บัตรเครดิตเคยเป็นแผ่นโลหะจริงหรือ? ย้อนรอยก่อนเข้าสู่ยุคพลาสติก

ทุกวันนี้แค่แตะบัตรหรือโทรศัพท์ไม่กี่วินาที เราก็จ่ายเงินเสร็จ แต่หากย้อนกลับไปกว่า 100 ปีก่อน สิ่งที่เป็นบรรพบุรุษของ บัตรเครดิต หน้าตาไม่เหมือนบัตรในกระเป๋าของเราเลย

บางแบบเป็นเพียงแผ่นโลหะเล็ก ๆ มีชื่อและข้อมูลของเจ้าของปั๊มนูนอยู่บนตัวบัตร หน้าตาคล้ายป้ายชื่อทหารเสียมากกว่า และหนึ่งในตัวอย่างที่มีชื่อเสียงก็คือ Charga-Plate ซึ่งถูกใช้ก่อนบัตรพลาสติกจะกลายเป็นเรื่องปกติ

✦ ปี 1914 เมื่อระบบเครดิตมาในรูปของโลหะ

หนึ่งในหมุดหมายยุคแรกที่มักถูกกล่าวถึงเกิดขึ้นในสหรัฐอเมริกา เมื่อ Western Union มอบแผ่นโลหะให้ลูกค้าบางกลุ่มในปี ค.ศ. 1914 เพื่อให้สามารถใช้บริการแล้วชำระเงินภายหลังได้

อย่างไรก็ตาม สิ่งนี้ยังไม่ใช่ “บัตรเครดิต” แบบที่เราเข้าใจกันในปัจจุบัน แต่เป็นหนึ่งในบรรพบุรุษของระบบชำระเงินด้วยเครดิตที่ค่อย ๆ พัฒนาต่อมา

✦ จากระบบเครดิต สู่ Charga-Plate ที่เหมือนป้ายชื่อทหาร

ปี ค.ศ. 1928 มีการพัฒนา Charga-Plate แผ่นโลหะขนาดเล็กสไตล์ dog tag สำหรับใช้กับบัญชีเครดิตของร้านค้า

ข้อมูลจาก National Museum of American History ของ Smithsonian ระบุว่า Charga-Plate เป็นเครื่องหมายการค้าของ Farrington Manufacturing Company ตัวแผ่นทำจากโลหะ มีชื่อและเมืองที่เจ้าของอาศัยอยู่ปั๊มอยู่บนแผ่น และมีกระดาษด้านหลังสำหรับลายเซ็น

ระบบนี้ถูกใช้โดยร้านค้าขนาดใหญ่เป็นหลัก และแพร่หลายในช่วงทศวรรษ 1930-1950

เวลาซื้อสินค้า พนักงานสามารถใช้ข้อมูลนูนบนแผ่นโลหะสร้างรอยพิมพ์ลงในเอกสารรายการขาย ช่วยให้การบันทึกบัญชีสะดวกกว่าการเขียนข้อมูลลูกค้าด้วยมือ

เทียบกับปัจจุบันก็คล้ายขั้นตอนหนึ่งของการ “รูดบัตร” เพียงแต่ทุกอย่างยังพึ่งระบบกลไกและกระดาษ

✦ บัตรที่ออกโดยธนาคารเริ่มขึ้นตอนไหน?

จุดเปลี่ยนอีกครั้งเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1946 เมื่อ John C. Biggins แห่ง Flatbush National Bank ใน Brooklyn รัฐ New York พัฒนาระบบที่เรียกว่า Charg-It

ลูกค้าสามารถซื้อสินค้าจากร้านที่เข้าร่วม จากนั้นร้านส่งรายการมายังธนาคาร ธนาคารชำระเงินให้ร้าน และจึงเรียกเก็บเงินจากลูกค้าอีกทอดหนึ่ง

ระบบยังจำกัดอยู่ในพื้นที่เล็ก ๆ ใกล้ธนาคาร แต่ถือเป็นก้าวสำคัญ เพราะธนาคารเข้ามาทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างผู้ซื้อกับร้านค้า ซึ่งใกล้เคียงกับโครงสร้างระบบบัตรในเวลาต่อมา

✦ ปี 1950 บัตรใบเดียวเริ่มใช้ได้หลายร้าน

อีก 4 ปีต่อมา Frank McNamara และ Ralph Schneider เปิดตัว Diners Club ในปี ค.ศ. 1950

จุดสำคัญคือผู้ถือบัตรไม่ต้องผูกอยู่กับร้านเพียงร้านเดียวอีกต่อไป แต่สามารถนำบัตรไปใช้กับร้านอาหารและสถานประกอบการที่อยู่ในเครือข่ายเดียวกันได้

Diners Club ระบุว่า บัตรในช่วงแรกเป็นบัตรกระดาษแข็ง และในปีแรกมีสมาชิกประมาณ 10,000 คน โดยมีร้านอาหาร 28 แห่งและโรงแรม 2 แห่งเข้าร่วมระบบเรียกเก็บเงินรายเดือน

แต่ Diners Club ในยุคนั้นมีลักษณะเป็น charge card ผู้ใช้ได้รับใบเรียกเก็บเงินภายหลังและต้องชำระตามรอบ ไม่ใช่บัตรเครดิตแบบวงเงินหมุนเวียนที่สามารถทยอยชำระยอดคงค้างอย่างที่คุ้นเคยกันในปัจจุบัน

✦ แผ่นโลหะธรรมดา วันนี้กลายเป็นของสะสม

เมื่อบัตรพลาสติกเข้ามาแทนที่ Charga-Plate แผ่นโลหะเหล่านี้ก็ค่อย ๆ หมดหน้าที่ แต่บางใบกลับมีคุณค่าในฐานะของสะสม โดยเฉพาะใบที่มีประวัติเชื่อมโยงกับบุคคลมีชื่อเสียง

ตัวอย่างที่ตรวจสอบหลักฐานได้คือ Charga-Plate ส่วนตัวของ Howard Hughes มหาเศรษฐี นักบิน และผู้สร้างภาพยนตร์ชาวอเมริกัน

Heritage Auctions ระบุว่าแผ่นดังกล่าวทำจากอะลูมิเนียม มีชื่อและที่อยู่ของ Hughes ปั๊มนูนอยู่บนตัวแผ่น พร้อมซองเดิม และคาดว่าใช้ในช่วงทศวรรษ 1940-1950

มันถูกนำออกประมูลเมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม 2020 และขายในราคา 1,140 ดอลลาร์สหรัฐ

ดังนั้น เสน่ห์ของ Charga-Plate อาจไม่ได้อยู่ที่ราคาประมูลระดับมหาศาล แต่อยู่ตรงที่แผ่นโลหะเล็ก ๆ นี้ช่วยให้เราเห็นว่า ก่อนจะมาถึงยุคแตะบัตรหรือโทรศัพท์เพื่อจ่ายเงิน ระบบเครดิตเคยต้องอาศัยทั้งโลหะ กระดาษ เครื่องพิมพ์ และการบันทึกบัญชีแบบกลไกมาก่อน

จากแผ่นโลหะในกระเป๋าเมื่อเกือบศตวรรษที่แล้ว สู่บัตรพลาสติก และต่อมาถึงการจ่ายเงินผ่านสมาร์ตโฟน รูปแบบเปลี่ยนไปมาก แต่แนวคิดพื้นฐานเรื่อง “ใช้ก่อน แล้วชำระภายหลัง” ยังคงเป็นหัวใจสำคัญของระบบเครดิตมาจนถึงทุกวันนี้