ทำไมบางคนสะดือจ๋อ บางคนสะดือโบ๋ รูปร่างนี้เกิดขึ้นตั้งแต่ตอนไหนกันแน่

เคยสงสัยไหมว่า ตอนเกิดมีใครเป็นคนตัดสินว่าเด็กคนนี้จะได้ “สะดือโบ๋” ส่วนอีกคนจะได้ “สะดือจ๋อ” หรือคนตัดสายสะดือเผลอตัดสั้นไปนิดหนึ่ง เลยทำให้สะดือเด้งออกมาแบบนั้น?

คำตอบคือ รูปสะดือแทบไม่ได้ถูกกำหนดจากการตัดสายสะดือเลย เพราะสิ่งที่เห็นอยู่กลางท้องทุกวันนี้ จริงๆ แล้วคือรอยแผลเป็นจากจุดที่สายสะดือเคยเชื่อมร่างกายทารกเข้ากับรก

ตอนอยู่ในครรภ์ สายสะดือทำหน้าที่ขนส่งออกซิเจนและสารอาหารจากรกเข้าหาทารก รวมถึงนำของเสียบางส่วนกลับออกไป หลังคลอดสายสะดือหมดหน้าที่ จึงถูกหนีบและตัด เหลือตอเล็กๆ ติดอยู่หน้าท้อง ตอตรงนี้ไม่ได้ถูกแกะออกหรือปั้นเป็นทรง แต่จะค่อยๆ แห้ง หด และหลุดเอง หลังจากนั้นผิวหนังและเนื้อเยื่อบริเวณฐานก็สมานตัวจนกลายเป็นสะดือที่เห็นตอนโต

ตรงช่วง “สมานตัว” นี่แหละที่รูปร่างเริ่มแตกต่างกัน

ถ้าเนื้อเยื่อยุบเข้าไปด้านในหลังแผลหาย ก็กลายเป็นสะดือแบบเว้าหรือที่ชอบเรียกกันว่า “สะดือโบ๋” ภาษาอังกฤษใช้คำว่า innie ส่วนถ้ามีเนื้อเยื่อยื่นออกมาจากผิวหน้าท้อง ก็จะดูเป็น “สะดือจ๋อ” หรือ outie รูปทรงยังแตกแขนงได้อีกสารพัด ทั้งเป็นร่องแนวตั้ง กลม รี ตื้น ลึก หรือพับเหมือนปมเล็กๆ เพราะการเกิดแผลเป็นและโครงสร้างเนื้อเยื่อของแต่ละร่างกายไม่เหมือนกัน

เพราะงั้นความเชื่อที่ว่า หมอตัดสายสะดือสวย เด็กเลยสะดือสวย ไม่ค่อยตรงกับกลไกจริงเท่าไร การตัดสายสะดือเกิดห่างจากผิวหน้าท้องพอสมควร และส่วนที่เหลือจะหลุดออกภายหลังอยู่ดี งานทางการแพทย์เกี่ยวกับไส้เลื่อนสะดือในเด็กก็ระบุชัดว่า เทคนิคการหนีบหรือตัดสายสะดือไม่ได้เป็นตัวกำหนดว่าจะเกิดไส้เลื่อนบริเวณสะดือหรือไม่

แล้วสะดือจ๋อเกิดจากอะไร?

ส่วนหนึ่งเป็นแค่ความแตกต่างตามธรรมชาติของแผลเป็น แต่ในเด็กบางคน ความนูนที่เห็นอาจเกี่ยวข้องกับ ไส้เลื่อนสะดือ หรือ umbilical hernia ได้ ตอนทารกอยู่ในครรภ์จะมีช่องบริเวณผนังหน้าท้องตรงสายสะดือ หลังคลอดช่องนี้ควรค่อยๆ ปิด หากปิดไม่สนิท เนื้อเยื่อหรือบางส่วนของลำไส้อาจดันออกมาทำให้เห็นก้อนนูนบริเวณสะดือ โดยเฉพาะเวลาร้อง ไอ หรือเบ่ง

เรื่องนี้ทำให้เกิดความเข้าใจผิดอยู่บ่อย เพราะสะดือจ๋อธรรมดากับสะดือที่โป่งจากไส้เลื่อนอาจดูคล้ายกันในสายตาคนทั่วไป แต่ไม่ใช่ว่าสะดือจ๋อทุกคนจะมีไส้เลื่อน และไส้เลื่อนสะดือในเด็กจำนวนมากก็ปิดเองเมื่อโตขึ้น สมาคมกุมารแพทย์อเมริกันระบุว่าโดยทั่วไปภาวะนี้มักไม่สร้างปัญหา และแพทย์มักติดตามดูการปิดของช่องตามอายุ ก่อนจะพิจารณาการรักษาเพิ่มเติมในรายที่ยังไม่ปิด

อีกภาวะหนึ่งที่อาจทำให้สะดือเด็กดูนูนคือ umbilical granuloma ซึ่งเป็นก้อนเนื้อเยื่อแกรนูเลชันเล็กๆ ที่เกิดหลังตอสายสะดือหลุด ลักษณะนี้เป็นคนละเรื่องกับรูปสะดือจ๋อตามธรรมชาติ และแพทย์สามารถประเมินได้หากบริเวณสะดือยังชื้น มีน้ำซึม หรือมีก้อนผิดปกติ

น่าสนใจตรงที่สะดือของผู้ใหญ่ก็ไม่ได้มีรูปร่างคงที่ตลอดชีวิต น้ำหนักตัว ปริมาณไขมันหน้าท้อง การตั้งครรภ์ อายุ รวมถึงการผ่าตัดบริเวณหน้าท้อง สามารถเปลี่ยนลักษณะของสะดือได้ คนที่เคยสะดือลึกอาจดูตื้นขึ้นเมื่อหน้าท้องเปลี่ยนรูป หรือระหว่างตั้งครรภ์สะดืออาจถูกดันจนดูนูนออกมา แล้วค่อยเปลี่ยนกลับหลังคลอด

ดังนั้นถ้าจะถามว่า “ใครกำหนดว่าต้องสะดือจ๋อหรือสะดือโบ๋” คำตอบที่ใกล้ที่สุดก็คือ กระบวนการสมานแผลและโครงสร้างผนังหน้าท้องของร่างกายเอง ไม่ใช่คนตัดสายสะดือ ไม่ได้เกิดจากการผูกปมสวยหรือไม่สวย และไม่ได้มีใครมานั่งแต่งทรงสะดือตอนเป็นทารก

สะดือจึงเป็นรอยแผลเป็นชิ้นเล็กๆ ที่แทบทุกคนมี แต่หน้าตาไม่จำเป็นต้องเหมือนกันเลย ที่ดูเหมือนหลุมหรือปุ่มธรรมดากลางท้อง แท้จริงคือร่องรอยถาวรจากช่วงหนึ่งของชีวิตที่ร่างกายเคยเชื่อมต่อกับรกผ่านสายสะดือโดยตรง ก่อนจะเปลี่ยนจากจุดเชื่อมสำคัญที่สุดจุดหนึ่ง กลายเป็นรอยเล็กๆ ที่แทบไม่มีหน้าที่อะไรหลังเกิดแล้วนั่นเอง