10 ประเทศที่ “เด็กไม่ได้เรียนหนังสือ” มากที่สุดของโลก อันดับ 1 มากกว่า 25 ล้านคน

UNESCO รายงานในปี 2026 ว่า ทั่วโลกยังมีเด็กและเยาวชนวัยเรียนประมาณ 273 ล้านคน ที่ไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษา หรือคิดเป็นประมาณ 1 ใน 6 ของเด็กวัยเรียนทั่วโลก

ถ้ามองเป็น “จำนวนคน” ประเทศต่อไปนี้คือกลุ่มที่มีตัวเลขสูงมากที่สุดจากข้อมูลล่าสุดของ UNESCO, UNICEF และหน่วยงานด้านการศึกษา แต่ต้องเข้าใจก่อนว่า ช่วงอายุที่แต่ละประเทศรายงานไม่เท่ากันทั้งหมด ตัวเลขจึงใช้ดูขนาดของปัญหาได้ดีกว่าการมองเป็นอันดับตายตัวแบบการแข่งขัน

 

✦ อันดับ 1 ปากีสถาน  ประมาณ 25.1 ล้านคน

ปากีสถานมีเด็กอายุ 5–16 ปีประมาณ 25.1 ล้านคน ที่ไม่ได้เข้าเรียน คิดเป็นประมาณ 35% ของเด็กวัยดังกล่าว และ UNICEF ระบุว่าประเทศนี้มีจำนวนเด็กนอกระบบการศึกษาสูงเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก 

จังหวัด Punjab เพียงแห่งเดียวมีเด็กนอกโรงเรียนประมาณ 9.7 ล้านคน

สาเหตุมีทั้งความยากจน โรงเรียนอยู่ห่างไกล จำนวนครูไม่เพียงพอ ความแตกต่างระหว่างเมืองกับชนบท และข้อจำกัดทางสังคมที่กระทบเด็กหญิงมากเป็นพิเศษ

ในบางชุมชน เด็กไม่ได้ออกจากโรงเรียนเพราะไม่อยากเรียน แต่เพราะ ใกล้บ้านไม่มีโรงเรียนมัธยมให้เรียนต่อเลย

 

✦ อันดับ 2 ไนจีเรีย  ราว 20 ล้านคนตามแบบจำลอง UNESCO

ไนจีเรียเป็นอีกประเทศที่มีปัญหาใหญ่ระดับโลก

แบบจำลองของ UNESCO เคยประเมินเด็กและเยาวชนที่ไม่ได้เรียนไว้ประมาณ 20 ล้านคน ขณะที่ข้อมูล UNICEF บางชุดซึ่งใช้ช่วงอายุและนิยามแคบกว่าระบุประมาณ 10.5 ล้านคน 

ตัวเลขที่ต่างกันไม่ได้หมายความว่าฝ่ายใดผิด แต่เกิดจากการนับคนละช่วงอายุและคนละวิธี

ปัญหารุนแรงเป็นพิเศษทางตอนเหนือของประเทศ ซึ่งได้รับผลกระทบจากความยากจน ความไม่ปลอดภัย และความขัดแย้งจากกลุ่มติดอาวุธ โรงเรียนหลายแห่งถูกโจมตีหรือปิดตัว และบางครอบครัวกลัวจนไม่กล้าส่งลูกไปเรียน 

 

✦ อันดับ 3 เอธิโอเปีย  ประมาณ 17 ล้านคน

UNICEF ระบุในปี 2024 ว่า เอธิโอเปียมีเด็กระดับก่อนประถม ประถม และมัธยมต้นที่ไม่ได้อยู่ในโรงเรียนประมาณ 17 ล้านคน เกือบครึ่งเป็นเด็กหญิง 

ประเทศนี้เจอปัญหาหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งสงครามภายใน ภัยแล้ง น้ำท่วม การอพยพ และโรงเรียนถูกทำลาย

ในพื้นที่ Tigray และ Amhara เด็กบางคนเคยหยุดเรียนติดต่อกันนานกว่า 2 ปี เพราะสงคราม ก่อนที่โรงเรียนบางแห่งจะเริ่มสร้างและเปิดใหม่ในปี 2026 

 

