ชีวิตมนุษย์สั้นแค่ไหน เมื่อเอาไปวางข้างโลกและจักรวาล

ลองนึกภาพนาฬิกาเรือนใหญ่ที่สุดเท่าที่สมองมนุษย์จะนึกได้ นาฬิกาเรือนนั้นไม่ได้นับเป็นชั่วโมง ไม่ได้นับเป็นปี แต่เดินมาแล้วประมาณ 13,800 ล้านปี นั่นคืออายุของจักรวาล ส่วนโลกใบนี้อยู่มาแล้วราว 4,540 ล้านปี แค่ตัวเลขสองก้อนนี้ก็ใหญ่จนเริ่มไม่รู้จะเอาไปเทียบกับอะไรดีแล้ว

ทีนี้เอาชีวิตมนุษย์หนึ่งคนไปวางเทียบ สมมติอยู่ได้ 80 ปี ฟังในชีวิตประจำวันถือว่านานมาก เด็กเกิด โต เรียน ทำงาน มีครอบครัว แก่ลง ผ่านเรื่องดีเรื่องพังไปเพียบ แต่ถ้าเอา 80 ปีนั้นไปเทียบกับอายุโลก จะเหลือประมาณ 0.0000018% ของเวลาที่โลกเคยอยู่มา พูดแบบเห็นภาพคือ ถ้าอายุโลกถูกย่อให้เหลือ 1 ปีเต็ม ชีวิตมนุษย์ 80 ปีจะสั้นแค่ไม่ถึง 1 วินาทีของปีนั้นด้วยซ้ำ

แล้วถ้าเทียบกับจักรวาลยิ่งเล็กลงไปอีก 80 ปีเทียบกับ 13,800 ล้านปีคือประมาณ 0.00000058% เท่านั้น เหมือนหยิบฝุ่นเม็ดหนึ่งไปเทียบกับภูเขาทั้งลูก แถมยังเป็นภูเขาที่วางอยู่กลางทวีปอีกที ความรู้สึกที่ว่าวันหนึ่งยาวมาก เดือนหนึ่งช้ามาก ปีหนึ่งผ่านไปหนักหน่วงมาก พอซูมออกไปถึงระดับจักรวาล มันกลายเป็นแสงวาบเล็กๆ ที่แทบยังไม่ทันกระพริบตา

โลกไม่ได้รีบตามมนุษย์ แต่เป็นมนุษย์ที่รีบอยู่บนโลก

ภูเขาหลายลูกใช้เวลาหลายล้านปีกว่าจะค่อยๆ ดันตัวขึ้นมา ทวีปเคลื่อนที่ปีละไม่กี่เซนติเมตร แต่พอให้เวลานานพอ อินเดียก็ชนเอเชียจนเกิดเทือกเขาหิมาลัยได้ หินก้อนหนึ่งอาจถูกฝน ลม น้ำกัดเซาะอยู่เป็นแสนปี กว่าจะเปลี่ยนรูปจนแทบจำไม่ได้ แต่มนุษย์หนึ่งคนอาจรู้จักหินก้อนนั้นแค่ตอนเดินผ่าน ถ่ายรูป แล้วก็ไปต่อ

ต้นไม้บางชนิดอยู่ได้นานกว่าหลายอาณาจักร ต้นสน bristlecone บางต้นมีอายุนับพันปี เก่าแก่กว่าประวัติศาสตร์สมัยใหม่จำนวนมาก เต่าบางตัวอยู่เกินร้อยปี วาฬบางชนิดอาจมีอายุยาวกว่า 200 ปี ถ้าเทียบกันตรงๆ มนุษย์ไม่ได้สั้นที่สุดในธรรมชาติ แต่ก็ไม่ได้ยืนยาวอะไรนักในมาตรวัดของโลก ชีวิตมนุษย์คือช่วงเวลาสั้นๆ ที่ธรรมชาติอนุญาตให้มีสติพอจะมองกลับไปถามว่า ตัวเองกำลังทำอะไรอยู่

