7 ผลไม้ไร้เมล็ดที่ปลูกและขายในไทย! จากของกินธรรมดา พอไม่มีเมล็ดราคาขยับขึ้นจนกลายเป็นของพรีเมียม

เวลาเลือกผลไม้ หลายคนคงเคยเจอปัญหาเดียวกัน แตงโมต้องคอยคายเมล็ด ฝรั่งกัดไปเจอเมล็ดแข็ง มะนาวบีบลงจานแล้วเมล็ดตกตาม หรือกินลิ้นจี่คำหนึ่งแต่เนื้อกลับมีนิดเดียวเพราะเมล็ดใหญ่เต็มผล

นักปรับปรุงพันธุ์และเกษตรกรจึงพยายามแก้โจทย์ง่าย ๆ ว่า ถ้าเอาเมล็ดออกไปได้ ผู้บริโภคจะได้เนื้อมากขึ้นและกินสะดวกขึ้นแค่ไหน

 

✦ 1. แตงโมไร้เมล็ด จากครึ่งไร่ ทำรายได้มากกว่าแตงโมทั่วไปหลายเท่า

แตงโมไร้เมล็ดเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพที่สุด เพราะผลด้านในมีแต่เนื้อแดงแทบเต็มลูก มีเพียงเมล็ดอ่อนสีขาวที่เคี้ยวกินได้

เบื้องหลังไม่ได้เกิดจากการ “เอาเมล็ดออก” หลังเก็บเกี่ยว แต่ส่วนใหญ่อาศัยต้นแตงโมที่มีโครโมโซม 3 ชุด หรือ Triploid ทำให้เมล็ดพัฒนาได้ไม่สมบูรณ์

กรมวิชาการเกษตรมีงานทดลองปลูกแตงโมไร้เมล็ดในโรงเรือนจังหวัดนครพนม ได้ผลผลิตประมาณ 550 กิโลกรัมต่อโรงเรือน และจำหน่ายได้ประมาณ 35 บาทต่อกิโลกรัม 

เคยมีกรณีเกษตรกรบน เกาะสุกร จังหวัดตรัง ปลูกแตงโมไร้เมล็ดพันธุ์ Happy Family ในพื้นที่เพียงครึ่งไร่ ได้ผลผลิตมากกว่า 3 ตัน ขายกิโลกรัมละ 20 บาท และรายงานว่าทำรายได้มากกว่า 50,000 บาท ขณะที่การปลูกแตงโมธรรมดาพื้นที่เท่ากันเคยสร้างรายได้ราว 6,000 บาท 

 

✦ 2. ลิ้นจี่ไร้เมล็ด เคยมีราคาสูงถึง 500–700 บาทต่อกิโลกรัม

ลิ้นจี่ทั่วไปมีปัญหาหนึ่งที่คนกินรู้ดี คือผลดูใหญ่ แต่พอแกะออกกลับพบเมล็ดกินพื้นที่เกือบครึ่งลูก

จึงเกิดการพัฒนาลิ้นจี่ที่มี เมล็ดลีบมากหรือแทบไม่มีเมล็ด ทำให้พื้นที่ภายในผลกลายเป็นเนื้อเกือบทั้งหมด

ลิ้นจี่ไร้เมล็ดที่ถูกนำเข้ามาขยายพันธุ์ในไทยมีทั้งกลุ่มพันธุ์จากไต้หวันและพันธุ์ที่ขายกันในตลาดเฉพาะทาง โดยไทยรัฐเคยรายงานในปี 2561 ว่าลิ้นจี่ไร้เมล็ดบางสายพันธุ์มีราคาผลสดสูงถึงประมาณ 500–700 บาทต่อกิโลกรัม 

ตลาดออนไลน์ไทยยังเคยมีลิ้นจี่ไร้เมล็ดบรรจุกล่องวางขายในราคามากกว่า 1,600 บาทต่อชุด ซึ่งสะท้อนความเป็นผลไม้เฉพาะกลุ่มและปริมาณที่มีไม่มาก

จุดขายจึงชัดมาก แกะเปลือกหนึ่งครั้ง ได้กินเนื้อเกือบทั้งลูก

 

