แยก และเลื่อนตัว เกิดแรงสั่นสะเทือนเล็ก ๆ ต่อเนื่อง

จึงอาจเห็นกราฟเครื่องวัดสั่นแทบไม่หยุด ทั้งที่คนบนพื้นรู้สึกเพียงไม่กี่ครั้ง

✦ ครั้งหนึ่ง Reykjanes เคยสั่นมากกว่า 20,000 ครั้งในไม่กี่สัปดาห์

ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงมีนาคม 2021 ก่อนการปะทุที่ Fagradalsfjall คาบสมุทร Reykjanes เกิด earthquake swarm ครั้งใหญ่

มีการตรวจพบแรงสั่นสะเทือน มากกว่า 20,000 ครั้งในช่วงหลายสัปดาห์

บางวันมีแผ่นดินไหวมากกว่า 3,000 ครั้ง

เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นสัญญาณว่าระบบใต้ดินกำลังเปลี่ยนแปลง ก่อนแมกมาจะขึ้นมาถึงผิวโลกและเกิดการปะทุในวันที่ 19 มีนาคม 2021

แหล่งข้อมูล: Icelandic Meteorological Office และ Smithsonian Global Volcanism Program

✦ ญี่ปุ่นเองก็อยู่บน “วงแหวนแห่งไฟ”

ถ้ามองในระดับประเทศ ชื่อของ ญี่ปุ่น แทบขาดไม่ได้

ญี่ปุ่นตั้งอยู่บริเวณที่แผ่นเปลือกโลกหลายแผ่นมาบรรจบกัน ได้แก่ Pacific Plate, Philippine Sea Plate และแผ่นทวีปฝั่งยูเรเชียกับอเมริกาเหนือในแบบจำลองต่าง ๆ

ประเทศจึงมีทั้งรอยเลื่อน ภูเขาไฟ และแผ่นดินไหวจำนวนมาก

Japan Meteorological Agency มีเครือข่ายเครื่องตรวจวัดหนาแน่นมาก ทำให้ตรวจพบแม้แต่แรงสั่นสะเทือนขนาดเล็กจำนวนมหาศาลในแต่ละปี

จึงเกิดภาพที่คนมักเรียกญี่ปุ่นว่า “ประเทศแห่งแผ่นดินไหว”

✦ อินโดนีเซียก็อยู่ในกลุ่มที่สั่นบ่อยมากเช่นกัน

อีกประเทศหนึ่งคือ อินโดนีเซีย

หมู่เกาะนี้ตั้งอยู่บนเขตมุดตัวของแผ่นเปลือกโลกหลายแนว และเป็นส่วนหนึ่งของ Pacific Ring of Fire

เมื่อแผ่นมหาสมุทรเคลื่อนมุดลงใต้แผ่นอื่น ความเค้นสะสมจะถูกปลดปล่อยเป็นแผ่นดินไหว

นี่คือเหตุผลที่อินโดนีเซียมีทั้งภูเขาไฟจำนวนมากและแผ่นดินไหวรุนแรงเกิดซ้ำในประวัติศาสตร์

แต่จำนวนครั้งที่ตรวจพบในแต่ละช่วงจะเปลี่ยนไปตามพื้นที่และกิจกรรมของรอยเลื่อน

✦ แผ่นดินไหว “ทุกไม่กี่นาที” ไม่ได้แปลว่าพื้นดินสั่นจนคนยืนไม่ได้

นี่คือส่วนที่คนมักเข้าใจผิดมากที่สุด

เครื่อง seismometer สมัยใหม่ไวมาก สามารถตรวจพบแรงสั่นสะเทือนที่มนุษย์แทบไม่มีทางรู้สึก

แผ่นดินไหวขนาดต่ำกว่า magnitude 2 เกิดขึ้นทั่วโลกจำนวนมหาศาล และส่วนใหญ่ไม่มีใครสังเกตเห็น

USGS ประเมินว่า โลกมีแผ่นดินไหวขนาดเล็กเกิดขึ้นทุกวันจำนวนมาก ส่วนเหตุการณ์ที่มีขนาดใหญ่พอให้คนรู้สึกเป็นเพียงส่วนน้อย

เพราะฉะนั้น การบอกว่า “ไหวทุกไม่กี่นาที” มักหมายถึง เครื่องตรวจจับได้ทุกไม่กี่นาที

ไม่ได้หมายถึงบ้านสั่นหรือของตกทุกไม่กี่นาที

✦ ทำไมโลกถึงไม่เคยหยุดสั่น?

เพราะพื้นโลกไม่ได้เป็นแผ่นแข็งชิ้นเดียว

เปลือกโลกแบ่งออกเป็นแผ่นจำนวนมากที่เคลื่อนที่ช้า ๆ อยู่ตลอดเวลา บางแผ่นชนกัน บางแผ่นแยกออก และบางแผ่นเลื่อนผ่านกัน

การเคลื่อนเพียงไม่กี่เซนติเมตรต่อปีดูเหมือนน้อย แต่เมื่อสะสมความเค้นเป็นเวลาหลายปีหรือหลายสิบปี พลังงานสามารถปลดปล่อยออกมาอย่างรุนแรง

ในพื้นที่ภูเขาไฟ กระบวนการยิ่งซับซ้อนขึ้น เพราะแมกมาและก๊าซจากส่วนลึกของโลกเข้ามาเพิ่มแรงดันอีกชั้น

ดังนั้นสถานที่อย่าง Reykjanes จึงเป็นเหมือนพื้นที่ที่เราเห็นว่า โลกยังมีชีวิตในเชิงธรณีวิทยา