ทำไมดาวศุกร์ร้อนกว่าดาวพุธ ทั้งที่อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์มากกว่า?

ถ้าดูจากตำแหน่งของดาวเคราะห์ในระบบสุริยะ เรื่องนี้น่าจะเดาคำตอบได้ง่ายมาก

ถ้ามองจากตำแหน่ง จะเห็นว่าดาวพุธอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด ส่วนดาวศุกร์อยู่ถัดออกมา

ดังนั้นถ้าถามว่าดาวดวงไหนควรร้อนกว่า หลายคนก็คงตอบทันทีว่า ดาวพุธ

แต่คำตอบที่ถูกต้องจริง ๆ คือ ดาวศุกร์

และไม่ได้ร้อนกว่ากันนิดเดียวด้วย

ดาวศุกร์มีอุณหภูมิเฉลี่ยบริเวณพื้นผิวดาวศุกร์อยู่ที่ประมาณ 465 องศาเซลเซียส ขณะที่ดาวพุธมีอุณหภูมิเฉลี่ยทั่วทั้งดาวประมาณ 167 องศาเซลเซียส

เหตุผลสำคัญไม่ได้อยู่ที่ระยะห่างจากดวงอาทิตย์เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ บรรยากาศของดาวแต่ละดวง

ดาวศุกร์มีบรรยากาศที่หนาแน่นมาก และส่วนใหญ่ประกอบด้วยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งเป็นก๊าซเรือนกระจกที่สามารถกักเก็บความร้อนไว้ได้

ลองนึกภาพว่าดวงอาทิตย์ส่งพลังงานมายังดาวศุกร์ พื้นผิวของดาวรับพลังงานนั้นเอาไว้ จากนั้นก็ปล่อยความร้อนบางส่วนกลับออกไป

แต่ความร้อนที่กำลังพยายามหนีออกสู่อวกาศกลับต้องผ่านบรรยากาศที่หนามาก

ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่อยู่ในชั้นบรรยากาศก็ช่วยดูดซับและปล่อยพลังงานความร้อนกลับไปมา ทำให้ความร้อนสะสมอยู่ใกล้พื้นผิวเป็นจำนวนมาก

ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า ภาวะเรือนกระจก

บนโลกเองก็มีปรากฏการณ์แบบนี้ เพียงแต่บรรยากาศของโลกมีองค์ประกอบและความหนาแน่นแตกต่างจากดาวศุกร์มาก จึงไม่ได้ร้อนจนถึงระดับเดียวกัน

ที่น่าสนใจคือบรรยากาศของดาวศุกร์หนาแน่นมหาศาล ความดันบรรยากาศบริเวณพื้นผิวสูงกว่าบนโลกประมาณ 90 เท่า

ถ้ามนุษย์สามารถยืนอยู่บนพื้นผิวดาวศุกร์ได้โดยมีอุปกรณ์ป้องกันที่สมบูรณ์ สิ่งที่ต้องเจอไม่ใช่แค่ความร้อนระดับเตาอบ แต่ยังเป็นความดันมหาศาลจากบรรยากาศที่กดทับอยู่รอบตัวด้วย

แล้วดาวพุธล่ะ?

ดาวพุธอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์กว่ามากก็จริง แต่กลับมีชั้นบรรยากาศที่โลกและดาวศุกร์ไม่มี ซึ่งเรียกว่า เอกโซสเฟียร์ ซึ่งเบาบางมากจนแทบไม่สามารถช่วยกักเก็บความร้อนได้

นี่ทำให้ดาวพุธมีปัญหาอีกแบบ

ด้านที่หันเข้าหาดวงอาทิตย์ร้อนจัด อุณหภูมิบริเวณพื้นผิวสามารถสูงขึ้นไปประมาณ 430 องศาเซลเซียส

แต่เมื่อดาวพุธหมุนจนด้านนั้นหันออกจากดวงอาทิตย์ อุณหภูมิกลับลดลงอย่างรุนแรง และบริเวณกลางคืนอาจหนาวลงไปถึงประมาณ -180 องศาเซลเซียส

พูดง่าย ๆ คือดาวพุธเหมือนมีทั้งเตาอบและช่องแช่แข็งอยู่ในดาวดวงเดียวกัน

ส่วนดาวศุกร์กลับตรงกันข้าม

แม้จะอยู่ไกลดวงอาทิตย์กว่าดาวพุธ แต่บรรยากาศที่หนาแน่นมากช่วยกระจายและกักเก็บความร้อนไว้ทั่วทั้งดาว ทำให้อุณหภูมิบริเวณพื้นผิวของดาวศุกร์ร้อนจัดอย่างต่อเนื่องทั้งกลางวันและกลางคืน

จึงเกิดเรื่องชวนประหลาดขึ้นมา

ดาวพุธอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์กว่า แต่ดาวศุกร์กลับเป็นดาวเคราะห์ที่ร้อนที่สุดในระบบสุริยะ

เรื่องนี้ทำให้เห็นว่าเวลาพูดถึงอุณหภูมิของดาวเคราะห์ ระยะห่างจากดวงอาทิตย์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของคำตอบ

อีกส่วนที่สำคัญมากคือ ดาวดวงนั้นมีบรรยากาศแบบไหน และบรรยากาศจัดการกับความร้อนอย่างไร

ดาวพุธจึงเป็นโลกที่ร้อนจัดในตอนกลางวันและหนาวจัดในตอนกลางคืน

ส่วนดาวศุกร์เหมือนถูกคลุมด้วยผ้าห่มหนา ๆ ที่กักความร้อนเอาไว้ตลอดเวลา

และนี่อาจเป็นหนึ่งในบทเรียนที่น่าสนใจที่สุดจากเพื่อนบ้านของโลกว่า

การอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด ไม่ได้แปลว่าจะเป็นดาวที่ร้อนที่สุดเสมอไป