✦ 3. มะนาวไร้เมล็ด ของเล็ก ๆ ที่ร้านอาหารชอบ เพราะบีบแล้วไม่ต้องเขี่ยเมล็ด

หนึ่งในพันธุ์ที่พบในไทยคือ มะนาวตาฮิติ หรือ Persian lime (Citrus latifolia) ซึ่งมีลักษณะไม่มีเมล็ดหรือมีน้อยมาก

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ยังเดินหน้าวิจัยการสร้าง มะนาวแป้นทริพลอยด์ เพื่อให้ได้ผลที่ยังมีกลิ่นหอม น้ำมาก และรสชาติแบบมะนาวแป้นไทย แต่ไม่มีเมล็ด โดยใช้แนวคิดเพิ่มจำนวนชุดโครโมโซมจนต้นมีความเป็นหมันและเมล็ดไม่พัฒนา 

ความต้องการนี้ไม่ได้เกิดจากเรื่องความสวยงามเพียงอย่างเดียว

สำหรับร้านอาหาร โรงงานน้ำมะนาว หรือคนทำเครื่องดื่มจำนวนมาก การไม่มีเมล็ดหมายถึง บีบง่าย ไม่ต้องกรองเมล็ด และเสียเนื้อผลน้อยลง

ในตลาดออนไลน์ไทยช่วงปัจจุบันมีมะนาวไร้เมล็ดขายประมาณ 69–108 บาทต่อกิโลกรัม แล้วแต่แหล่งและช่วงราคา 

 

✦ 4. ฝรั่งไร้เมล็ด ไม่มีเมล็ดแข็งตรงกลาง จึงกินได้แทบทั้งผล

ฝรั่งเป็นผลไม้ที่ดูเหมือนเหมาะจะกินทั้งลูก แต่ปัญหาก็คือเมล็ดตรงกลางมีความแข็ง จนหลายคนเลือกกินเฉพาะเนื้อรอบนอกแล้วทิ้งแกนกลาง

ฝรั่งไร้เมล็ดจึงตอบโจทย์ตรงจุดมาก

ในตลาดไทยมีทั้ง ฝรั่งไร้เมล็ดเนื้อขาว ฝรั่งไร้เมล็ดไส้แดง ฝรั่งเพชรภูทอง และสาลี่ทอง โดยมีร้านจำหน่ายกิ่งพันธุ์อยู่หลายพื้นที่ ตั้งแต่เชียงราย ลพบุรี อุดรธานี นครศรีธรรมราช ไปจนถึงนครนายกเมื่อผ่าผลออก เนื้อส่วนกลางจะมีเมล็ดน้อยมากหรือไม่มีเมล็ดแข็งแบบฝรั่งทั่วไป ทำให้หั่นขายเป็นชิ้นง่าย และได้สัดส่วนเนื้อที่รับประทานได้มากขึ้น

สำหรับร้านผลไม้พร้อมกิน นี่คือคุณสมบัติที่เปลี่ยนผลไม้ธรรมดาให้กลายเป็นสินค้าที่ขายความสะดวกได้ทันที

 

✦ 5. ส้มโชกุนไร้เมล็ด นักวิจัยไทยเคยใช้ “รังสีแกมมา” ช่วยคัดสายพันธุ์

เรื่องของส้มไร้เมล็ดในไทยน่าสนใจตรงที่มีงานพัฒนาพันธุ์จริงจังโดย กรมวิชาการเกษตร

นักวิจัยนำส้มโชกุนไปฉาย รังสีแกมมา เพื่อกระตุ้นให้เกิดการกลายพันธุ์ ก่อนคัดเลือกต้นที่ให้ผลไม่มีเมล็ดหรือมีเมล็ดน้อย

งานทดลองที่เริ่มตั้งแต่ช่วงปี 2551 พบต้นส้มโชกุนที่ไม่มีเมล็ดหลายสายต้น และมีการนำไปทดสอบต่อเนื่องเพื่อคัดคุณภาพก่อนเสนอเป็นพันธุ์สำหรับเกษตรกร 

