ฟอสซิลคล้ายใบไม้ อายุ 1.56 พันล้านปี! ร่องรอยสิ่งมีชีวิตโบราณที่ยังติดแน่นอยู่ในก้อนหิน

ก้อนหินสีเทาธรรมดาแผ่นหนึ่ง อาจดูไม่มีอะไรพิเศษ จนกระทั่งเห็นรอยสีเข้มเป็นแผ่นยาวติดอยู่บนผิวหิน บางรอยดูคล้ายใบไม้ บางรอยเหมือนริบบิ้นที่ถูกกดแบนไว้

ร่องรอยเหล่านี้คือฟอสซิลสิ่งมีชีวิตอายุประมาณ 1.56 พันล้านปี จากชั้นหิน Gaoyuzhuang Formation บริเวณเทือกเขา Yanshan ทางตอนเหนือของจีน งานวิจัยตีพิมพ์ในวารสาร Nature Communications เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2016 ระบุว่าฟอสซิลบางชิ้นยาวได้ถึง 30 เซนติเมตร และกว้างเกือบ 8 เซนติเมตร ซึ่งใหญ่จนน่าทึ่งสำหรับโลกยุคนั้น 

✦ คล้ายใบไม้มาก แต่ตอนนั้นโลกยังไม่มีต้นไม้

เหตุผลที่หลายคนสะดุดตากับฟอสซิลชุดนี้ เพราะรูปร่างของมันดูเหมือนใบไม้จริง ๆ

แต่เมื่อย้อนกลับไป 1.56 พันล้านปีก่อน โลกยังไม่มีป่า ไม่มีดอกไม้ และยังไม่มีใบไม้แบบที่เราเห็นทุกวันนี้ พืชบกยุคแรก ๆ มีอายุราว 470 ล้านปีเท่านั้น เท่ากับฟอสซิลชุดนี้เก่ากว่าพืชบกมากกว่า 1 พันล้านปี

สิ่งที่ติดอยู่บนหินจึงน่าจะเป็น สิ่งมีชีวิตยูแคริโอตหลายเซลล์ขนาดใหญ่ ที่อาศัยอยู่ในทะเล คล้ายกลุ่มสาหร่ายโบราณมากกว่าใบไม้ของต้นไม้

✦ ใหญ่เกือบเท่าไม้บรรทัดทั้งที่อยู่ในโลกยุคจุลชีพ

โลกเมื่อพันล้านกว่าปีก่อนมักถูกนึกถึงว่าเต็มไปด้วยสิ่งมีชีวิตเล็กจิ๋ว แต่งานวิจัยชุดนี้พบฟอสซิลรูปร่างชัดเจน ทั้งแบบยาวตรง รูปลิ่ม รูปรี และคล้ายลิ้น

บางชิ้นยาวถึง 30 เซนติเมตร ใหญ่เกือบเท่าไม้บรรทัดหนึ่งอัน

นักวิจัยยังพบชิ้นส่วนที่มีเซลล์ขนาดประมาณ 10 ไมโครเมตร เรียงตัวกันเป็นแผ่นหนา ช่วยยืนยันว่ารอยเหล่านี้มาจากสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ ไม่ใช่คราบเปื้อนบนหิน 

✦ มันอาจเคยเป็น “ป่าใต้ทะเล” ขนาดจิ๋วของโลกยุคแรก

นักวิทยาศาสตร์ยังระบุชนิดแน่ชัดไม่ได้ แต่จากรูปร่างและลักษณะการเก็บรักษา ทีมวิจัยมองว่ามันอาจเป็นสิ่งมีชีวิตที่อยู่ติดพื้นทะเล และอาจสังเคราะห์แสงได้

ถ้าเป็นเช่นนั้น พื้นทะเลเมื่อ 1.56 พันล้านปีก่อนอาจไม่ได้ว่างเปล่าอย่างที่หลายคนจินตนาการ

อาจมีสิ่งมีชีวิตเป็นแผ่นยาว ๆ ทอดตัวอยู่บนพื้นทะเล รับแสงจากดวงอาทิตย์ และสร้างระบบชีวิตที่ซับซ้อนกว่ายุคจุลชีพธรรมดา

✦ ร่างนิ่ม ๆ กลายเป็นรอยบนหินได้ยังไง?

ฟอสซิลชุดนี้ไม่ได้เหลือเป็นกระดูก เปลือกแข็ง หรือใบไม้แห้ง

มันถูกเก็บรักษาแบบ carbonaceous compression คือร่างสิ่งมีชีวิตถูกฝังในตะกอนนานมาก จากนั้นถูกแรงกดทับจนเหลือเป็นแผ่นคาร์บอนสีเข้มติดอยู่บนหิน

ภาพที่เราเห็นจึงเหมือน “เงา” ของสิ่งมีชีวิตโบราณที่ถูกกดไว้บนแผ่นหิน

เนื้อเยื่อเดิมหายไปเกือบหมดแล้ว แต่รูปทรงยังอยู่ เหมือนเวลาถูกหยุดไว้ตั้งแต่ 1,560 ล้านปีก่อน

✦ จีนยังพบสาหร่ายสีเขียวอายุพันล้านปีอีกชนิด

ในปี 2020 นักวิทยาศาสตร์รายงานฟอสซิลชื่อ Proterocladus antiquus จากจีน อายุประมาณ 1 พันล้านปี ถูกตีความว่าเป็นสาหร่ายสีเขียวหลายเซลล์โบราณ มีขนาดราว 2 มิลลิเมตร และมีโครงสร้างแตกแขนงเล็ก ๆ 

ฟอสซิลชนิดนี้สำคัญ เพราะสาหร่ายสีเขียวอยู่ในสายวิวัฒนาการเดียวกับพืชสีเขียวบนโลกปัจจุบัน

เมื่อรวมกับฟอสซิล Gaoyuzhuang ภาพของโลกยุคโบราณจึงน่าตื่นเต้นขึ้นมาก โลกในเวลานั้นไม่ได้มีแค่สิ่งมีชีวิตเล็กจิ๋ว แต่เริ่มมีสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่มีรูปร่างซับซ้อนแล้ว

✦ เก่าแก่กว่าไดโนเสาร์จนเทียบแทบไม่ติด

ฟอสซิล Gaoyuzhuang อายุ 1.56 พันล้านปี ขณะที่ยุคไดโนเสาร์เริ่มขึ้นราว 230 ล้านปีก่อน และการระเบิดความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตในยุค Cambrian เกิดขึ้นราว 541 ล้านปีก่อน

นั่นแปลว่าสิ่งมีชีวิตคล้ายใบไม้เหล่านี้อยู่มาก่อนยุค Cambrian กว่า 1 พันล้านปี