เจาะปุ๊บน้ำมันไหลปั๊บ! เรื่องจริงของ 'ต้นดีเซล' บ่อน้ำมันมีชีวิตกลางป่าอเมซอน

ลองนึกภาพต้นไม้ใหญ่กลางป่า หากเจาะลำต้นแล้วแทนที่จะเจอน้ำยางสีขาว กลับมีของเหลวสีเหลืองคล้ายน้ำมันไหลออกมา และของเหลวนั้นยังมีสารประกอบที่ติดไฟได้อีกด้วย

ต้นไม้ชนิดนี้มีอยู่จริง ชื่อว่า Copaifera langsdorffii หรือ “โคปาอิบา” (Copaiba) พบในเขตร้อนของทวีปอเมริกาใต้ โดยเฉพาะบราซิล และมีชื่อเล่นสะดุดหูว่า “Diesel Tree” หรือต้นดีเซล ถึงขั้นเคยได้รับความสนใจในฐานะแหล่งพลังงานจากพืช

✦ เจาะต้นไม้ แล้วทำไมน้ำมันถึงไหลออกมา?

ความลับซ่อนอยู่ภายในลำต้น โคปาอิบามีช่องและท่อสำหรับสะสมสารที่เรียกว่า oleoresin หรือน้ำมันเรซิน เมื่อเจาะลำต้นอย่างเหมาะสม ของเหลวสีเหลืองถึงน้ำตาลอ่อนสามารถไหลออกมาและเก็บใส่ภาชนะได้ โดยไม่จำเป็นต้องโค่นต้นไม้ทั้งต้น

น้ำมันชนิดนี้มีสารประกอบกลุ่ม เทอร์พีน (terpenes) และไฮโดรคาร์บอนหลายชนิด จึงมีคุณสมบัติไวไฟ นี่เองที่ทำให้โคปาอิบาได้รับฉายาว่า “ต้นดีเซล” และเคยถูกศึกษาในฐานะวัตถุดิบพลังงานหมุนเวียน

✦ ต้นไม้ไม่ได้ลุกเป็นไฟง่ายทั้งต้น แต่ “น้ำมันข้างใน” ต่างหากที่ติดไฟ

สิ่งที่ติดไฟได้คือ น้ำมันเรซินที่ต้นไม้ผลิตและสะสมอยู่ภายใน งานวิจัยพบช่องสร้างและกักเก็บน้ำมันกระจายอยู่ตามส่วนต่าง ๆ ของต้น รวมถึงเนื้อเยื่อของใบ โดยน้ำมันภายในจะออกมาสู่ภายนอกเมื่อเนื้อเยื่อได้รับความเสียหาย

ภาพของคนเจาะรูบนต้นไม้แล้วรองน้ำมันสีทองที่ค่อย ๆ ไหลลงขวดจึงเป็นเรื่องจริง เพียงแต่ของเหลวนั้นไม่ใช่น้ำมันดีเซลสำเร็จรูปจากปั๊มน้ำมัน

✦ เคยมีความหวังว่า “ปลูกป่าแล้วผลิตน้ำมัน”

เรื่องของต้นดีเซลโด่งดังขึ้นเพราะมีรายงานในอดีตอ้างว่า ต้นขนาดใหญ่สามารถให้น้ำมันได้เป็นสิบ ๆ ลิตรต่อครั้ง จนเกิดแนวคิดว่า หากปลูกโคปาอิบาจำนวนมาก เราอาจมีแหล่งเชื้อเพลิงที่สามารถเก็บเกี่ยวซ้ำได้โดยไม่ต้องตัดต้นไม้

แต่ตัวเลขมหาศาลเหล่านั้นต้องอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะการศึกษาภาคสนามภายหลังพบว่าปริมาณน้ำมันที่เก็บได้จริง แตกต่างกันมากในต้นแต่ละต้น และต่ำกว่าตัวเลขที่ถูกกล่าวอ้างกันในอดีตมาก จึงยังไม่ใช่ “บ่อน้ำมันมีชีวิต” ที่สามารถแทนเชื้อเพลิงฟอสซิลได้ง่าย ๆ 

✦ ของเหลวในต้นเดียว ถูกสนใจตั้งแต่ยาไปจนถึงเชื้อเพลิง

น้ำมันโคปาอิบาไม่ได้มีเรื่องน่าสนใจเฉพาะการติดไฟ ชุมชนในอเมริกาใต้รู้จักและใช้เรซินจากต้น Copaifera มายาวนาน ขณะที่ยุคปัจจุบันมีการนำไปศึกษาและใช้ในผลิตภัณฑ์ยา เครื่องสำอาง สบู่ น้ำหอม รวมถึงการวิจัยด้านไบโอดีเซล 

จึงเป็นต้นไม้ที่ดูธรรมดาจากภายนอก แต่ภายในกลับมีระบบสร้างและสะสมน้ำมันตามธรรมชาติ ราวกับมี “ถังเก็บน้ำมันขนาดเล็กซ่อนอยู่ในเนื้อไม้”