ที่น่าสนใจคือ ราคาต้นพันธุ์ในตลาดก็สะท้อนมูลค่าของลักษณะนี้ ร้านพันธุ์ไม้บางแห่งขาย ส้มโชกุนทั่วไปประมาณ 50–130 บาทต่อต้น ขณะที่ส้มโชกุนไร้เมล็ดเคยตั้งราคาประมาณ 250 บาทต่อต้น 

จึงไม่ใช่แค่ผลไม้กินง่ายขึ้น แต่ “ยีนไร้เมล็ด” ยังเพิ่มมูลค่าไปถึงต้นพันธุ์ด้วย

 

✦ 6. ลำไยไร้เมล็ด จากเมล็ดดำเม็ดใหญ่ เหลือพื้นที่ให้เนื้อมากขึ้น

ลำไยทั่วไปมีเมล็ดกลมสีดำขนาดค่อนข้างใหญ่ กินหนึ่งผลจึงได้เนื้อเพียงบางส่วน

แต่กรมวิชาการเกษตรมีการรวบรวมลำไยที่มีลักษณะ เมล็ดลีบหรือเมล็ดไม่พัฒนา อยู่จริง รวมถึงพันธุ์ที่เรียกว่า “ไร้เมล็ด”

ระหว่างปี 2559–2564 ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงรายและศูนย์วิจัยเกษตรหลวงเชียงใหม่รวบรวมลำไยหลายสิบพันธุ์ และยังคัดเลือกลูกผสมที่มี เมล็ดเล็กหรือเมล็ดลีบ ได้อีก 8 ลูกผสม เพื่อนำไปศึกษาต่อด้านคุณภาพและการรับรองพันธุ์ 

จุดหมายค่อนข้างชัด หากลำไยผลเดิมสามารถลดพื้นที่ของเมล็ดลงได้ เนื้อที่กินได้ต่อผลก็เพิ่มขึ้นทันที

 

✦ 7. กล้วย ผลไม้ไร้เมล็ดที่เรากินกันมานาน จนลืมไปว่ามันคือความมหัศจรรย์

กล้วยกินได้ส่วนใหญ่ที่อยู่ตามตลาดแทบไม่มีเมล็ดแข็งแบบกล้วยป่าเลย

เหตุผลคือกล้วยปลูกจำนวนมากมีพันธุกรรมแบบ polyploid และมีความสมบูรณ์พันธุ์ต่ำ ประกอบกับมีลักษณะ parthenocarpy ซึ่งทำให้ผลสามารถพัฒนาได้โดยไม่ต้องสร้างเมล็ดที่สมบูรณ์

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ระบุว่า parthenocarpy เป็นหนึ่งในลักษณะสำคัญที่สุดของกล้วยกินได้ และกล้วยการค้าหลายพันธุ์มีความเป็นหมันสูง จึงต้องขยายพันธุ์ด้วยหน่อหรือเนื้อเยื่อแทนการเพาะเมล็ด 

กล้วยจึงเป็นตัวอย่างว่า “ผลไม้ไร้เมล็ด” ไม่ใช่เรื่องใหม่เสมอไป บางชนิดอยู่บนโต๊ะอาหารของมนุษย์มานานมากจนเราแทบไม่ทันสังเกต

 

✦ ทำไมแค่ไม่มีเมล็ด ราคาถึงเพิ่มขึ้นได้?

เมล็ดดูเหมือนเป็นเรื่องเล็ก แต่ในมุมผู้ซื้อ มันเกี่ยวข้องกับหลายอย่างพร้อมกัน ทั้ง กินสะดวก ได้เนื้อมาก หั่นง่าย แปรรูปง่าย และดูพรีเมียมกว่า

สำหรับเกษตรกร ลักษณะไร้เมล็ดบางชนิดยังหาได้ยาก ต้องใช้ต้นพันธุ์เฉพาะ ต้องจัดการการผสมเกสร หรือมีต้นทุนเมล็ดพันธุ์สูงกว่า จึงทำให้ผลผลิตออกสู่ตลาดน้อยกว่าพันธุ์ธรรมดา

เมื่อ “กินง่าย” มาเจอกับ “มีน้อย” ราคาก็สามารถขยับขึ้นได้มาก