✦ อันดับ 4 ซูดาน  อย่างน้อย 8 ล้านคน และบางช่วงวิกฤตสูงถึงราว 14 ล้าน

สงครามกลางเมืองที่เริ่มในปี 2023 ทำให้ระบบการศึกษาของซูดานพังลงอย่างหนัก

UNICEF รายงานเดือนพฤษภาคม 2026 ว่า อย่างน้อย 8 ล้านคน ยังไม่ได้เรียน และโรงเรียนเกือบครึ่งประเทศใช้งานไม่ได้ 

ในช่วงที่สถานการณ์รุนแรงกว่านั้น UNICEF เคยรายงานเด็กออกจากระบบสูงถึงประมาณ 14 ล้านคน หรือ 4 ใน 5 ของเด็กวัยเรียน 

โรงเรียนหลายพันแห่งถูกทำลาย ปิด หรือถูกใช้เป็นที่พักพิงสำหรับผู้พลัดถิ่น

สำหรับเด็กเหล่านี้ ปัญหาไม่ใช่ไม่มีหนังสือเรียน

แต่คือ ไม่มีโรงเรียนให้กลับไป

 

✦ อันดับ 5 สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก  ประมาณ 8 ล้านคน

DR Congo มีเด็กประมาณ 8 ล้านคน ที่ยังไม่ได้เข้าเรียนทั่วประเทศตามข้อมูลปี 2026 

เฉพาะทางตะวันออกซึ่งมีการสู้รบรุนแรง โรงเรียนหลายพันแห่งต้องปิด และเด็กกว่า 1.6 ล้านคนได้รับผลกระทบจากการปิดโรงเรียนในพื้นที่นั้นเพียงส่วนเดียว 

ประเทศนี้มีประชากรเด็กจำนวนมาก แต่โครงสร้างพื้นฐานทางการศึกษายังตามไม่ทัน ขณะที่ความขัดแย้ง การอพยพ และความยากจนทำให้เด็กหลุดจากระบบเพิ่มขึ้น

 

✦ อันดับ 6 อัฟกานิสถาน  ประมาณ 5-6 ล้านคน

อัฟกานิสถานเป็นประเทศที่ปัญหาการศึกษาไม่ได้กระทบเด็กทุกกลุ่มเท่ากัน

การประเมินด้านมนุษยธรรมสำหรับปี 2025 ระบุว่าเด็กนอกระบบอาจสูงถึงประมาณ 5.6 ล้านคน โดยเด็กหญิงได้รับผลกระทบหนักเป็นพิเศษ

ตั้งแต่ปี 2021 เด็กหญิงอัฟกันถูกจำกัดการศึกษาหลังระดับประถม ทำให้เด็กหญิงวัยรุ่นมากกว่า 1.5 ล้านคน สูญเสียโอกาสเรียนต่อแล้ว 

นี่ไม่ใช่ปัญหาเรื่องไม่มีโต๊ะหรือไม่มีอาคาร

เด็กจำนวนมากมีโรงเรียนอยู่ แต่ กฎไม่อนุญาตให้พวกเธอเข้าเรียน

 

✦ อันดับ 7 โซมาเลีย  ประมาณ 4.9 ล้านคน

รายงานด้านมนุษยธรรมปี 2025 ประเมินว่า โซมาเลียมีเด็กนอกระบบการศึกษาประมาณ 4.9 ล้านคน 

สาเหตุมีทั้งสงคราม ความยากจน ภัยแล้ง น้ำท่วม และครอบครัวที่ต้องอพยพซ้ำหลายครั้ง

UNICEF ระบุว่าเด็กวัยเรียนประมาณ สองในสาม ของประเทศยังไม่ได้เรียนในบางการประเมินล่าสุด โดยพื้นที่ชนบทและค่ายผู้พลัดถิ่นได้รับผลกระทบมากที่สุด 

 

✦ อันดับ 8 แองโกลา  ประมาณ 3.8 ล้านคน

แองโกลามีเด็กนอกระบบประมาณ 3.8 ล้านคน ตามรายงาน UNICEF ปี 2024–2025 

แม้ประเทศมีทรัพยากรน้ำมันจำนวนมาก แต่ความเหลื่อมล้ำยังสูง ชุมชนชนบทจำนวนมากอยู่ไกลโรงเรียน และบางพื้นที่ทางใต้ยังเจอภัยแล้งหนัก

เมื่อครอบครัวต้องย้ายตามแหล่งน้ำหรือพาสัตว์เลี้ยงไปหาอาหาร เด็กก็มักต้องเดินทางไปพร้อมครอบครัวและหยุดเรียนตามไปด้วย