สิ่งที่แปลกคือ ความสั้นนี้ไม่ได้ทำให้ชีวิตไร้ค่า ตรงกันข้าม มันทำให้ทุกอย่างมีน้ำหนักขึ้นมาก เพราะเวลามีจำกัด การเสียเวลาหลายปีไปกับเรื่องที่ไม่ได้อยากเป็นจริงๆ จึงไม่ใช่แค่เรื่องเล็ก การรอให้พร้อมทุกอย่างก่อนเริ่มทำอะไรสักอย่าง อาจกลายเป็นการปล่อยให้ชีวิตครึ่งหนึ่งไหลผ่านไปเฉยๆ แบบไม่รู้ตัว

ถ้าเอาเวลาทั้งจักรวาลมาเป็นปฏิทินหนึ่งปี บิ๊กแบงอยู่วันที่ 1 มกราคม โลกจะเพิ่งเกิดช่วงปลายปี ชีวิตแบบซับซ้อนจะมาในช่วงท้ายๆ มนุษย์สมัยใหม่แทบจะโผล่มาในวินาทีสุดท้ายก่อนปีใหม่ ส่วนชีวิตคนหนึ่งคนก็คือเศษเสี้ยวของวินาทีนั้นอีกที ภาพนี้แรงดีตรงที่มันทำให้คำว่า “เดี๋ยวค่อยทำ” ดูน่ากลัวขึ้นทันที

แต่ก็ไม่จำเป็นต้องตีความให้หดหู่ เพราะความสั้นของชีวิตไม่ได้บอกให้ใช้ชีวิตแบบลนลาน มันอาจบอกให้เลือกให้ดีมากกว่า เลือกคนที่อยากอยู่ใกล้ เลือกงานที่ไม่กัดกินจนหมดแรง เลือกเรื่องที่ควรโกรธกับเรื่องที่ควรปล่อย เลือกใช้วันธรรมดาให้ไม่กลายเป็นกองเวลาที่หายไปเฉยๆ

โลกเคยผ่านยุคน้ำแข็ง ผ่านอุกกาบาต ผ่านภูเขาไฟ ผ่านสิ่งมีชีวิตสูญพันธุ์มาหลายรอบ จักรวาลก็ยังขยายตัวต่อไป ดาวเกิด ดาวตาย กาแล็กซีชนกัน แสงจากดาวบางดวงเดินทางมาหลายล้านปี กว่าจะถึงตาคนบนโลกในคืนหนึ่ง แล้วคนที่เงยหน้ามองแสงนั้น อาจมีเวลาอยู่บนโลกอีกไม่กี่สิบปีเท่านั้นเอง

ฟังดูเล็กมาก แต่ในความเล็กนั้นมีอะไรประหลาดอยู่เหมือนกัน อะตอมในร่างกายจำนวนมากเคยผ่านดาวฤกษ์มาก่อน ธาตุหนักหลายชนิดเกิดจากกระบวนการรุนแรงในอวกาศนานก่อนโลกจะมีรูปร่าง หมายความว่ามนุษย์ไม่ได้แค่ “อยู่ในจักรวาล” แต่เป็นชิ้นส่วนของจักรวาลที่ลุกขึ้นมารับรู้ตัวเองได้ชั่วครู่หนึ่ง

ดังนั้นชีวิตมนุษย์เมื่อเทียบกับโลกและจักรวาล สั้นจนแทบไม่มีหน่วยวัดที่รู้สึกได้ แต่สำหรับคนที่กำลังมีชีวิตอยู่ มันยาวพอให้รักใครสักคน เปลี่ยนเส้นทางตัวเอง สร้างงานหนึ่งชิ้น ปลูกต้นไม้หนึ่งต้น ขอโทษใครบางคน หรือเริ่มใหม่ในวันที่คิดว่าสายไปแล้ว

บางทีคำตอบของคำถามนี้อาจไม่ใช่แค่ “ชีวิตสั้นมาก” แต่อาจเป็น “ชีวิตสั้นเกินกว่าจะใช้แบบไม่รู้ตัว” โลกจะหมุนต่อ จักรวาลจะเดินต่อ แต่ช่วงเวลาสั้นๆ ที่มนุษย์ได้มีสติ ได้เลือก ได้รู้สึก ได้ทำอะไรบางอย่าง นั่นแหละคือความหรูหราที่สุดของการมีชีวิต