ศึกกาแฟดำ โอเลี้ยง VS อเมริกาโน แบบไหนดีกว่ากัน?

เมื่อมองดูแก้วกาแฟสีดำเข้มสองแก้ววางคู่กัน หลายคนอาจคิดว่า “อเมริกาโน” กับ “โอเลี้ยง” คือเครื่องดื่มคล้ายกัน เพียงแต่เรียกต่างกันตามสไตล์ตะวันตกและไทย แต่จริง ๆ แล้วทั้งสองอย่างแตกต่างกันตั้งแต่วัตถุดิบ วิธีชง รสชาติ ไปจนถึงปริมาณน้ำตาลที่เราอาจได้รับ

1. จุดกำเนิดและเรื่องราวที่ต่างกัน

อเมริกาโน (Americano) คือกาแฟที่นำเอสเปรสโซมาเจือจางด้วยน้ำร้อน ส่วนเรื่องเล่าที่ว่าเครื่องดื่มชนิดนี้เกิดขึ้นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เพราะทหารอเมริกันในอิตาลีเติมน้ำลงในเอสเปรสโซเพื่อให้ดื่มง่ายขึ้นนั้น เป็นเรื่องเล่าที่แพร่หลาย แต่หลักฐานด้านที่มาของชื่อยังไม่ลงรอยกันทั้งหมด

พจนานุกรม Merriam-Webster ระบุหลักฐานการใช้คำว่า café Americano ย้อนไปถึงปี 1943 ขณะที่ Oxford English Dictionary ระบุหลักฐานภาษาอังกฤษที่พบในปี 1964 ดังนั้นการระบุชัด ๆ ว่าอเมริกาโน “ถือกำเนิดจากทหารอเมริกันในอิตาลี” จึงควรใช้ด้วยความระมัดระวังมากกว่าเขียนเป็นข้อเท็จจริงที่ยืนยันแล้ว

โอเลี้ยง เป็นเครื่องดื่มกาแฟเย็นแบบที่คุ้นเคยกันมายาวนานในไทย โดยมักใช้ “ผงกาแฟโบราณ” ซึ่งสูตรไม่ได้เหมือนกันทุกยี่ห้อหรือทุกร้าน บางสูตรอาจมีกาแฟผสมกับวัตถุดิบอื่น เช่น เมล็ดมะขามหรือธัญพืช เพื่อสร้างกลิ่นและรสเฉพาะตัว มหาวิทยาลัยมหิดลมีข้อมูลว่ากาแฟโบราณในอดีตบางชนิดมีการใช้เมล็ดมะขามคั่วหรือผสมกับกาแฟจริงด้วย

2. วัตถุดิบคือจุดต่างสำคัญ

อเมริกาโน มีองค์ประกอบพื้นฐานค่อนข้างตรงไปตรงมา คือเอสเปรสโซกับน้ำ หากไม่ได้เติมน้ำตาล น้ำเชื่อม นม หรือครีม ก็ไม่มีน้ำตาลที่เติมเพิ่มจากการปรุงเครื่องดื่ม

โอเลี้ยง ซับซ้อนกว่า เพราะผงกาแฟโบราณแต่ละสูตรอาจแตกต่างกัน บางผลิตภัณฑ์ใช้กาแฟร่วมกับธัญพืชหรือวัตถุดิบคั่วชนิดอื่น จึงไม่ควรเหมารวมว่าโอเลี้ยงทุกแก้วมีสูตรเดียวกัน หรือทุกสูตรมีน้ำตาลและไขมันผสมอยู่ในผงกาแฟตั้งแต่ต้น

ที่สำคัญ โอเลี้ยงแบบที่ขายตามร้านมักมีการเติมน้ำตาลหรือน้ำเชื่อมในขั้นตอนชงด้วย ดังนั้นคำว่า “ไม่หวาน” หรือ “ไม่เติมน้ำตาล” จะช่วยลดน้ำตาลได้มากแค่ไหน ต้องดูทั้งสูตรผงกาแฟและวิธีชงของร้านนั้น ๆ

3. กระบวนการชงและรสสัมผัส

อเมริกาโน เริ่มจากการสกัดเอสเปรสโซ แล้วเติมน้ำร้อนหรือน้ำตามรูปแบบของเครื่องดื่ม ทำให้รสชาติถูกเจือจางจากเอสเปรสโซ แต่ยังคงกลิ่นและบุคลิกของเมล็ดกาแฟไว้

โอเลี้ยง แบบดั้งเดิมนิยมชงผงกาแฟโบราณผ่านถุงกรองกับน้ำร้อน ให้ได้น้ำกาแฟสีเข้มและกลิ่นคั่วชัด จากนั้นจึงปรุงรสและเสิร์ฟกับน้ำแข็ง

ตรงนี้เองที่ทำให้แม้หน้าตาจะเป็น “กาแฟดำใส่น้ำแข็ง” เหมือนกัน แต่รสสัมผัสและส่วนประกอบอาจต่างกันมาก

4. ถ้ามองในมุมสุขภาพ แบบไหนได้เปรียบกว่า?

หากเปรียบเทียบ อเมริกาโนที่ไม่เติมน้ำตาล กับ โอเลี้ยงที่เติมน้ำตาลตามสูตรทั่วไป อเมริกาโนย่อมได้เปรียบในแง่การหลีกเลี่ยงน้ำตาลเติมเพิ่ม

องค์การอนามัยโลกแนะนำให้ทั้งผู้ใหญ่และเด็กจำกัด “น้ำตาลอิสระ” ให้ต่ำกว่า 10% ของพลังงานทั้งหมดต่อวัน และเสนอว่าการลดลงต่ำกว่า 5% จะให้ประโยชน์เพิ่มเติม ซึ่งสำหรับผู้ใหญ่โดยทั่วไปคิดเป็นประมาณ 25 กรัม หรือราว 6 ช้อนชาต่อวัน

ในประเทศไทย สสส. และภาคีเครือข่ายเคยแนะนำว่า หากเลือกเครื่องดื่มเย็น ควรเลือกระดับความหวานที่มีน้ำตาลเติมไม่เกินประมาณ 2 ช้อนชาต่อแก้ว เพื่อเหลือ “โควตาน้ำตาล” สำหรับอาหารและเครื่องดื่มอื่นตลอดวัน

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรสรุปว่าอเมริกาโนเป็นเครื่องดื่มที่ “ปลอดภัยกว่า” สำหรับทุกคนโดยอัตโนมัติ เพราะยังมีคาเฟอีน และปริมาณคาเฟอีนที่ได้รับขึ้นอยู่กับชนิดกาแฟ ปริมาณกาแฟ และวิธีชง เช่นเดียวกับโอเลี้ยง

ดังนั้น หากเป้าหมายคือ ลดน้ำตาลและพลังงานจากการปรุงเครื่องดื่ม การเลือกอเมริกาโนไม่เติมน้ำตาลเป็นทางเลือกที่ตรงไปตรงมากว่า ส่วนคนที่ชอบเสน่ห์ของโอเลี้ยงก็ยังดื่มได้ โดยอาจสั่งหวานน้อยหรือไม่เติมน้ำตาล และควรถามร้านหรือดูฉลากหากต้องการทราบส่วนผสมให้แน่นอน

ความคล้ายคลึงกันของสีไม่ได้หมายความว่าเครื่องดื่มสองแก้วนี้เหมือนกัน สิ่งที่สำคัญจึงไม่ใช่แค่ชื่อว่า “กาแฟดำ” แต่คือ กาแฟแก้วนั้นทำจากอะไร และเติมอะไรลงไปบ้าง