ชีวิตของ มิเรียม ริเวรา หลังรายการเดต เมื่อชื่อเสียงไม่ได้จบพร้อมตอนสุดท้าย

ถ้าย้อนกลับไปดูรายการเรียลลิตี้ช่วงต้นทศวรรษ 2000 หลายรายการใช้คำว่า “หักมุม” เป็นเครื่องมือเรียกคนดูแบบไม่ค่อยสนผลที่ตามมา และหนึ่งในกรณีที่ถูกหยิบกลับมาถกเถียงหนักที่สุดคือชีวิตของ มิเรียม ริเวรา นางแบบชาวเม็กซิกันและหญิงข้ามเพศที่กลายเป็นดาวเด่นของรายการอังกฤษ “There’s Something About Miriam”

รูปแบบรายการดูเผินๆ เหมือนรายการหาคู่ทั่วไป มีผู้ชายชาวอังกฤษ 6 คนเดินทางมาใช้เวลาอยู่กับมิเรียม แข่งขันกันผ่านกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้มิเรียมเลือกคนที่ถูกใจ แต่ผู้ผลิตซ่อนข้อมูลสำคัญเอาไว้ นั่นคือผู้เข้าแข่งขันไม่ได้รับแจ้งว่ามิเรียมเป็นหญิงข้ามเพศ ก่อนนำเรื่องนี้ไปใช้เป็นจุดเฉลยในช่วงท้ายรายการ

ตรงนี้แหละที่ทำให้รายการถูกวิจารณ์มาจนถึงทุกวันนี้

ปัญหาไม่ใช่แค่เรื่องที่ผู้เข้าแข่งขันรู้หรือไม่รู้ แต่เป็นวิธีที่ตัวตนของคนคนหนึ่งถูกเปลี่ยนให้กลายเป็น “ความลับ” สำหรับสร้างปฏิกิริยาตกใจจากคนบนจอ ทั้งที่สำหรับมิเรียม นั่นไม่ใช่เกม ไม่ใช่อุปกรณ์ประกอบรายการ และไม่ใช่พล็อตหักมุม แต่มันคือชีวิตจริง

รายการถ่ายทำในปี 2003 และออกอากาศทาง Sky One ในปี 2004 หลังผ่านปัญหาทางกฎหมาย ผู้เข้าแข่งขันชายบางส่วนดำเนินคดีกับบริษัทผู้ผลิต โดยอ้างว่าถูกหลอกและได้รับผลกระทบจากการเข้าร่วมรายการ เรื่องจบลงด้วยการตกลงกันนอกศาล รายการจึงได้ออกอากาศในเวลาต่อมา

สำหรับสถานีโทรทัศน์ นี่อาจเป็นรายการหนึ่งที่จบไปภายในไม่กี่ตอน แต่สำหรับมิเรียม ผลกระทบไม่ได้หยุดตรงเครดิตท้ายรายการ

หลังออกอากาศ ชื่อของมิเรียมถูกนำไปพูดถึงอย่างกว้างขวาง สื่อจำนวนไม่น้อยสนใจคำว่า “ความลับ” และฉากเฉลย มากกว่าจะสนใจตัวตน ความฝัน หรือชีวิตของเจ้าตัว การรายงานข่าวหลายชิ้นในเวลานั้นยังใช้ถ้อยคำเกี่ยวกับคนข้ามเพศที่ถ้ามองด้วยมาตรฐานสื่อทุกวันนี้จะเห็นทันทีว่ารุนแรงและลดทอนความเป็นมนุษย์แค่ไหน

มิเรียมยังปรากฏตัวในวงการบันเทิงต่อ หลังจากนั้นเคยเป็นแขกรับเชิญใน Big Brother Australia ปี 2004 และมีงานในวงการสื่อกับงานนางแบบอีกระยะหนึ่ง ชื่อเสียงจากรายการทำให้เป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติ และต่อมามีสื่อหลายแห่งยกให้เป็นหนึ่งในบุคคลข้ามเพศกลุ่มแรกๆ ที่มีบทบาทโดดเด่นในเรียลลิตี้ทีวีกระแสหลัก

แต่ชื่อเสียงประเภทนี้มีด้านที่โหดอยู่เหมือนกัน เพราะคนดูจำนวนมากไม่ได้รู้จัก “มิเรียม” แต่รู้จักเพียง “มิเรียมจากรายการที่มีความลับ” ตัวบุคคลกับกลไกการตลาดของรายการแทบถูกผูกติดกันถาวร

เรื่องนี้ทำให้เกิดคำถามที่น่าสนใจมากเกี่ยวกับคำว่า consent หรือการยินยอมในการทำเรียลลิตี้ทีวี การเซ็นสัญญาเข้าร่วมรายการไม่ได้แปลว่าผู้เข้าร่วมจะเข้าใจทุกอย่างที่โปรดิวเซอร์กำลังวางแผน โดยเฉพาะเมื่อข้อมูลสำคัญถูกแบ่งออกเป็นส่วนๆ คนหนึ่งรู้เรื่องหนึ่ง อีกคนรู้เพียงบางส่วน แล้วทุกอย่างถูกประกอบใหม่ในห้องตัดต่อ

