ทำงานมานานแต่ยังไม่โต ต้องดูทั้งหัวหน้า เนื้องาน เป้าหมาย และทางที่กำลังเดิน

คลิปของช่องไนน์อาร์มโยนประเด็นเรื่องงานที่ฟังแล้วสะดุดตรงหนึ่งมาก คือการทำงานนาน ไม่ได้แปลว่ากำลังเติบโตเสมอไป คนทำงานอาจยุ่งทุกวัน ส่งงานครบ ประชุมแน่น แก้ปัญหาเก่งขึ้น แต่พอผ่านไปหลายปี กลับตอบไม่ได้ว่าทักษะอะไรแข็งขึ้น ตำแหน่งถัดไปคืออะไร หรือถ้าออกจากบริษัทนี้แล้วตลาดยังต้องการความสามารถแบบเดิมอยู่แค่ไหน

ประโยคแกนของคลิปชัดมาก เลือกงานที่บริษัททำไม่ได้จึงต้องรับคนมาทำ ดีกว่าเลือกงานที่บริษัททำได้แต่ไม่อยากทำเลยโยนให้คนอื่น ความต่างอยู่ตรงนี้ งานแบบแรกมีโอกาสทำให้คนรับผิดชอบกลายเป็นเจ้าของความรู้ที่องค์กรต้องพึ่ง ส่วนงานแบบหลังเสี่ยงติดกับดักงานจุกจิก งานซ้ำ งานที่ไม่มีใครอยากแตะ ทำจนคล่องก็จริง แต่ความคล่องนั้นอาจไม่ได้เพิ่มมูลค่าในตลาดงานมากนัก

เวลามองประกาศงานจึงอย่าดูแค่เงินเดือน ชื่อตำแหน่ง หรือบริษัทดังแค่ไหน ลองถามให้ลึกลงไปว่า ตำแหน่งนี้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหาอะไร ถ้าทำดีมากบริษัทจะได้อะไร งานนี้เปิดโอกาสให้ตัดสินใจเองแค่ไหน มีของยากให้เรียนรู้หรือมีแต่คอยรับงานต่อจากคนอื่น และผลงานที่ทำสามารถเอาไปเล่าเป็นหลักฐานความสามารถตอนย้ายงานได้หรือเปล่า

อีกเรื่องที่คลิปเน้นคือหัวหน้า หัวหน้าที่ดีไม่ได้มีหน้าที่แจกงานแล้วรอเช็กเส้นตายอย่างเดียว แต่ต้องช่วยให้คนในทีมเห็นทางโต ช่วยชี้ว่าทักษะไหนยังขาด งานไหนควรรับ งานไหนกินเวลาแต่ไม่พาไปไหน รวมถึงช่วยกันพื้นที่ให้ลูกทีมได้ทำงานสำคัญจริงๆ ประเด็นนี้มีค่ามาก เพราะในชีวิตทำงาน งานหนึ่งตำแหน่งเดียวกันอาจให้ประสบการณ์ต่างกันสุดขั้ว ขึ้นอยู่กับว่าหัวหน้าใช้คนแบบไหน

ตอนสัมภาษณ์งานจึงควรสัมภาษณ์หัวหน้ากลับด้วย ไม่ใช่รอถูกถามฝ่ายเดียว คำถามง่ายๆ เช่น คนที่ทำตำแหน่งนี้เก่งขึ้นภายในหนึ่งปีเพราะอะไร งานแบบไหนที่ตำแหน่งนี้จะได้เป็นเจ้าของจริง เวลามีงานด่วนจากหลายฝ่ายใครช่วยจัดลำดับ และคนก่อนหน้าในตำแหน่งนี้โตไปทางไหน คำตอบพวกนี้บอกสภาพจริงได้เยอะกว่าคำว่า บรรยากาศดี หรือทีมเหมือนครอบครัว

