เยาวชนบูลลี่กันในสังคมไทย

การบูลลี่ระหว่างเยาวชนในสังคมไทยเป็นปัญหาที่ไม่ควรมองว่าเป็นเพียง “เรื่องเด็ก ๆ” เพราะสามารถส่งผลต่อความมั่นใจ การเรียน ความสัมพันธ์ และสุขภาพจิตของผู้ถูกกระทำได้ โดย UNICEF ระบุว่าผลกระทบจากการบูลลี่อาจเกิดขึ้นได้ทั้งทางร่างกาย อารมณ์ และสุขภาพจิต รวมถึงกระทบต่อการเรียนของเด็กด้วย

แบบไหนเรียกว่า “บูลลี่”?

การหยอกล้อหรือความขัดแย้งกันเพียงครั้งเดียวไม่จำเป็นต้องเป็นการบูลลี่เสมอไป โดยทั่วไปการบูลลี่มีองค์ประกอบสำคัญคือ พฤติกรรมที่สร้างความเจ็บปวดหรือความเสียหาย เกิดขึ้นซ้ำหรือมีแนวโน้มจะเกิดซ้ำ และมีความไม่สมดุลทางอำนาจระหว่างผู้กระทำกับผู้ถูกกระทำ ไม่ว่าจะเป็นด้านกำลัง ความนิยมในกลุ่ม หรือข้อมูลที่สามารถนำมาใช้ทำร้ายอีกฝ่ายได้

รูปแบบที่พบได้บ่อย

การบูลลี่ไม่ได้มีแค่การใช้กำลัง แต่อาจเกิดขึ้นได้หลายรูปแบบ เช่น

• ล้อรูปร่างหน้าตา เช่น อ้วน ผอม เตี้ย สีผิว หรือหน้าตา
• ล้อฐานะและครอบครัว เช่น บ้านจน หรือพ่อแม่มีอาชีพอะไร
• ล้อความแตกต่าง เช่น บุคลิก การเรียน ความพิการ หรือความเป็นตัวของตัวเอง
• ล้อเรื่องเพศและเพศสภาพ
• กีดกันออกจากกลุ่ม ไม่ให้เข้าร่วมกิจกรรม หรือทำให้เป็นคนนอก
• ใช้ความรุนแรง เช่น ผลัก ตบ ต่อย หรือข่มขู่
• Cyberbullying เช่น ประจาน ด่าทอ ปล่อยข่าวลือ ทำมีม หรือเผยแพร่ภาพเพื่อทำให้อับอาย

คู่มือความปลอดภัยบนโลกออนไลน์สำหรับเด็กและเยาวชน 2568 ของ UNICEF Thailand ระบุว่า กว่าครึ่งหนึ่ง หรือ 55.3% ของเด็กและเยาวชนอายุไม่เกิน 25 ปีที่เข้าร่วมการสำรวจ เคยถูกกลั่นแกล้งและถูกเยาะเย้ยทางออนไลน์ สะท้อนว่าการบูลลี่ไม่ได้จบลงเมื่อเด็กเดินออกจากโรงเรียน แต่สามารถติดตามไปถึงพื้นที่ออนไลน์ได้ด้วย

ทำไมเยาวชนถึงบูลลี่กัน?

ไม่ได้มีสาเหตุเดียว

บางครั้งเกิดจากความต้องการอำนาจหรือสถานะในกลุ่มเพื่อน ต้องการเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม การเลียนแบบพฤติกรรมที่เห็นจากคนรอบตัว รวมถึงการขาดทักษะในการจัดการอารมณ์และสถานการณ์ทางสังคมอย่างเหมาะสม เด็กแต่ละคนจึงอาจมีปัจจัยที่แตกต่างกัน และไม่ควรเหมารวมว่าเด็กที่บูลลี่ผู้อื่นมีสาเหตุเหมือนกันทั้งหมด

ที่สำคัญคือ การถูกบูลลี่ไม่ใช่ความผิดของผู้ถูกบูลลี่ และการที่เด็กคนหนึ่ง “แตกต่าง” ไม่ได้เป็นเหตุผลที่ใครจะมีสิทธิ์รังแกเขา

สิ่งที่สังคมไทยควรทำ

ควรเปลี่ยนจากการสอนเด็กว่า “อดทนไว้ เดี๋ยวก็ผ่านไป” เป็นการสร้างวัฒนธรรมที่เด็กสามารถพูดได้ว่า “ฉันกำลังถูกกลั่นแกล้ง” แล้วมีผู้ใหญ่รับฟังและช่วยเหลืออย่างจริงจัง

ทั้งพ่อแม่ ครู โรงเรียน และเพื่อนที่เห็นเหตุการณ์มีบทบาทสำคัญ หากเด็กบอกว่ากำลังถูกบูลลี่ สิ่งแรกที่ควรทำคือรับฟังอย่างสงบ ทำให้เด็กรู้ว่าเขาสามารถขอความช่วยเหลือได้ และประสานกับครูหรือโรงเรียนเมื่อเหตุการณ์เกี่ยวข้องกับสถานศึกษา

สำหรับการบูลลี่ทางออนไลน์ UNICEF แนะนำให้ขอความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้ บล็อกหรือรายงานบัญชีที่มีพฤติกรรมกลั่นแกล้ง และเก็บหลักฐาน เช่น ข้อความหรือภาพหน้าจอไว้เมื่อจำเป็นต้องรายงานเหตุการณ์

การสร้างความเข้าอกเข้าใจ ความมีน้ำใจ และการไม่ยืนดูเฉย ๆ เมื่อเห็นคนอื่นถูกรังแก จึงเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างพื้นที่ที่ปลอดภัยขึ้นสำหรับเยาวชน

หัวใจสำคัญคือ:

เด็กไม่ควรถูกสอนให้แข็งแกร่งเพื่อทนต่อการบูลลี่ แต่สังคมควรถูกสอนให้เข้มแข็งพอที่จะไม่สร้างการบูลลี่ขึ้นมา