ในกรณีของมิเรียม ผู้เข้าแข่งขันชายถูกทำให้เป็นส่วนหนึ่งของเซอร์ไพรส์ ขณะที่มิเรียมเองก็ต้องอยู่ตรงกลางของสถานการณ์ที่ฝ่ายผลิตตั้งใจสร้างให้ระเบิดอารมณ์ในตอนจบ เมื่อรายการออกอากาศ กระแสวิจารณ์จึงกระแทกเข้าใส่ผู้ร่วมรายการแทบทุกฝ่าย แต่บริษัทผลิตรายการกลับสามารถเดินออกจากเหตุการณ์ได้ง่ายกว่าคนที่ใบหน้าและชื่อถูกบันทึกอยู่บนหน้าจอ

เวลาผ่านไปหลายปี ชีวิตของมิเรียมค่อยๆ ห่างจากภาพจำในโทรทัศน์ ก่อนจะมีข่าวการเสียชีวิตเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2019 ที่เมืองเอร์โมซีโย รัฐโซโนรา ประเทศเม็กซิโก ขณะมีอายุ 38 ปี

การเสียชีวิตถูกเจ้าหน้าที่ระบุว่าเป็นการฆ่าตัวตาย แต่ Daniel Cuervo ผู้เป็นสามีไม่ยอมรับข้อสรุปดังกล่าวและเปิดเผยกับสื่อว่ามีเหตุผลทำให้สงสัยว่าอาจมีบุคคลอื่นเกี่ยวข้อง รวมถึงกล่าวถึงข้อความหรือการติดต่อข่มขู่ที่ได้รับหลังเหตุการณ์ ประเด็นนี้จึงกลายเป็นส่วนที่ถูกพูดถึงอย่างมากในข่าวและสารคดีภายหลัง

สิ่งสำคัญคือต้องแยกให้ชัดว่า ข้อสงสัยของครอบครัวไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่ามีการฆาตกรรม ข้อมูลสาธารณะที่มีอยู่ไม่ได้แสดงว่าข้อสรุปอย่างเป็นทางการถูกเปลี่ยนเป็นคดีฆาตกรรม ดังนั้นการเล่าเรื่องของมิเรียมแบบเติมทฤษฎีสมคบคิดเข้าไปจะยิ่งทำให้ชีวิตจริงของเจ้าตัวถูกใช้เป็นความบันเทิงซ้ำอีกครั้ง

หลังการเสียชีวิต เรื่องของมิเรียมถูกนำกลับมาตรวจสอบใหม่ด้วยมุมที่ต่างจากช่วงรายการออกอากาศ ปี 2021 มีพอดแคสต์เชิงสืบค้น “Harsh Reality: The Story of Miriam Rivera” เล่าทั้งชีวิตและเบื้องหลังรายการ ต่อมาในปี 2024 สารคดีสามตอน “Miriam: Death of a Reality Star” กลับไปพูดคุยกับผู้เกี่ยวข้องและตั้งคำถามตรงๆ ว่าอุตสาหกรรมโทรทัศน์ในเวลานั้นมองคนที่อยู่หน้ากล้องเป็นมนุษย์หรือเป็นเพียงวัตถุดิบสำหรับเรตติ้งกันแน่

จุดที่ชวนคิดไม่ใช่ว่ารายการเมื่อยี่สิบกว่าปีก่อนแย่แค่ไหน เพราะมาตรฐานของสังคมเปลี่ยนไปแล้วส่วนหนึ่ง แต่คือกลไกแบบเดียวกันยังเกิดขึ้นได้เสมอ เพียงเปลี่ยนจากโทรทัศน์มาเป็นคลิปไวรัล ไลฟ์สด หรือคอนเทนต์ที่ตั้งใจสร้างสถานการณ์ให้คนจริงๆ โกรธ อับอาย หรือเสียหน้าเพื่อแลกกับยอดดู

ตอนคนดูกดปิดคลิป เรื่องอาจจบภายในไม่กี่วินาที แต่คนในคลิปไม่ได้หายไปพร้อมหน้าจอ ชื่อยังค้นเจอ ภาพยังถูกตัดซ้ำ ประโยคเดิมยังถูกแชร์ใหม่ได้อีกหลายปี

ชีวิตของมิเรียมจึงไม่ได้มีความหมายแค่ในฐานะเรื่องราวของดาวเรียลลิตี้คนหนึ่ง มันทำให้เห็นต้นทุนของความบันเทิงที่สร้างจากการทำให้ตัวตนของใครบางคนกลายเป็น “มุกเฉลย” และคำถามที่ยังใช้ได้กับสื่อทุกวันนี้ก็คือ ถ้าคอนเทนต์หนึ่งต้องแลกด้วยศักดิ์ศรีของคนจริงๆ ความสนุกไม่กี่นาทีนั้นควรถูกผลิตขึ้นมาตั้งแต่แรกหรือเปล่า