นักวิทยาศาสตร์รู้ได้อย่างไรว่าดาวดวงไหนอาจมีสิ่งมีชีวิต

ถ้าวันหนึ่งนักวิทยาศาสตร์บอกว่า “เจอดาวที่อาจมีสิ่งมีชีวิต” ทุกคนคงต่างสงสัยว่าพวกนักวิทยาศาสตร์รู้ได้ยังไง ในเมื่อดาวดวงนั้นอยู่ไกลจนมนุษย์ยังเดินทางไปไม่ถึงด้วยซ้ำ

ความจริงคือ นักวิทยาศาสตร์ไม่ได้มองเห็นมนุษย์ต่างดาวเดินอยู่บนดาว แต่กำลังมองหา เงื่อนไขที่เอื้อต่อการเกิดและดำรงชีวิต จากระยะไกล

อย่างแรกที่ต้องดูคือ น้ำ

เพราะสิ่งมีชีวิตที่เรารู้จักทั้งหมดบนโลกต้องพึ่งพาน้ำในรูปของของเหลวในการดำรงชีวิต น้ำจึงเป็นหนึ่งในเบาะแสสำคัญเวลานักวิทยาศาสตร์มองหาสถานที่ที่อาจมีชีวิต แต่ไม่ได้หมายความว่าเจอน้ำแล้วจะต้องมีสิ่งมีชีวิต เพราะน้ำเป็นเพียงชิ้นหนึ่งของปริศนาเท่านั้น

ต่อมาคือ อุณหภูมิ

ดาวที่ร้อนเกินไปอาจทำให้น้ำระเหยไปหมด ส่วนดาวที่เย็นจัดมาก ๆ น้ำก็อาจกลายเป็นน้ำแข็ง นักวิทยาศาสตร์จึงสนใจดาวเคราะห์ที่อยู่ในบริเวณรอบดาวฤกษ์ที่มีอุณหภูมิเหมาะสมพอให้น้ำสามารถคงอยู่ในสถานะของเหลวได้ เรียกบริเวณนี้ว่า เขตเอื้ออาศัย หรือ habitable zone

แต่การอยู่ในเขตนี้ไม่ได้แปลว่า “มีชีวิตแน่นอน”

มันแค่เหมือนการดูบ้านสักหลังแล้วพบว่า มีน้ำ มีอากาศ และอุณหภูมิน่าจะพออยู่ได้ จากนั้นจึงค่อยถามต่อว่า แล้วข้างในมีใครอาศัยอยู่หรือเปล่า

สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ดูต่อคือ บรรยากาศของดาว

ดาวเคราะห์ที่อยู่ไกลมาก ๆ ไม่สามารถส่งยานไปจอดสำรวจได้ทุกดวง นักวิทยาศาสตร์จึงใช้วิธีศึกษาว่าแสงจากดาวฤกษ์เปลี่ยนแปลงอย่างไรเมื่อผ่านบรรยากาศของดาวเคราะห์

วิธีนี้ทำให้สามารถตรวจหาร่องรอยของก๊าซบางชนิดในบรรยากาศได้ เช่น ไอน้ำ คาร์บอนไดออกไซด์ มีเทน หรือออกซิเจน

แต่ปัจจัยนี้ก็ยังไม่แน่นอนเสมอไป เพราะ ก๊าซเหล่านี้ไม่ได้เป็นหลักฐานว่ามีสิ่งมีชีวิตโดยตรง

ออกซิเจนจำนวนมากบนโลกเกี่ยวข้องกับสิ่งมีชีวิตก็จริง แต่ธรรมชาติก็สามารถสร้างก๊าซบางชนิดขึ้นมาได้โดยไม่ต้องมีสิ่งมีชีวิต ดังนั้นนักวิทยาศาสตร์จึงต้องดูหลายอย่างประกอบกัน ไม่ใช่เจอก๊าซตัวเดียวแล้วรีบสรุปว่าเจอมนุษย์ต่างดาว

นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยของขนาดและชนิดของดาวเคราะห์ด้วย

ดาวที่มีขนาดใกล้เคียงโลกและเป็นดาวหินมักเป็นเป้าหมายที่น่าสนใจ เพราะโลกเองก็เป็นดาวเคราะห์หินที่มีน้ำและชีวิตอยู่ แต่ดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ที่เป็นก๊าซก็ไม่ได้ถูกตัดออกไปทั้งหมด เพราะดวงจันทร์ของดาวเคราะห์ยักษ์บางดวงอาจมีสภาพแวดล้อมที่น่าสนใจ เช่น มีมหาสมุทรซ่อนอยู่ใต้ชั้นน้ำแข็ง

นอกจากดูดาวเคราะห์แล้ว นักวิทยาศาสตร์ยังดู ดาวฤกษ์ที่มันโคจรรอบด้วย

เพราะดาวฤกษ์แต่ละดวงมีนิสัยไม่เหมือนกัน บางดวงมีการปะทุรุนแรงและปล่อยรังสีพลังงานสูงออกมาเป็นระยะ ซึ่งอาจทำให้สภาพแวดล้อมบนดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้ ๆ ไม่เหมาะกับชีวิตแบบที่เรารู้จัก

ทั้งหมดนี้จึงทำให้การค้นหาสิ่งมีชีวิตนอกโลกไม่ได้เป็นการมองหา “ดาวที่เหมือนโลกเป๊ะ ๆ”

แต่เป็นการค่อย ๆ ต่อจิ๊กซอว์

มีน้ำหรือเปล่า อุณหภูมิเป็นอย่างไร มีบรรยากาศไหม มีสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับชีวิตหรือเปล่า ดาวฤกษ์มีความเสถียรแค่ไหน และมีสัญญาณอะไรที่อาจบ่งบอกว่ามีกระบวนการทางชีวภาพเกิดขึ้น

จนถึงตอนนี้ ยังไม่มีหลักฐานที่ยืนยันได้ว่านักวิทยาศาสตร์ค้นพบสิ่งมีชีวิตนอกโลกแล้ว

แต่จำนวนดาวเคราะห์ที่ค้นพบเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้คำถามเปลี่ยนจาก “มีดาวดวงอื่นไหม” มาเป็นคำถามที่น่าตื่นเต้นกว่าเดิมว่า

ในบรรดาดาวนับไม่ถ้วนที่อยู่ไกลออกไป มีสักดวงไหมที่กำลังมีชีวิตบางอย่างเกิดขึ้นอยู่ โดยที่เรายังมองไม่เห็นมัน?