ทำไมกลิ่นถึงพาเราย้อนความทรงจำได้ ?
สวัสดีชาวโพสต์จังกันทุกคน เคยเป็นกันไหม เดินผ่านใครสักคนแล้วได้กลิ่นน้ำหอมบางอย่าง จู่ ๆ ก็รู้สึกคุ้นแบบบอกไม่ถูก ทั้งที่ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเคยได้กลิ่นนี้ที่ไหน
หรือบางทีแค่ได้กลิ่นข้าวจากครัว กลิ่นฝนบนพื้นดิน กลิ่นหนังสือเก่า หรือกลิ่นแชมพูบางยี่ห้อ ก็สามารถทำให้เรานึกถึงบ้าน โรงเรียน คนคนหนึ่ง หรือเหตุการณ์เมื่อหลายปีก่อนได้ทันที
ในขณะที่หน้าของคนที่เราเคยรู้จักกลับกลายเป็นภาพเลือน ๆ จำไม่ได้ว่าตา จมูก หรือใบหน้าเป็นแบบไหน
เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าสมองของเราจำกลิ่นได้ ดีกว่า ใบหน้าในทุกกรณี แต่กลิ่นมีเส้นทางการประมวลผลที่เชื่อมโยงกับระบบความทรงจำและอารมณ์อย่างใกล้ชิด จึงสามารถกระตุ้นความทรงจำบางประเภทได้รุนแรงมากเป็นพิเศษ
เวลาสูดกลิ่น โมเลกุลของสารระเหยจะเข้าสู่จมูกและกระตุ้นเซลล์รับกลิ่น จากนั้นสัญญาณจะถูกส่งไปยัง olfactory bulb หรือกระเปาะรับกลิ่นในสมอง
สิ่งที่น่าสนใจคือระบบรับกลิ่นมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับบริเวณสมองที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และความทรงจำ เช่น amygdala และ hippocampus
นี่ต่างจากประสาทสัมผัสบางชนิดที่ต้องผ่านกระบวนการประมวลผลหลายขั้นก่อนจะเชื่อมโยงกับพื้นที่เหล่านี้
เพราะฉะนั้นกลิ่นบางอย่างจึงสามารถไปกระตุ้นทั้ง ความรู้สึก และ ความทรงจำ ได้อย่างรวดเร็ว
สมมติว่าตอนเด็ก ๆ เคยไปบ้านคุณยาย แล้วทุกครั้งที่ไปจะได้กลิ่นน้ำมันมะพร้าว กลิ่นกับเหตุการณ์เหล่านั้นเกิดขึ้นซ้ำ ๆ พร้อมกัน
สมองจึงสามารถเรียนรู้ความสัมพันธ์ระหว่าง กลิ่น + สถานที่ + คน + อารมณ์ + เหตุการณ์
ผ่านไปอีก 10 หรือ 20 ปี ถ้าบังเอิญได้กลิ่นคล้ายเดิมขึ้นมา ความทรงจำบางส่วนที่เกี่ยวข้องอาจถูกกระตุ้นกลับมา
บางครั้งไม่ได้กลับมาเป็นภาพชัด ๆ ด้วยซ้ำ แต่อาจเป็นความรู้สึก เช่น คิดถึงบ้านจัง หรือ กลิ่นนี้เหมือนตอนเด็กมาก
นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมกลิ่นบางกลิ่นถึงทำให้เรารู้สึกเหมือนถูกพากลับไปยังช่วงเวลาหนึ่งของชีวิตได้อย่างรวดเร็ว
แล้วทําไมบางกลิ่นถึงทําให้เรารู้สึกแรงมาก เพราะความทรงจำไม่ได้มีแค่ข้อมูลว่า เกิดอะไรขึ้น
มันยังมีอารมณ์ประกอบด้วย เช่น กลิ่นน้ำหอมของคนรักเก่าอาจทำให้เราคิดถึงช่วงเวลาที่มีความสุข หรือในทางกลับกัน กลิ่นของโรงพยาบาลอาจทำให้บางคนรู้สึกกังวล เพราะเคยมีประสบการณ์ที่ไม่ดีในสถานที่แบบนั้น
เมื่อกลิ่นไปกระตุ้นความทรงจำเดิม อารมณ์ที่เคยเกิดขึ้นพร้อมกับเหตุการณ์นั้นก็อาจถูกเรียกกลับมาด้วย
นอกจากนี้ ความสามารถในการจำหน้าคนยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น เราเห็นหน้าคนนั้นบ่อยแค่ไหน ใบหน้ามีความโดดเด่นหรือไม่ เราสนใจบุคคลนั้นมากแค่ไหน และบริบทที่พบกันเป็นอย่างไร
ถ้าเราเห็นคนคนหนึ่งเพียงครั้งเดียวแล้วไม่ได้มีเหตุการณ์สำคัญร่วมกัน สมองอาจไม่ได้เก็บรายละเอียดใบหน้าไว้ละเอียดมากนัก
แต่ถ้ากลิ่นนั้นเกิดขึ้นซ้ำ ๆ พร้อมกับเหตุการณ์ที่มีอารมณ์สูง ความสัมพันธ์ระหว่างกลิ่นกับความทรงจำก็อาจแข็งแรงมาก
แหล่งที่มา:
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD)
- National Library of Medicine / PubMed
- Harvard Medical School
- งานวิจัยด้าน olfactory memory และ emotion-memory association
เขียนโดย rollwithus
รีวิวแกะกล่อง CAPTAIN AMERICA : THE FIRST AVENGERS กัปตันอเมริกา อเวนเจอร์สรุ่นที่ 1
เด่นเหนือเด่นใต้ งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่น 5-4 จัดชุดสองตัวท้ายและสามตัวท้าย
ตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวกับมัสยิดกรือเซะ
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
อาจารย์หนู เปิดโพยหวยงวด 1 ธ.ค. 69 แยกเลขมงคลบน-ล่าง พร้อมชุดสามตัวและสองตัว
นกตาทิพย์ งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขวงกลมเด่น 3 จัดชุดสองตัวบน 31-33-35-37
มดเดินเป็นแถวเพราะตามกลิ่นฟีโรโมน ไม่ใช่เพราะมีหัวหน้า
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
ทำไมไม่ค่อยมีธงชาติสีม่วง
ทำไมคนสมัยก่อนถึงไม่ค่อยยิ้มเวลาถ่ายรูป? ความจริงเบื้องหลังใบหน้าเคร่งขรึมในภาพถ่ายโบราณ
รู้หรือไม่? รองเท้าส้นสูงในอดีตไม่ได้สร้างมาเพื่อผู้หญิง แต่เริ่มต้นจากรองเท้าของผู้ชายและทหารม้า
มันมากกว่าแค่ “สมอง”
เปิด 6 ปรากฏการณ์ซีรีส์แนว Girl’s Love (GL) ของไทย ที่กำลังสร้างกระแสฟีเวอร์ไปทั่วเอเชียและโกยรายได้มหาศาล
ย้อนรอย 5 เหตุการณ์สารเคมีรั่วไหลและมลพิษทางน้ำครั้งใหญ่ในไทย บทเรียนราคาแพงที่ทำลายระบบนิเวศและวิถีชีวิตชาวบ้าน
เปิด 6 สารพิษอันตรายที่ปนเปื้อนในแหล่งน้ำธรรมชาติ! สังเกตอย่างไร และส่งผลต่อสุขภาพระยะยาวร้ายแรงแค่ไหน?