 

✦ อันดับ 9 แทนซาเนีย  ประมาณ 3.2 ล้านคน

UNICEF ระบุว่า แทนซาเนียมีเด็กอายุ 7–17 ปีประมาณ 3.2 ล้านคน ที่ไม่ได้อยู่ในโรงเรียน และในจำนวนนี้ราว 1.2 ล้านคนไม่เคยเข้าโรงเรียนเลย 

เด็กในชนบทและครอบครัวยากจนได้รับผลกระทบมากที่สุด

เมื่อเข้าสู่วัยรุ่น เด็กหญิงมีความเสี่ยงออกจากระบบเพิ่มขึ้นจากปัจจัยอย่างการแต่งงานเร็ว การตั้งครรภ์ และข้อจำกัดด้านสุขอนามัยในโรงเรียน

 

✦ อันดับ 10 ชาด  มากกว่า 3 ล้านคน

ชาดเป็นหนึ่งในประเทศยากจนที่สุดของโลก และ UNICEF รายงานในปี 2025 ว่ามีเด็ก มากกว่า 3 ล้านคน ที่ไม่ได้เข้าเรียน 

ปัญหาหลักคือความยากจน โรงเรียนไม่เพียงพอ จำนวนครูต่ำ การอพยพ และผลจากวิกฤตในประเทศเพื่อนบ้านอย่างซูดาน

บางห้องเรียนต้องรับเด็กจำนวนมากเกินความสามารถของโรงเรียน ขณะที่พื้นที่ห่างไกลบางแห่งแทบไม่มีบริการการศึกษาที่เข้าถึงได้

 

✦ ทำไม 10 ประเทศนี้ส่วนใหญ่กระจุกอยู่ในแอฟริกาและเอเชียใต้?

UNESCO ระบุว่า ประมาณ 3 ใน 4 ของเด็กและเยาวชนที่ไม่ได้เรียนทั่วโลกอยู่ในเอเชียกลาง–เอเชียใต้ และแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา 

สาเหตุไม่ได้มีเพียงคำว่า “ประเทศจน”

สิ่งที่เกิดซ้ำคือ

สงคราม + ความยากจน + โรงเรียนไม่เพียงพอ + ประชากรเด็กจำนวนมาก + การแต่งงานก่อนวัย + เด็กต้องทำงาน + การอพยพ + ภัยธรรมชาติ

UNESCO ยังพบว่า ประเทศรายได้ต่ำมีเด็กและเยาวชนนอกระบบประมาณ 33% เทียบกับประเทศรายได้สูงเพียงประมาณ 3% 

ความแตกต่างจึงมหาศาล

 

✦ ประเทศที่ “จำนวนเยอะ” อาจไม่ใช่ประเทศที่ “เปอร์เซ็นต์สูงที่สุด”

ปากีสถานและไนจีเรียมีตัวเลขจำนวนคนมหาศาล ส่วนหนึ่งเพราะประเทศมีประชากรเด็กจำนวนมาก

แต่ถ้าเปลี่ยนเป็นคำถามว่า “ประเทศไหนมีสัดส่วนเด็กไม่ได้เรียนสูงที่สุด” รายชื่อจะเปลี่ยนทันที

ตัวอย่างเช่น South Sudan มีเด็กมากกว่า 2.8 ล้านคนไม่ได้เรียน ซึ่งอาจน้อยกว่าในปากีสถานหลายเท่า แต่คิดเป็น มากกว่า 70% ของเด็กในประเทศ 

โซมาเลียเองก็มีเด็กวัยเรียนประมาณสองในสามอยู่นอกโรงเรียน 

จึงมีความต่างระหว่าง

“เด็กไม่ได้เรียนเยอะที่สุดเป็นจำนวนคน”

กับ

“เด็กมีโอกาสไม่ได้เรียนสูงที่สุดเมื่อเทียบกับประชากรประเทศ”

ทั้งสองแบบสะท้อนปัญหาคนละมุม

และเมื่อโลกในปี 2026 ยังมีเด็กและเยาวชนถึง 273 ล้านคน ที่ไม่ได้อยู่ในห้องเรียน สิ่งที่น่าตกใจที่สุดอาจไม่ใช่ประเทศใดขึ้นอันดับ 1