แล้วพอเข้าทำงาน อย่ารายงานผลงานด้วยจำนวนอย่างเดียว ทำสิบงาน ปิดยี่สิบงาน เข้าประชุมสามสิบครั้ง ฟังดูขยันแต่ยังไม่ตอบว่ามีผลอะไร คลิปเสนอให้เล่าผลงานผ่านผลลัพธ์ งานที่ทำช่วยลดปัญหาตรงไหน ทำให้ทีมเร็วขึ้นอย่างไร ลดขั้นตอนอะไร เปิดโอกาสใหม่อะไร หรือทำให้คนอื่นทำงานง่ายขึ้นตรงไหน เพราะตอนประเมินผลงานหรือสมัครงานใหม่ คนฟังอยากรู้คุณค่าที่เกิดขึ้น ไม่ใช่จำนวนกิจกรรมที่ผ่านมือ

วิธีฝึกเรื่องนี้ไม่ซับซ้อน ทุกเดือนจดไว้สามบรรทัดพอ บรรทัดแรกทำอะไร บรรทัดสองปัญหาเดิมคืออะไร บรรทัดสามหลังทำแล้วอะไรเปลี่ยน พอครบปีจะเห็นทันทีว่าที่ผ่านมาได้สร้างผลลัพธ์จริง หรือแค่ยุ่งมากเฉยๆ แถมยังกลายเป็นวัตถุดิบสำหรับประเมินผลงาน ทำประวัติสมัครงาน และคุยเรื่องปรับตำแหน่งได้ด้วย

ส่วนเรื่องเส้นทางอาชีพ คลิปไม่ได้บอกว่าทุกคนต้องไต่ให้ถึงตำแหน่งสูงสุด ประเด็นกลับอยู่ที่ต้องตอบตัวเองให้ได้ว่าอยากแลกอะไรกับอะไร บางคนต้องการโตเร็ว รายได้สูง และพร้อมทุ่มเวลา บางคนพอถึงจุดที่รายได้พอ ชีวิตนิ่ง ก็อยากเก็บเวลาไว้ให้ครอบครัว สุขภาพ งานอดิเรก หรือสิ่งที่สนใจนอกที่ทำงาน ไม่มีคำตอบเดียว แต่การไม่มีคำตอบเลยต่างหากที่ทำให้เวลาหายไปทีละปีโดยไม่รู้ตัว

ลองเช็กงานปัจจุบันแบบไม่ต้องดราม่า มีแค่สี่ข้อ งานนี้ทำให้เก่งอะไรขึ้น หัวหน้าช่วยให้โตหรือแค่ใช้ให้จบงาน ผลงานที่ทำเล่าเป็นผลลัพธ์ได้ไหม และถ้าอยู่ต่ออีกสองปีจะมีอะไรเพิ่มนอกจากอายุงาน ถ้าตอบได้ชัดหลายข้อ งานนี้อาจยังคุ้มที่จะอยู่ต่อ ถ้าตอบแทบไม่ได้เลย อย่างน้อยก็ถึงเวลาวางแผนเติมทักษะ ย้ายทีม หรือเริ่มมองตลาดงานโดยไม่ต้องรอให้หมดแรงก่อน

สิ่งที่น่ากลัวไม่ใช่งานหนัก แต่งานหนักที่ไม่ทิ้งอะไรไว้กับคนทำเลย วันหนึ่งปฏิทินอาจบอกว่ามีประสบการณ์สิบปี แต่ถ้างานเดิมถูกทำซ้ำสิบรอบโดยไม่มีทักษะใหม่ ไม่มีอำนาจตัดสินใจเพิ่ม และไม่มีผลงานที่อธิบายคุณค่าได้ ระยะเวลานั้นก็ช่วยได้ไม่มาก

มุมนี้ทำให้คำว่างานดีเปลี่ยนความหมายไปพอสมควร งานดีไม่จำเป็นต้องสบาย ไม่จำเป็นต้องเงินสูงที่สุด และไม่จำเป็นต้องอยู่บริษัทดังที่สุด แต่มันควรให้บางอย่างกลับมาที่พกติดตัวออกจากบริษัทได้ ไม่ว่าจะเป็นทักษะ วิธีคิด ความรับผิดชอบ เครือข่าย ผลงาน หรือความชัดเจนว่าชีวิตการทำงานแบบไหนไม่เหมาะกับตัวเอง

เพราะบริษัทจ่ายเงินซื้อเวลา ส่วนคนทำงานก็กำลังใช้เวลาแลกอนาคตของตัวเองเหมือนกัน ถ้าจะแลกทั้งที อย่างน้อยควรรู้ว่ากำลังได้อะไรกลับมา